Cuối tháng 10, Hà Giang vừa vào mùa Lễ hội tam giác mạch. Đoàn thiện nguyện chúng tôi đi đường cao tốc Hà Nội - Lào Cai rồi rẽ về thị trấn Cốc Pài, huyện Xín Mần, Hà Giang để hôm sau vào xã Cốc Rế sớm. Trong mường tượng của mỗi người hẳn có phần dành cho hoa và cho núi đồi bậc thang vàng rực lúa mùa.

Mam non tam giac mach - Anh 1

Chuẩn bị quà cáp trước khi khởi hành

Đoàn có 4 thành viên nhóm thơ Facebach, 3 bạn thiện nguyện mới quen qua mạng xã hội và 5 phóng viên báo viết, báo hình mới quen qua …điện thoại. Cũng nhờ trao đổi với các phóng viên của VOV và của báo Hà Giang, trước đó còn hởi han bên Tỉnh Đoàn Hà Giang, rồi về Huyện Đoàn Xín Mần mà trưởng đoàn Hoàng Liên Sơn mới chọn được địa chỉ từ thiện lần này là Trường mầm non xã Cốc Rế. Sơn đã đi tiền trạm một lần, nhân tiện trao quà đợt một cho các cháu. Lần này lên, các cô giáo và cán bộ xã, cán bộ đoàn địa phương đều gọi chúng tôi là đoàn Facebach. Thực ra, trong số quà tặng cho trường, chỉ có chút ít là tiền bán sách, bán kỷ vật thơ của nhóm, còn lại là tiền và hiện vật của bạn đọc và bạn trên mạng xã hội gửi tặng. Thơ Facebach và Hoàng Liên Sơn chỉ là địa chỉ quyên góp và trung chuyển thôi.

Đúng như mong ước, các cô giáo trường mầm non đi xe máy từ xã Cốc Rế qua thị trấn Cốc Pài ra tận xã Nàn Ma đón đoàn. Lối rẽ vào đồi hoa tam giác mạch không đi ô tô được. Những cây hoa mọc thành khóm nhỏ, thân cây màu nâu đỏ mềm mướt, có phần thấp và non bấy gầy gò so với vẻ rực rỡ của hoa. Có điều gì cứ gợn lên như sự còi cọc cỗi cằn trên sỏi đá.

Mam non tam giac mach - Anh 2

Các thành viên tự tay chuyển những hàng quà khi đến nơi

Cốc Pài đêm thứ bẩy hằng tuần có chợ đêm và ca nhạc, chủ yếu để thu hút khách du lịch. Chúng tôi sà vào một hàng thắng cố và bảo nhau ‘’mình đi thiện nguyện hay đi du lịch đây’’! Trưởng đoàn cười ‘’bình tĩnh, cứ giữ sức đã’’. Nhớ lúc Sơn thanh toán tiền xe và ăn ở, cả đoàn nói đùa, cận thận kẻo công tác phí của các cô bác nhiều hơn cả quĩ của các cháu! Nói vậy nhưng mọi người đều đã biết, tiền ủng hộ được chuyển khoản hằng tháng cho cô Nậm, cô giáo Trường Mầm Non Cốc Rế, người giữ quĩ thiện nguyện. Quĩ này cũng đồng thời được cán bộ do UBND xã cử ra giám sát và thường xuyên được cập nhật số dư trên mạng. Mô hình quản lý này đã được Facebach áp dụng khi đến với các em học sinh nội trú ở trường tiểu học Kiên Thành, huyện Trấn Yên, Yên Bái vài tháng trước. Dù chúng tôi đi lại lưu trú thế nào thì tiền mà các nhà hảo tâm dành cho các cháu vẫn còn nguyên vẹn, một trăm phần trăm.

