Ngày 30/10, tại Nhà sàn Art café số 6 Vĩnh Phúc, cuộc trò chuyện với đạo diễn Trần Văn Thủy đã diễn ra và thu hút nhiều sự tham gia của những người yêu điện ảnh. Xung quanh các vấn đề về cách thức làm phim tài liệu, đạo diễn Trần Văn Thủy đã đem đến cho người theo dõi những hiểu biết mới mẻ trong quá trình làm nghề.

Dao dien Tran Van Thuy:Phim tai lieu chinh la thuoc hinh ve doi nguoi - Anh 1

Thân phận con người là “bàn thờ” của tác phẩm tài liệu

Trong buổi nói chuyện trao đổi về chuyện nghề tại không gian nghệ thuật của Nhà sàn Art café, đạo diễn Trần Văn Thủy đã giải đáp những khúc mắc của các nhà làm phim tài liệu về vấn đề làm sao để có một bộ phim hay, hấp dẫn mọi người, có ích và sống lâu bền với thời gian?

Ông cho rằng, các nhà làm phim trẻ đang đứng trước những điều kiện vô cùng thuận lợi để “thai nghén” ra các tác phẩm “để đời”, trong đó có việc nới lỏng quyền tự do trong sáng tạo nghệ thuật, đi kèm với sự phát triển của các hệ thống phương tiện làm nghề tiên tiến.

Tuy nhiên, đạo diễn tài ba vẫn cho rằng, cho dù được hỗ trợ bởi các thiết bị công nghệ hiện đại, được sống trong một nền nghệ thuật bước đầu thoát dần khỏi chính trị thì bản thân mỗi nhà làm phim cần phải có đầy đủ các nền tảng về tri thức và lối sống, tinh thần và sự đồng điệu mới có thể tạo ra được một bộ phim hay.

Ông nhấn mạnh, nếu một sản phẩm văn hóa không có tư tưởng thì không được gọi là tác phẩm, chỉ là một sản phẩm. Từ tác phẩm để có thể trở thành một tác phẩm hay, được quan tâm, thậm chí là kiệt tác thì tác phẩm ấy phải đề cao thân phận con người, phải tránh khỏi những vết xe đổ của những lý tưởng viển vông, của sự hô hào trống rỗng của các thế hệ đi trước.

Ông cho rằng, thân phận con người là “bàn thờ” của chúng ta, đời sống của nhân dân là “bàn thờ” của chúng ta, không có thứ tụng ca nào có thể tồn tại ở một cuộc sống đầy tai ương mà tất cả sẽ bị vùi dập. Khi bị kìm kẹp, chúng ta vẫn có một Vũ Trọng Phụng tài hoa và rất nhiều tác gia vĩ đại khác, tại sao nay chúng ta lại không có nổi một tác phẩm để đời?

Ông cũng nhắc lại bi kịch của bản thân gặp phải khi xây dựng bộ phim tài liệu“Người dân quê tôi”, kể về cuộc sống của những người dân bình thường trong chiến tranh ác liệt ở miền Nam Việt Nam. Bộ phim khi vừa được đệ trình đã bị lên án vì bị cho là đi ngược với tinh thần phổ biến lúc bấy giờ: ta thắng, địch thua, tachính nghĩa, địch phi nghĩa. Bộ phim là sự phản ánh sự khốc liệt đến trần trụi của chiến tranh, xóa bỏ mọi danh giới địch – ta, chiến tranh chỉ mang đến đến đau thương với hình ảnh u ám của những xác chết và nhà cháy.

Đề tài chiếm 80% thành bại của phim tài liệu

Trong cuộc trao đổi với những nhà làm phim tài liệu trẻ, ông cho rằng, từ tri thức, nhân cách, bản lĩnh, từ thấu hiểu xã hội của mình, đồng bào mình, thấu hiểu những nhu cầu của cuộc sống mà nảy sinh ý tưởng, đề tài làm phim. Ý tưởng và đềtài làm phim tài liệu có thể bắt đầu từ chủ trương của cấp trên, từ chủ quan của người làm phim nhưng cũng thường nảy sinh từ hiện thực cuộc sống ta quan sát, chứng kiến hoặc được mách bảo.

Như vậy, người làm phim tài liệu tích cực, đích thực phải là một người yêu nghề, phải thực sự quan tâm đến nhu cầu của xã hội mà mình đang sống. Theo đạo diễn Trần Văn Thủy, một bộ phim tài liệu hay thì 80% sự thành bại là do đề tài quyết định. Việc tìm đề tài từ trước tới nay vẫn là tối quan trọng, trong đó thân phận con người bao giờ cũng là một đề tài kinh điển và hấp dẫn.Ông cho rằng, phim tài liệu chọn lựa đề tài không dễ như phim truyện. Đó là bởi đặc tính của phim tài liệu chỉ phảnánh những gì đang xảy ra và sẽ xảy ra, tức ở thời hiện tại và tương lai, tuyệt đối không đề cập đến các vấn đề quá khứ.

Dao dien Tran Van Thuy:Phim tai lieu chinh la thuoc hinh ve doi nguoi - Anh 2

Ông mong muốn những nhà làm phim khi bắt tay vào hành nghề phải bắt đầu từ ý thức lớn để sẵn sàng vượt qua rào cản. Nếu không có một niềm tin giống niềm tin tôn giáo thì các nhà làm phim sẽ vĩnh viễn không tồn tại trong lòng công chúng cũng như không thể trở thành người có ích cho cuộc đấu tranh vì đời sống nhân dân, cho thân phận con người giữa bề khổ được.

Muốn vậy chúng ta cần phải có một điểm xuất phát cụ thể. Ông cho rằng, mọi sự thành bại của các nhà làm phim đều bắt đầu từ tri thức, sự hiểu biết, một nền tảng về xã hội học cùng với những rung cảm với đời, với nghề.

Chốt lại những quan điểm về tầm quan trọng của đề tài trong phim tài liệu, người nghệ sĩ gạo cội của làng phim tài liệu nước nhà nhấn mạnh, lựa chọn đề tài cần phải xuất phát từ chính thế giới quan của tác giả. Phải làm sao để khi không cần “mua chuộc” nhà đầu tư, đề tài xây dựng trong phim tài liệu vẫn đủ sức mạnh để biến nhà làm phim trở thành những người nghệ sĩ được giới làm nghề và các nhà đầu tư tin tưởng, trọng vọng.

Phạm Trang