Liên minh năng lượng bền vững Việt Nam (VSEA) và Liên minh phòng chống bệnh không lây nhiễm Việt Nam (NCDs-VN) đã đề nghị Chính phủ dừng các dự án nhiệt điện than trong quy hoạch nhưng chưa xây dựng để xem xét kỹ lưỡng hiệu quả, lợi ích và tác động tổn thất đối với xã hội và nền kinh tế.

De nghi dung cac du an nhiet dien than chua xay dung - Anh 1

Nhà máy nhiệt điện Vĩnh Tân 2 thải khói bụi ra môi trường. Ảnh: tuoitre.vn

Theo văn bản của VSEA gửi TBKTSG Online hôm 25-10, các nhà máy nhiệt điện than hiện đang chiếm khoảng 50% trong nhóm các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường hoặc có những tồn tại trong chấp hành pháp luật về bảo vệ môi trường, cần giám sát đặc biệt theo Chỉ thị số 11 của Bộ Công Thương hôm 19-10 về việc bảo vệ môi trường trong ngành này.

Cùng lúc, VSEA và NCDs-VN cũng đưa ra 10 kiến nghị gửi Chính phủ. Đầu tiên là đề nghị xem xét, đánh giá một cách cần trọng Quy hoạch điện VII điều chỉnh theo nguyên tắc không đánh đổi môi trường và sức khỏe cộng đồng lấy dự án, giảm thiểu sự phụ thuộc vào nhiệt điện than và tham vấn rộng rãi với các bên liên quan để huy động các sáng kiến, giải pháp phát triển hiệu quả, bền vững.

Kiến nghị thứ hai là đề nghị Chính phủ dừng các dự án điện than trong quy hoạch chưa xây dựng để xem xét kỹ lưỡng hiệu quả, lợi ích và tác động tổn thất đối với xã hội và nền kinh tế.

Kiến nghị thứ ba là đánh giá tác động sức khỏe bắt buộc thực hiện trong quá trình đánh giá tác động môi trường-xã hội và nguy cơ gia tăng bệnh không lây nhiễm của các dự án điện than. Bộ Y tế cần có vai trò trong quá trình này.

Kiến nghị thứ tư là Chính phủ sớm ban hành các cơ chế hỗ trợ các dự án phát triển nguồn năng lượng tái tạo, không nguy hại tới môi trường.

VSEA và NCDs-VN cũng kiến nghị Bộ Công Thương, Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố các chỉ số vượt Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ô nhiễm môi trường của từng nhà máy cụ thể để đảm bảo minh bạch thông tin và giám sát hiệu quả. Các thông tin về kế hoạch quản lý môi trường của dự án, kế hoạch giải quyết vấn đề tro xỉ nhiệt điện than của các công ty cần được công khai để chính quyền, hội đồng nhân dân, các tổ chức khoa học phi lợi nhuận cùng người dân tham gia giám sát việc tuân thủ…

Các tổ chức này cũng đề nghị, nếu các công ty điện than có tên trong danh sách giám sát đặc biệt của Bộ Công Thương tiếp tục không tuân thủ pháp luật bảo vệ môi trường và các yêu cầu đưa ra trong chỉ thị của bộ, cần yêu cầu dừng vận hành nhà máy và không được phép đầu tư dự án mới.

Báo cáo của liên minh nêu trên đã chỉ rõ các nhà máy điện Hải Phòng I và II, Thái Bình I và II, Mạo Khê, Vĩnh Tân II, Vũng Áng I, Duyên Hải II đang là nguồn gây ô nhiễm không khí, nước và ảnh hưởng tới sinh kế của người dân địa phương, dẫn đến bức xúc, khiếu kiện.

Việc hơn 20 dự án đang vận hành cho thấy mối nguy cơ là hiện hữu. Mối nguy này sẽ còn lớn hơn nếu có thêm khoảng 40 nhà máy nhiệt điện than trong Quy hoạch điện VII điều chỉnh được xây dựng trên cả nước vào năm 2030.

Văn bản của hai tổ chức cũng nhấn mạnh, vào năm 2030, tại Đồng bằng Sông Cửu Long sẽ có tới 14 nhà máy nhiệt điện than với tổng công suất lắp đặt hơn 18.000 MW sẽ đi vào hoạt động theo quy hoạch. Đây là hiểm họa khôn lường với hệ sinh thái nước và nguồn lợi thủy sản khu vực này.