Hôm nay (7/10), Philippines đã có hành động bất ngờ khi tuyên bố rằng họ đã chính thức thông báo cho phía Mỹ rằng các cuộc tuần tra chung trên Biển Đông đã bị tạm ngừng, theo chỉ thị của Tổng thống Rodrigo Duterte.

Philippines tuyen bo ngung tuan tra chung tren bien voi My - Anh 1

Tàu tên lửa định hướng USS Shiloh neo tại Vịnh Subic của Philippines.
(Nguồn: AFP).

“Các cuộc tuần tra này hiện tại sẽ được tạm dừng. Washington đã được biết về điều này” - Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Delfin Lorenzana nói trước báo giới trong nước, thêm rằng ông đã thông báo về quyết định trên cho Bộ chỉ huy Mỹ tại Thái Bình Dương khi ông ở Hawaii hồi đầu tháng này.

Tuy nhiên, bản thân ông Lorenzana cũng cho hay ông không thực sự chắc chắn 100% rằng đây là quyết định cuối cùng của Tổng thống Duterte.

“Các cuộc tuần tra này sẽ tạm dừng cho đến khi chúng tôi làm rõ xem liệu ông Duterte có thực sự muốn thực hiện điều ông ấy nói không” - ông Lorenzana nói.

Hai quốc gia đồng minh đã bắt đầu lên kế hoạch các cuộc tuần tra chung trên Biển Đông từ thời chính phủ Tổng thống Benigno Aquino, người luôn mong muốn thu hút sự hiện diện quân sự lớn hơn của Mỹ trong khu vực để giúp họ đối phó với Trung Quốc trong các tranh chấp lãnh hải.

Ông Lorenzana nói rằng Mỹ và Philippines đã tổ chức được 2 cuộc tuần tra chung trong khu vực biển mà Manila tuyên bố chủ quyền tỏng năm nay, nhưng chúng lại không thực sự là “các cuộc tuần tra chiến đấu”.

Ông Duterte, người đã bắt đầu nhiệm kỳ Tổng thống 6 năm của mình bắt đầu từ ngày 30-6 vừa qua, đã nhanh chóng đảo ngược chiến dịch của người tiền nhiệm, và tìm cách hợp tác và đàm phán với Bắc Kinh trong khi có dấu hiệu xa lánh khối đồng minh lâu năm với Mỹ. Ông từng liên tiếp đưa ra những lời chỉ trích nhằm vào Mỹ để đáp trả việc Washington lên án cuộc chiến chống ma túy của ông.

“Tôi đã mất đi sự tôn trọng dành cho nước Mỹ” - ông Duterte nói trong hôm 4/10, cùng lúc đe dọa sẽ hủy bỏ hoàn toàn mối quan hệ với nước Mỹ.

Ông Duterte trước đây cũng từng có lần công kích cá nhân Tổng thống Mỹ Barack Obama, từng công khai nói rằng ông muốn lực lượng đặc nhiệm Mỹ rút khỏi khu vực Mindanao, miền Nam nước này, nơi mà họ đang đóng vai trò hỗ trợ chống lại phiến quân Hồi giáo, và từng đe dọa sẽ xóa bỏ một thỏa thuận ký kết hồi năm 2014 cho phép quân đội Mỹ tiếp cận các căn cứ của Philippines.

Tổng thống Philippines cũng tuyên bố rằng ông sẽ hủy toàn bộ 28 cuộc tập trận mà hai bên tổ chức chung thường niên.

Tuy nhiên, cho đến ngày 7/10, giới chức từ cả hai phía đều nói rằng các tuyên bố mà ông Duterte đưa ra không hẳn là chính sách của quốc gia này. Giới chức Mỹ cũng liên tiếp cho hay họ không hề được thông báo chính thức về các phát ngôn của ông Duterte.

Bởi vậy, tuyên bố ngừng các cuộc tuần tra chung trên Biển Đông có thể được xem là lần tuyên bố chính thức được xác nhận đầu tiên của ông Duterte, biến một trong những bình luận bạo miệng mà ông từng đưa ra trở thành một chính sách của Philippines.

Ông Lorenzana nhấn mạnh rằng trước đó không có một tuyên bố nào của ông Duterte từng chính thức được chuyển tới phía Mỹ, nhưng cho hay Philippines đang lên kế hoạch sẽ loại bỏ sự hiện diện của quân đội Mỹ ở miền Nam nước này “trong tương lai gần” trong lúc đang công bố thêm chi tiết về các hoạt động này.

Được biết lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã bắt đầu quá trình triển khai ngắn hạn ở Philippines từ năm 2002 nhằm mục đích huấn luyện quân đội nước này cách thức đối phó với tổ chức phiến quân Hồi giáo Abu Sayyaf. Trong thời điểm cao độ, số lượng binh sỹ Mỹ ở miền Nam Philippines đã lên tới khoảng 600 người, sau đó đến năm 2014 mới giảm đi.

“Hiện còn rất ít binh sỹ Mỹ ở đây, chỉ khoảng 157 người” - ông Lorenzana cho hay, thêm rằng số binh sỹ này đang đóng bên trong một trại lính lớn ở khu vực ngoại ô thành phố Zamboanga, thuộc đảo chính của Mindanao - “Tất cả những gì họ làm là điều khiển máy bay không người lái cùng một số thiết bị do thám để giúp binh sỹ của chúng tôi ở miền Nam”.

Theo vị quan chức này, quân đội Mỹ đang vận hành các máy bay do thám không người lái tại khu vực thành trì của phiến quân Abu Sayyaf trên đảo Basilan và Sulu, cũng như khu vực trung tâm Midanao, nơi có một tổ chức vũ trang khác từng thề trung thành với IS. Ông Lorenzana nói rằng lực lượng Mỹ sẽ được yêu cầu rời khỏi đây ngay khi Philippines sở hữu máy bay do thám không người lái của riêng họ.

Khánh Duy