QĐND - Hội thảo Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) về quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng là sáng kiến của Việt Nam được nhiều nền kinh tế thành viên APEC ủng hộ và tham gia đồng bảo trợ. Trong cuộc hội thảo vừa kết thúc tại Quảng Ninh, chủ đề “Quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng trong bối cảnh biến đổi khí hậu” đã thu hút được nhiều tham luận sâu sắc của các nhà khoa học, nhà quản lý từ các nước APEC.

Nhiều sáng kiến bổ ích

Mở đầu tham luận, ông Đa-vít En-cam (David Elkaim), đại diện Ban tổ chức Hội nghị các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu, với vấn đề “Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa rủi ro và năng lượng thông tin rủi ro hoàn thiện, kết hợp tăng cường hợp tác quốc tế”, đã đưa ra những dẫn chứng về ứng phó thiên tai tại Pháp. Dễ thấy, ngay cả quốc gia phát triển như Pháp nhưng đối tượng dễ tổn thương trước thiên tai cũng chiếm đến 2/3 trong số 36 nghìn cộng đồng địa phương. Bài học rút ra ở Pháp là chia sẻ thông tin và khả năng phục hồi khẩn cấp. Qua đó, ở cấp độ quốc gia cần phải tiến hành cập nhật hoặc tập huấn kế hoạch chuẩn bị sẵn sàng cho thiên tai liên hệ tới hệ thống cảnh báo.

Khi cong dong cung ung pho voi thien tai - Anh 1

Cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 14, Sư đoàn 395 giúp nhân dân phường Hồng Hà, TP Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh) nạo vét bùn đất trên đường sau mưa lũ. Ảnh: PHÚ SƠN

Đối với các nước APEC, đây là vùng có nhiều cộng đồng dễ bị tổn thương bởi thiên tai và cũng là nơi xảy ra nhiều hiểm họa thiên tai khốc liệt nhất như: Động đất, sóng thần, núi lửa… Đầu năm 2015, tại Nhật Bản, các nước đã thông qua và triển khai Khuôn khổ hành động Sen-đai về giảm nhẹ rủi ro thiên tai, tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong công tác phòng, chống thiên tai. Bà Feng Min Kan, Trưởng Văn phòng châu Á-Thái Bình Dương, Cơ quan Liên hợp quốc về giảm nhẹ rủi ro thiên tai, cũng có tham luận “Công cụ xây dựng cộng đồng kiên cường trước thiên tai và biến đổi khí hậu”. Theo đó, bà nêu ra các phương tiện thực hiện việc giúp các cộng đồng “làm như thế nào” trước rủi ro thiên tai, trọng tâm là các nước đang phát triển sẽ có những bước đi tiếp cận tài chính với các nguồn, quỹ của thế giới, được chia sẻ tri thức, phát minh, nghiên cứu; huy động sự tham gia và hỗ trợ của các cơ chế tài chính của Liên hợp quốc, các diễn đàn khu vực và toàn cầu.

Đối với Việt Nam, một nước có nhiều kinh nghiệm trong quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng được thế giới thừa nhận, ông Đặng Quang Minh, Phó giám đốc Trung tâm Phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai Việt Nam, đã đưa ra bài học kinh nghiệm như sau: Các hoạt động ở các cơ quan hành chính cấp xã giúp tạo ra quyền tự chủ và làm giảm đáng kể chi phí; cộng đồng cần kết nối hiệu quả với các hệ thống cảnh báo sớm và áp dụng công nghệ thông tin trong vấn đề này; sự tham gia của phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương làm tăng hiệu quả công tác ngăn ngừa, giảm ảnh hưởng của thiên tai; truyền bá kiến thức tới các cộng đồng vùng sâu, vùng xa, vùng có nguy cơ thiên tai cao; xây dựng quan hệ đối tác giữa chính phủ-phi chính phủ, giữa các nhà tài trợ trong khu vực tư nhân…

Đại biểu Trần Quyền, chuyên viên Tổ chức HelpAge International, giới thiệu với hội thảo về mô hình Câu lạc bộ Liên thế hệ-Tự giúp nhau, một mô hình đã được triển khai tại Việt Nam từ năm 2006, đến thời điểm hiện tại đã có 1.000 câu lạc bộ ở 12 tỉnh, thành phố. Mô hình này hướng đến toàn bộ cộng đồng chứ không chỉ giúp nhóm yếu thế, nâng cao tính làm chủ tự giúp nhau của người dân có tác động lớn và lâu dài. Thành viên các câu lạc bộ này sẽ tự thúc đẩy nhau học tập các kiến thức ứng phó với rủi ro do thiên tai, tăng cường kỹ năng sống và tự quản lý, chi trả tài chính. Mục tiêu của HelpAge International là xây dựng khoảng 100 nghìn câu lạc bộ này trong cả nước.

