Trước tình trạng thực phẩm bẩn tràn lan, TPHCM đang triển khai Mô hình chợ thí điểm an toàn thực phẩm giai đoạn 2016-2020, nhằm giúp người tiêu dùng có thể mua được những loại thực phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng. Và bước đầu, TPHCM sẽ triển khai thí điểm việc truy xuất nguồn gốc thịt heo bằng chiếc điện thoại thông minh (Smartphone) ở một số chợ điểm, sau đó triển khai đại trà.

Truy xuat nguon goc thit heo sach bang dien thoai thong minh - Anh 1

Lo lắng về thịt heo không an toàn

Theo UBND TPHCM, thịt heo không an toàn là vấn đề đáng lo ngại cho người tiêu dùng, bởi việc sử dụng thuốc, hóa chất cấm, thức ăn tăng trọng… trong chăn nuôi đã để lại dư lượng quá mức cho phép. Bên cạnh đó, tình trạng bơm nước, tiêm chích các loại thuốc an thần trước khi giết mổ; rồi người kinh doanh ướp muối diêm, hàn the để tạo màu, ngăn vi khuẩn phát triển đã gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người tiêu dùng.

Hơn nữa, quá trình giết mổ không đảm bảo vệ sinh, việc vận chuyển, bán thịt heo không đúng quy định đang làm gia tăng khả năng lây nhiễm vi khuẩn… Trong khi đó, việc lấy mẫu kiểm tra tồn dư chất cấm trên thịt tươi chỉ dừng lại ở việc kiểm tra định lượng, giám sát. Việc tạm giữ và xử lý còn nhiều hạn chế.

Theo thống kê, trên địa bàn TPHCM có 18 cơ sở giết mổ gia súc tập trung với công suất hằng đêm khoảng 7.550 con heo. Trên thực tế, các hộ dân, doanh nghiệp và hợp tác xã chăn nuôi trên địa bàn TPHCM chỉ cung cấp được khoảng 1.000 con heo mỗi ngày. Còn lại để đảm bảo nguồn thịt heo cung cấp cho thị trường, các cơ sở này phải tiếp nhận một lượng lớn heo hơi (heo sống) từ các địa phương khác (chiếm khoảng 90% tổng lượng giết mổ).

Trong khi đó, công tác phối hợp quản lý giữa Chi cục Thú y TPHCM và các tỉnh chưa chặt chẽ. Hiện các trạm kiểm dịch động vật tại các cửa ngõ TP còn hạn chế về con người và phương tiện kỹ thuật để kiểm soát chất lượng heo lưu thông vào nội thành. Điều này cũng khiến cho người tiêu dùng khi mua thịt heo tại các chợ, cửa hàng cảm thấy không an tâm về nguồn gốc. Bởi lẽ, hầu hết người tiêu dùng chỉ nghe người bán giới thiệu là thịt heo an toàn, mà không có giải pháp gì đề kiểm chứng, đối chiếu có phải thịt heo mình mua là an toàn hay không?

Truy xuat nguon goc thit heo sach bang dien thoai thong minh - Anh 2

Dùng Smartphone soi nguồn gốc thịt heo

Theo UBND TPHCM, trong bối cảnh hiện nay, quy trình kiểm soát, truy xuất nguồn gốc sản phẩm thịt heo ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại là một giải pháp đảm bảo chất lượng với ngành hàng thịt heo. Việc triển khai đề án quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thịt heo có ý nghĩa hết sức quan trọng, đặc biệt là đảm bảo an toàn sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng. Do vậy, bước đầu từ ngày 10.12 tới, thành phố sẽ triển khai thí điểm đề án truy xuất nguồn gốc thịt heo bằng giải pháp công nghệ, nhằm giúp người tiêu dùng dễ dàng kiểm tra nguồn gốc miếng thịt heo mình mua. Đề án này, được Sở Công Thương giao cho Hội Công nghệ cao thực hiện. Đơn vị này đã thiết kế một ứng dụng miễn phí cài đặt trên điện thoại để soi thịt heo nhằm nhận biết nguồn gốc.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa - Phó Giám đốc Sở Công Thương TPHCM cho biết, để phục vụ nhu cầu cấp thiết của người dân TP, giai đoạn 1 triển khai thí điểm tại các đơn vị đăng ký tham gia ban đầu từ ngày 10.12 và triển khai chính thức trên toàn địa bàn TPHCM từ ngày 1.3.2017. Trong giai đoạn này, việc quản lý, nhận diện và truy xuất nguồn gốc thịt heo sẽ được thực hiện từ cổng trang trại chăn nuôi khi bắt đầu xuất chuồng đến các cơ sở giết mổ, chợ đầu mối, siêu thị và chợ lẻ. Trong giai đoạn 2 sẽ tích hợp thêm công nghệ RFID (sử dụng chíp điện tử) gắn lên tai heo để quản lý toàn bộ thông tin vòng đời con heo từ khi sinh ra.