Hôm sau, ngày 23 đúng vào chủ nhật, nhà trường nghỉ. Chúng tôi được nghỉ nhờ các bé trên những tấm phản gỗ dùng để nghỉ trưa trong trường. Cô Hằng hiệu trưởng trường mầm non cho biết, trong tổng số 220 trẻ ở 9 thôn bản chỉ có 3 cháu người Kinh, còn lại là Tày, Nùng, Mông, Thái. Do đường núi xa và khó đi nên phải bố trí trường ở nhiều địa điểm. Ngoài trường chính là nơi chúng tôi nghỉ đêm, còn có 6 Điểm trường đặt ở các thôn bản nữa. Đợi đến sáng thứ hai, trong ngày học bình thường mới trao quà tận tay và trò chuyện với ‘’người dùng’’ được. Đợt quà trước mới có dép và một ít quần áo mùa hè. Lần này là mũ len, áo ấm mỗi cháu một bộ. Cả một ít bút tô màu nữa. Trước khi đoàn lên đường một ngày, Hoàng Liên Sơn hồ hởi thông báo tiền thức ăn cho đến hết năm học cũng góp được đủ rồi. Nhìn ngôi trường chính khang trang được xây dựng bằng kinh phí nhà nước giống như bao nhiêu ngôi trường ở miền xuôi, ít ai ngờ rằng các bé phải đựng cơm bằng túi ni long xách tới trường. Và bữa cơm của phần lớn các em bé từ năm tuổi trở xuống chỉ có cơm không. Như thế cũng là cố gắng của gia đình rồi, khi mà sáng sớm, cha mẹ cũng chân đất như con, đưa con đến trường rồi vội vàng về làm nương. Chúng tôi muốn đến tận nhà các em có hoàn cảnh khó khăn nhất và đến các điểm trường cũng là để tận mắt thấy cái mảnh đất gốc muôi lớn những mầm non nơi đây.

Mam non tam giac mach - Anh 3

Đường lên bản Đông Thang của người Mông thật sự gây ấn tượng vói những ai chỉ quen đi đường nhựa. Đây là địa bàn cao nhất của xã Cốc Rế, 1400 mét so với mực nước biển. Hai người một xe máy nối đuôi nhau theo cô hiệu trưởng. Đang vừa đi vừa ước lượng độ cao mặt đường so với đám ruộng và khe nước bên cạnh thì tôi bị vấp một hòn đá to. Xe máy nảy sang chỗ đất đá lởm chởm. Về số một, ga thốc lên, ko nhúc nhích được. Nữ nhà báo mới ra trường nhảy xuống đẩy hổ trợ. Thế là qua. Và thỉnh thoảng lại thế. Môn thể dục trong trường đại học đúng là rất quan trọng! Trưởng bản Sùng Seo Dũng đón và đi cùng chúng tôi đến mấy nhà có học sinh mầm non. Anh cho biết nếu trời mưa thì những đoạn đường này chỉ đi bộ được thôi. Lúc chưa nói chuyện với anh, chúng tôi cũng đã cho là như vậy. Thăm và tặng chút bánh kẹo cho bốn cháu đang đi lớp ở ba gia đình khác nhau. Trước lúc bấm máy làm vài pô kỷ niệm, có ai đó trong đoàn giục phụ huynh rửa mặt cho các cháu. Tôi không nhìn thấy bể nước, chỉ có mấy chuồng gia súc gia cầm cách phía trước nhà khoảng hơn một mét. Bếp đun nấu trong nhà khói cay xè. Nước suối thấp hơn chỗ này chừng 500 mét. Lúc cả đoàn bước vào căn nhà đầu tiên, hỏi chuyện chủ nhà dăm câu, mấy người kêu ‘’sao tối thế, không bật đèn lên’’. Chỉ có một một bóng đèn được bật lên. Loại bóng tiết kiệm điện có vẻ thiếu tự tin bên cạnh cái cột nhà bám đầy mồ hóng. Hai lần sau, chúng tôi không giục chủ nhà bật đèn nữa.

