(TBKTSG Online) - Theo các chuyên gia kinh tế, việc tăng thuế bảo vệ môi trường (BVMT) gấp 3 lần so với hiện hành đối với các mặt hàng xăng dầu để bù đắp ngân sách là vô lý. Và người dân đang lãnh đủ với cơ chế tận thu ngày càng rõ của nhà nước.

Minh Tâm

Bộ Tài chính khẳng định khi giá xăng dầu thế giới tăng sẽ giảm thuế nhập khẩu để giảm áp lực cho giá bán lẻ trong nước khi đã tăng thuế BVMT. Các đại biểu Quốc hội muốn cơ quan này cam kết rõ ràng điều này. Ảnh: Minh Tâm

Lý do thiếu thuyết phục

Trao đổi với Thời báo Kinh tế Sài Gòn Online hôm nay, 11-3, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan chia sẻ, những người vận động chính sách đã rất "giỏi" khi đưa ra lý do phải tăng thuế là nhằm bù đắp ngân sách sụt giảm khi phải giảm thuế theo các hiệp định thương mại. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ thuế BVMT là khoản thu phục vụ cho mục đích cải tạo môi trường theo hướng tốt hơn, không phải để bù đắp ngân sách, bù đắp cho doanh nghiệp.

“Tôi rất nghi ngờ việc sử dụng tiền thuế BVMT, có đúng là môi trường sẽ tốt hơn hay các thành phố lớn, đông đúc như TPHCM, Hà Nội dùng nhiều nhiên liệu lại ô nhiễm hơn?... Việc tăng thuế lần này, nhu cầu bù đắp ngân sách đã áp đảo mục đích BVMT”, bà Lan nói.

Đồng quan điểm, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng, ngay từ khi đề xuất tăng thuế BVMT để bù thu ngân sách, Bộ Tài chính đã vi phạm nguyên tắc của cơ quan giữ hầu bao quốc gia, đó là thu - chi không đúng mục đích, nguyên tắc. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng cũng không minh bạch được chuyện nguồn thu này sẽ chi cho các địa phương để BVMT như thế nào.

Vấn đề đặt ra đằng sau việc tăng thuế BVMT, theo các chuyên gia, là xu hướng tận thu của các bộ ngành và địa phương ngày càng rầm rộ. Theo ông Ngô Trí Long, mỗi khi khó khăn, các cơ quan không nghĩ đến việc tiết kiệm, giảm chi và chi hiệu quả mà chỉ lo tăng thu. Còn bà Phạm Chi Lan thì nhìn nhận, xu hướng tận thu đã thể hiện ngày càng rõ trong mấy năm nay. “Tôi rất phục các cơ quan bộ, ngành lẫn các địa phương. Họ rất giỏi, rất tài và rất nhanh khi nghĩ cách thu thêm của người dân còn khi triển khai nghị quyết làm gì có lợi cho dân thì chậm chạp”, bà Phạm Chi Lan buồn rầu.

Tăng sốc và không có lộ trình

Chuyên gia Ngô Trí Long bày tỏ, mức tăng vừa được chấp thuận là lớn và không có lộ trình. Bởi lẽ, biểu khung thuế BVMT theo Luật thuế BVMT ban hành ngày 15-11-2011 và có hiệu lực từ 1-1-2012 thì mức thuế của mặt hàng xăng là 1.000 - 4.000 đồng/lít; nhiên liệu bay 1.000 - 3.000 đồng/lít; dầu diesel 500 -2.000 đồng/lít… Suốt thời gian qua, từ 1-1-2012 đến nay, mức thuế được áp dụng là mức sàn. Nay tăng gấp 3 lần. Ông cho rằng, đáng nhẽ nên tăng từ từ, tăng từ 1.000 đồng lên 2.000 đồng/lít rồi tăng tiếp sau đó.

Ý kiến của ông Long cũng chính là quan điểm của không ít đại biểu Quốc hội. Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội ghi nhận, tại cuộc họp toàn thể có sự tham dự của đại diện Ủy ban Kinh tế, Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường; Ủy ban các vấn đề xã hội; lãnh đạo Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư… diễn ra hôm 9-3, các đại biểu tham dự đã cho rằng, mức tăng như đề xuất là không có lộ trình vì nhiều lý do.