Theo ông Đào Hà Trung - Chủ tịch Hội Công nghệ cao TPHCM, công nghệ truy xuất nguồn gốc thịt heo dựa trên nền tảng Tecard của Châu Âu. Theo quy trình, heo khi xuất chuồng sẽ được gắn hai vòng nhận diện có khắc mã số QR code bằng tia laser vào hai chân sau. Mã trên vòng nhận diện khi được kích hoạt sẽ chứa các thông tin về trang trại nuôi heo. Vòng nhận diện có giá trị kích hoạt trong vòng 24-48 giờ, không có khả năng sử dụng lại trong trường hợp tháo ra lắp lại. Tổng chi phí để áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc cho mỗi con heo từ “trang trại đến bàn ăn” chỉ 9.800 đồng.

Khi heo đi tiếp chu trình (vào lò mổ, ra chợ sỉ, chợ lẻ), mỗi công đoạn sẽ có cơ quan chức năng quản lý “dán tem điện tử” lên vòng nhận diện, hay kích hoạt vòng nhận diện. Thịt heo mang vòng nhận diện đến chợ sẽ được ban quản lý chợ kiểm tra thấy hợp lệ mới cho vào chợ. Các đại lý, tiểu thương bán sỉ, bán lẻ cũng sẽ “dán tem điện tử” hay kích hoạt vòng riêng để xác nhận thịt heo họ bán ra có nguồn gốc rõ ràng và có thể truy xuất.

Với người tiêu dùng, để truy xuất nguồn gốc miếng thịt heo mình mua chỉ cần cài đặt ứng dụng có tên Te-food trong hệ thống app store hoặc google store trên điện thoại để sử dụng. Phần mềm này được cung cấp miễn phí và khi kích hoạt có thể truy xuất từ quầy bán lẻ đến nơi giết mổ, trang trại chăn nuôi sản xuất ra miếng thịt đang được bán trên thị trường. Ngoài ra, ứng dụng này sẽ kèm theo bản đồ các điểm phân phối thịt an toàn. Trong trường hợp không có điện thoại, người tiêu dùng có thể sử dụng các thiết bị truy xuất nguồn gốc chuyên dụng tại các chợ. Vì toàn bộ thông tin được số hóa và đưa vào cơ sở dữ liệu (có thể lưu trữ từ 5 - 10 năm) nên không cần đến giấy tờ, thủ tục như trước kia và không thể giả mạo hay sao chép.

Ông Nguyễn Ngọc Hòa cho biết, đây không phải là chương trình bắt buộc mà chủ yếu vận động các thành viên trong chuỗi cung ứng thịt heo tham gia để tiến đến kiểm soát chặt an toàn vệ sinh thực phẩm, từng bước đẩy lùi thực phẩm bẩn ra khỏi bàn ăn của người dân. Nếu thành công sẽ mở rộng ra các mặt hàng khác như thịt gà, rau củ quả...

Công bố những cửa hàng vi phạm để người dân tẩy chay

Tuy vậy, nhiều ý kiến cho rằng, do việc đeo vòng chỉ được tiến hành khi heo xuất chuồng nên chỉ truy xuất được lô heo, trại heo chứ chưa truy xuất được từng con heo. Điều này gây lo ngại chất lượng heo vẫn chưa được kiểm soát, heo vẫn có thể được cho ăn chất cấm, bơm nước… Như vậy, vấn đề mấu chốt chưa giải quyết được. Ngoài ra, khâu từ trang trại đến lò giết mổ có thể kiểm soát được, nhưng có kẽ hở từ chợ đầu mối ra chợ lẻ. Các ngành chức năng phải có cơ chế giám sát để hạn chế tình trạng tiểu thương đưa heo không kiểm soát trà trộn vào heo được kiểm soát, vì việc kích hoạt tem nhận diện do tiểu thương quyết định.

Để giải quyết vấn đề này, ông Đào Hà Trung - Chủ tịch Hội Công nghệ cao TPHCM cho biết, với những lo ngại về việc tiểu thương trà trộn thịt bẩn với thịt sạch, ứng dụng cũng sẽ đưa ra một “danh sách đen” các quầy sạp nào, ở chợ nào tham gia chương trình nhưng bị phát hiện làm ăn gian dối, để từ đó người tiêu dùng sẽ nhận biết tẩy chay và tìm đến những quầy sạp khác bảo đảm an toàn. Ngoài ra, ở các chợ sẽ được gắn camera kiểm soát toàn bộ quá trình kinh doanh nhằm phát hiện vi phạm, gian lận nếu có.

Còn ông Nguyễn Ngọc Hòa cho rằng, yếu tố con người được đề cao trong quá trình thực hiện vì con người trực tiếp tham gia vào tất cả các quy trình. Chương trình không bắt buộc, nên đối với những người không tham gia thì phải có phương án tách bạch để kiểm soát thịt lợn vào chợ. Phải làm sao vận động được tiểu thương, cho họ thấy được lợi ích khi tham gia, nhằm hạn chế đến mức thấp nhất thịt lợn không thuộc chương trình đi vào các chợ lẻ.

“Nếu làm tốt chương trình ở 2 chợ đầu mối chính cung cấp khoảng 80% thịt heo cho TPHCM (là chợ Bình Điền, Hóc Môn tại TPHCM), thì 80% lượng thịt vào thành phố sẽ được bảo đảm an toàn. Đối với 20% thịt trôi nổi ngoài thị trường, sẽ có công cụ từ lực lượng quản lý thị trường để kiểm tra, xử lý đến tận gốc” - ông Nguyễn Ngọc Hòa cho biết thêm.

MINH QUÂN