Mam non tam giac mach - Anh 4

Nhà thơ Hoàng Liên Sơn (giữa) chụp ảnh cùng người dân và các em nhỏ

Sáng thứ hai, đường đến Điểm Trường Trang Khâu cũng tương tự như đường lên bản Mông, nhưng có thêm nước chảy tràn trên mặt đất ở một số đoạn. Cả đoàn đã quen nên vượt qua nhũng chỗ dốc trơn có vẻ suôn sẻ. Trên mảnh đất chừng 500m2 bằng phẳng, ngôi nhà tường đất là lớp học của 22 cháu, còn ngôi nhà vách gỗ xiêu xiêu là nhà văn hóa thôn. Trong lớp học có khoảng hơn 20 cái ghế nhựa nhỏ, tường đất dán ni long và tranh ảnh, nền đất trống trơn. Cô giáo phụ trách điểm trường cho các cháu ngồi ghế thành hàng chữ u hướng về chúng tôi để chào, rồi hát. Ngộ nhất là khi phát quà và dùng thử. Có bạn bé quá lại được thử cái áo dài đến đầu gối. Cô giúp xỏ tay mãi cũng không ra ngoài tay áo được. Thế nhưng cu cậu lại có vẻ khoái, đứng chụp ảnh mà hai tay cứ vung vẩy, có lẽ vì tự nhiên cái tay lại mềm và dài. Tất cả đều cười. Trời đang nắng, các cô bác đều mặc áo cộc tay cả. Thôi chịu khó tí tẹo cháu nhé. Các cô bác tặng mũ len và áo khoác giờ này đang đi làm ở tận Hà Nội cơ. Thấy được hình ảnh thế này, họ sẽ rất vui đấy. Phải chuẩn bị cho mùa đông từ bây giờ chứ.

Gần trưa ngày 24, anh Hùng phóng viên báo Hà Giang mới từ thành phố vào đến nơi. Hỏi chuyện nhau cũng là làm việc. Qua anh em phóng viên, chúng tôi được biết về các trường học khó khăn nhất ở vùng cao. Cũng lại nhờ báo chí, mà hoạt động nhỏ bé tại một xã xa xôi thế này sẽ được thông tin đến các nhà hảo tâm ở khắp mọi miền. Thấy sự thực rồi mới tin tưởng nhiều hơn. Có lòng tin thì mới có thể chung tay chung sức được.

Hoàn thành kế hoạch, chia tay Cốc Rế, vui và say. Cả đoàn hát vang trong xe. Nói theo thứ ngôn ngữ quá quen thuộc một thời là chúng tôi đã lập thành tích. Có điều thành tích này chỉ để chào mừng những ngày đến trường khó nhọc của các em bé và để báo cáo với những anh chị hảo tâm đang trìu mến chờ tin. Hy vọng rằng lòng tốt trong cộng đồng sẽ còn tiếp sức cho nhóm chúng tôi đến được những địa chỉ khác. Rồi những nhóm thiện nguyện khác đã và đang làm được nhiều hơn, tốt hơn.
Tôi nhìn ra những dãy núi trùng điệp, những khe suối thăm thẳm. Mỗi chiếc xe đang bò dốc trông như một con kiến. Vào lướt web thấy tin có công ty vừa tài trợ xây một điểm trường cho Cốc Rế, kinh phí mấy trăm triệu đồng. Rồi tin cầu treo Miền Bắc, nước lũ Miền Trung, đường cao tốc dự án này, tượng đài tỉnh nọ, nước mắm v.v. Thầm mong nguồn lực thật to lớn của xã hội được điều khiển bởi những người có chuyên môn và thiện tâm.

Xe quặt gấp qua một khúc cua tay áo. Mất internent. Trên vạt đồi bắt đầu rơm rớm sương chiều của Xín Mần vẫn còn lẫm chẫm tụm vào nhau những khóm tam giác mạch trắng tím hồng như màu thổ cẩm nhìn theo.

Hà Giang, 24.10.2016
Hoàng Lan - Ảnh: Vũ Công Thanh