Tôi hân hạnh được làm đối thủ của Tướng Giáp, để được làm kẻ chiến bại trực tiếp của một người tài giỏi như Tướng Giáp. Tôi ngưỡng mộ và kính phục ông (lời De Castries).

Tuong De Castries noi gi ve Dai tuong Vo Nguyen Giap khi bi hoi cung? - Anh 1

Tướng De Castries.

Để giúp Bộ Tham mưu chiến dịch Điện Biên Phủ, Cục Quân báo mặt trận đảm nhiệm phần nắm địch cả trước, trong và sau chiến dịch để bảo đảm cho bộ chỉ huy hạ quyết tâm tác chiến. Đồng chí Cao Pha lúc đó là Phó Cục trưởng Cục Quân báo – Bộ Tổng Tham mưu được phân công đặc trách công tác tình báo, quân báo, trinh sát nắm địch suốt cả chiến dịch này, trong đó đặc biệt là khai thác tù hàng binh. Gần đây tôi được ông tiếp chuyện và kể cho nghe nhiều điều thú vị về hoạt động nắm địch ở Điện Biên Phủ, trong đó có phần khai thác tù hàng binh. Ông kể:

Ngày 10/5/1954, chúng tôi nhận được chỉ thị của Đại tướng Võ Nguyên Giáp: Trước khi ta trao trả tù binh cho đối tượng, cần tranh thủ khai thác ngay số tù binh sĩ quan cấp cao, nhất là tướng De Castries, Đại tá Langlais – Phó chỉ huy và Trung tá Kelleh – Tham mưu trưởng của De Castries, để phục vụ ngay cho phát triển chiến đấu tiếp tục tấn công địch trên các mặt trận. Đồng thời tìm hiểu ý đồ của Pháp, Mỹ để ta chuẩn bị kế hoạch chiến lược lâu dài của cách mạng.

Sau khi trao đổi với anh Lê Trọng Nghĩa – Cục trưởng, tôi đã giao nhiệm vụ cho một số cán bộ tình báo như các anh Mạc Lâm, Hùng Châu, Mạnh Thái cùng khẩn trương đến ngay trại tù binh ở Tuyên Quang để khai thác số tù binh ta vừa bắt được ở Điện Biên Phủ đưa về đấy.

Tuong De Castries noi gi ve Dai tuong Vo Nguyen Giap khi bi hoi cung? - Anh 2

Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi thị sát chiến trường Điện Biên Phủ sau khi quân ta đại thắng.

Qua thời gian gần một tháng thực hiện nhiệm vụ đặc biệt này, các đồng chí đã khai thác và chọn lọc, tổng hợp được nhiều vấn đề rất có giá trị về tác chiến lúc bấy giờ và cả về chiến lược lâu dài qua ý đồ của địch đối với Đông Dương sau Điện Biên Phủ. Ngoài ra, đồng chí Mạnh Thái còn báo cáo trong quá trình hỏi cung, tướng De Castries đã đề nghị cho ông ta được phát biểu vài cảm nhận về Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Ông ta nói: “Tướng Giáp là một người thông minh, dũng cảm, một người giỏi chỉ huy du kích. Ông ấy cũng giỏi về chính trị, về chủ nghĩa cộng sản. Chúng tôi đã thấy rõ điều đó. Nay qua trận Điện Biên Phủ, tôi thấy Tướng Giáp không những giỏi về chỉ huy đánh du kích, mà còn giỏi cả về chỉ huy trận địa chiến, chỉ huy tác chiến hiệp đồng binh chủng, và cả về nghi binh đánh lừa tình báo đối phương.

Điều làm tôi hết sức ngạc nhiên là không biết Tướng Võ Nguyên Giáp đã tốt nghiệp từ những trường, học viện võ bị cao cấp nào. Ông Giáp đã bí mật đi nghiên cứu ở Nga Xô chăng? Đôi khi tôi nghĩ rằng hay Tướng Giáp là một trong số ít người trước đây đã được đào tạo ở Trường Võ bị Saint Cyr của chúng tôi và nay ông đi làm Việt Minh? Hay là Tướng Giáp đã tốt nghiệp học viện quân sự ở Mỹ?

Quân đội viễn chinh Pháp và các tướng tá Pháp chúng tôi là một đội quân nhà nghề, thiện chiến và trang bị hiện đại. Sự kiện Tướng Giáp thắng chúng tôi ở Điện Biên Phủ làm chúng tôi ngạc nhiên về tài năng của ông ấy. Chúng tôi biết Đại tướng Võ Nguyên Giáp là một trí thức và là một giáo sư đã từng dạy học ở Hà Nội. Nhưng không phải nguồn kiến thức nào cũng biến được thành tri thức quân sự, không phải người trí thức nào cũng biến được thành vị tướng giỏi đâu.

Nhất định Tướng Giáp đã tốt nghiệp tại học viện quân sự cấp cao ở Nga Xô hoặc ở Mỹ. Là chỉ huy trưởng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, tôi đã làm tất cả những gì để bảo vệ nó suốt 56 ngày đêm trước áp lực ghê gớm của quân đội Tướng Giáp, có thể nói tôi đã làm hết sức mình trên chiến trường, còn thua cuộc ở đó là do nhiều nguyên nhân. Nhưng tôi thừa nhận Tướng Giáp rất sành sỏi binh nghiệp và khôn ngoan hơn, tài giỏi hơn tôi đã đành, mà còn hơn cả tướng Cogny và Đại tướng Nava. Tôi hân hạnh được làm đối thủ của Tướng Giáp, được làm kẻ chiến bại trực tiếp của một người tài giỏi như Tướng Giáp. Tôi ngưỡng mộ và kính phục ông”.

Thiếu tướng Cao Pha còn cho biết ông cũng đã được trực tiếp khai thác và hỏi cảm nhận của tướng De Castries đối với trận Điện Biên Phủ. De Castries đã không ngần ngại trả lời có vẻ đau xót: Các ông có biết không, Điện Biên Phủ phiên âm ra Pháp ngữ là Devien fou có nghĩa là tôi trở thành thằng điên.

Theo “Đại tướng, Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp, người Anh cả của Quân đội nhân dân Việt Nam”, NXB QĐND năm 2010
Đại tá Bùi Đình Nguyên (ghi)