Ngoài ra, hội thảo còn có nhiều tham luận của các học giả đến từ Ô-xtrây-li-a, In-đô-nê-xi-a, Nhật Bản, Phi-líp-pin, Đài Loan (Trung Quốc), Hoa Kỳ… tham luận về các vấn đề: Quản lý nguồn nước cộng đồng; giảm thiểu rủi ro thiên tai toàn diện; công nghệ ứng phó với thiên tai…

Tất cả vì lợi ích của người dân

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Vũ Hồng Nam cho biết: “Những đề xuất và khuyến nghị tại hội thảo sẽ góp phần tiếp tục nâng cao tính thiết thực của hợp tác APEC, và sẽ được báo cáo lên Diễn đàn Các quan chức cao cấp về giảm nhẹ rủi ro thiên tai lần thứ 9 sắp diễn ra tại I-li-lô, Phi-líp-pin”. Thứ trưởng Vũ Hồng Nam nhấn mạnh: "Mặc dù chúng ta chưa đủ sức để chế ngự các diễn biến bất thường của thiên nhiên, nhưng nếu chúng ta biết phát huy sức mạnh cộng đồng ở từng nền kinh tế và quốc tế, chúng ta có thể giảm thiểu đáng kể các thiệt hại về người và của. Với tiềm năng công nghệ và kinh tế, APEC hoàn toàn có khả năng và có trách nhiệm đóng góp vào nỗ lực chung trong ứng phó thiên tai. Hơn bao giờ hết, chúng ta cần tăng cường phối hợp chính sách, đẩy mạnh hợp tác và hành động quyết liệt nhằm xây dựng khả năng ứng phó của cộng đồng và các nền kinh tế về phòng ngừa thiên tai hiệu quả hơn".

Người dân sẽ được trang bị kiến thức để ứng phó với những rủi ro thiên tai. Có thể lấy ví dụ từ việc người dân xây nhà, đối với những vùng dễ xảy ra tình trạng lũ quét, người dân sẽ được hỗ trợ về phương tiện kỹ thuật, cũng như kiến thức trong việc chọn khu vực xây dựng ở những nơi ít có nguy cơ lũ quét hơn; ngoài ra kiến trúc cũng góp phần vào hạn chế thiệt hại. Ví dụ như nhà xây trên những trụ bê tông cắm sâu vào lòng đất, với kiến trúc như vậy thì lũ ống, bùn tràn sẽ không gặp những lực cản lớn, từ đó giảm thiểu sức phá hoại. Hay bài học của nhiều địa phương ở Việt Nam khi xây nhà thường có những gác mái để tích trữ lương thực, chứa tài sản mỗi khi nước ngập cũng là kinh nghiệm chia sẻ cho nhiều cộng đồng khác trên thế giới. Có thể thấy rằng, qua những hội thảo như thế này, các nước đã học hỏi lẫn nhau được nhiều điều.

Ngay tại Quảng Ninh, tỉnh vừa chịu hậu quả nặng nề của thiên tai mới đây, ứng phó của ta là huy động mọi nguồn lực của xã hội để giúp đỡ những người bị nạn và giảm thiểu hậu quả của thiên tai, được cộng đồng quốc tế đánh giá cao. Ủy viên thường trực Ban chỉ đạo Trung ương về phòng, chống thiên tai Trần Quang Hoài nói: “Là một quốc gia chịu nhiều tác động của thiên tai, với hơn 300 người chết và mất tích, thiệt hại về kinh tế khoảng 1,5% GDP mỗi năm, Việt Nam với sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế đã nỗ lực phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai, chuyển từ ứng phó sang chủ động phòng tránh và tiến tới quản lý rủi ro thiên tai".

Với những bài học quý từ bè bạn quốc tế kết hợp với tiềm năng công nghệ và kinh tế của APEC, các cộng đồng sẽ có nhiều cơ hội và khả năng cảnh báo sớm, quản lý rủi ro và ứng phó thiên tai, đó là những lợi ích lớn nhất mà người dân sẽ có được.

LÊ ĐÔNG HÀ