Thứ nhất là giá xăng dầu giảm làm giảm thu ngân sách trong ngắn hạn nhưng lại tác động tích cực lên nền kinh tế khi làm giảm giá đầu vào sản xuất, kinh doanh; gia tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, tạo ra nguồn thu cho ngân sách trong dài hạn. Nếu tăng thuế suất gấp 3 lần như đề xuất thì sẽ không đạt được kỳ vòng giảm giá xăng dầu để góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong năm 2015 như mục tiêu đã đề ra.

Thứ hai, việc cắt giảm thuế nhập khẩu được thực hiện theo lộ trình từ năm 2011 đến 2014. Vì vậy, thuế BVMT cũng cần thiết phải được điều chỉnh phù hợp với lộ trình cắt giảm thuế kể trên.

Ngoài ra, các mặt hàng như dầu hỏa, diesel là mặt hàng thiết yếu phục vụ cho đa số người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời cũng là nhiên liệu chính phục vụ các tàu đánh bắt xa bờ, sản xuất nông lâm nghiệp. Do vậy, việc tăng thuế BVMT lên gấp 3 lần đồng loạt với tất cả các mặt hàng như tờ trình là gây thêm khó khăn cho người nghèo, nông dân ngư dân và người sản xuất nhỏ.

Doanh nghiệp, người dân “lãnh đủ”

Chuyên gia Phạm Chi Lan nhìn nhận, khi thuế nhập khẩu xăng dầu giảm thì doanh nghiệp đầu mối được lợi nhiều hơn người tiêu dùng. Còn khi thuế BVMT tăng lên thì chắc chắn người tiêu dùng lãnh đủ vì tất cả được tính vào giá bán lẻ. Bà nói: “Quyết định đã ban hành. Nhưng buồn, tiếc là ở Việt Nam, hội bảo vệ người tiêu dùng không thể hiện được vai trò, không có lấy một tiếng nói, không được tham vấn về một chuyện liên quan trực tiếp đến quyền lợi người tiêu dùng!”.

Cũng theo bà Lan, ngay từ thời điểm giá xăng dầu xuống, bà đã đề xuất Nhà nước không nên tăng giá các mặt hàng để tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp phục hồi sản xuất, phát triển kinh doanh; từ đó có thể đóng thuế nhiều hơn, giúp kinh tế phục hồi, tăng trưởng.

Vậy nhưng, đến nay thì Nhà nước lại cùng lúc tăng giá điện rồi tăng thuế BVMT để bảo vệ quyền lợi, lợi ích của doanh nghiệp độc quyền cũng như bảo đảm nguồn thu cho ngân sách. Việc này chắc chắn sẽ làm khó doanh nghiệp. Những doanh nghiệp đang hào hứng muốn tái đầu tư có thể vì tình hình này sẽ co cụm lại. “Tiếc là lẽ ra đã tạo được động lực để doanh nghiệp phát triển trong bối cảnh hội nhập, nhưng cứ như thế này thì Việt Nam có thể một lần nữa lỡ thời cơ hoặc lại chìm sâu trong khoảng cách với các nước trong khu vực”, bà Lan bày tỏ.

Chuyên gia Ngô Trí Long cho rằng, trong bối cảnh sức mua của người dân vẫn thấp như hiện nay, sản xuất còn khó khăn thì những chính sách điều hành dạng này sẽ ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân và doanh nghiệp. Do vậy, không nên vì mục tiêu trước mắt là bù đắp ngân sách mà quên đi lợi ích lâu dài. Bởi nguyên tắc là muốn có nguồn thu thì phải tạo nguồn thu, khoan sức dân.

Ông Long cũng cho rằng, tuy quyết định tăng giá điện, tăng thuế BVMT đã được thông qua nhưng vẫn cần cảnh báo để tránh các chính sách tương tự trong thời gian tới. “Đừng vì CPI giảm mấy tháng qua mà tăng giá, tăng thuế các mặt hàng thiết yếu. Lạm phát ở Việt Nam luôn là con ngựa bất kham!”, ông Long nói.

Mời xem thêm:

Tăng thuế bảo vệ môi trường các mặt hàng xăng dầu

Tăng mặt hàng chịu thuế bảo vệ môi trường theo tình hình