5 giáo viên tại trường Marie Curie bỗng dưng có tên trong danh sách nhận thu nhập tại Công ty TNHH Just Analytics Việt Nam. Họ rất ngạc nhiên khi biết “được” nhận thu nhập tại công ty này dù chưa từng làm việc ở đó.

Thực trạng doanh nghiệp đánh cắp mã số thuế cá nhân để làm khống hợp đồng lao động đang diễn ra khá phổ biến tại Việt Nam. Theo một cán bộ thuế (không muốn nêu tên), nhiều doanh nghiệp làm như vậy để tăng khống số lượng nhân viên phải trả lương, từ đó tăng chi phí hoạt động để giảm thuế thu nhập doanh nghiệp.

Cụ thể, doanh nghiệp thường lấy trộm mã số thuế của người lao động và khai khống mức lương khoảng 3-4 triệu đồng/tháng để không phải khấu trừ thuế cá nhân cho nhóm này, mà lại giảm được thuế doanh nghiệp phải nộp.

Mặc dù hành vi gian lận hoặc trốn thuế khi bị phát hiện sẽ bị phạt từ 1 đến 3 lần số tiền trốn thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế hiện hành, nhưng có hai động cơ khiến doanh nghiệp “chuộng” cách trốn thuế theo kiểu khai khống mã số thuế cá nhân. Đầu tiên, lợi ích từ việc giảm được số thuế thu nhập doanh nghiệp thực đóng là rất lớn, nếu không bị cơ quan thuế phát hiện. Kế đến, phần lớn người lao động không biết rằng liệu mã số thuế của mình có đang bị doanh nghiệp nào đó đánh cắp để kê khai khống chi phí tiền lương hay không cho đến khi làm quyết toán với cơ quan thuế vào cuối năm.

Không chỉ gây phiền toái cho người bị mất trộm vì phải tốn nhiều thời gian và chi phí để yêu cầu doanh nghiệp trả lại mã số để minh oan với cơ quan thuế, kiểu vi phạm này còn khiến cho Nhà nước bị thất thu một lượng tiền thuế không nhỏ.

Sự việc càng khó giải quyết khi mà phần mềm quản lý mã số thuế cá nhân vẫn chưa hoàn chỉnh. Cụ thể, với hệ thống dữ liệu đang từng bước được hoàn thiện, cơ quan thuế có thể lọc ra tất cả những mã số thuế đang được sử dụng ở 2 nơi trở lên. Nhưng khi những mã số thuế đó chưa đến ngưỡng phải đóng thuế thu nhập, cơ quan thuế sẽ không làm việc trực tiếp với cá nhân. Đây chính là kẽ hở đang bị nhiều doanh nghiệp đang khai thác.

Những bất cập nêu trên cho thấy cả cơ quan thuế lẫn người lao động đang phải đối mặt với tình trạng lạm dụng mã số thuế cá nhân ngày càng phổ biến, nhưng lại chưa có biện pháp ngăn chặn triệt để. Theo vị đại diện ngành thuế, việc hoàn thiện hệ thống cơ sở dữ liệu của ngành này trong thời gian tới và tăng cường hình phạt trốn thuế sẽ khắc phục phần nào thực trạng đánh cắp mã số thuế cá nhân.

Bên cạnh đó, thay vì chỉ cần lên mạng và dùng số chứng minh nhân dân/hộ chiếu để tra cứu mã số thuế cá nhân như hiện nay, nên chăng đã đến lúc cơ quan thuế xem xét đầu tư giải pháp bảo mật để giải quyết tình trạng trốn thuế này trong dài hạn. Cụ thể, cơ quan thuế có thể cấp cho mỗi cá nhân một tài khoản riêng có mật khẩu, để khi đăng nhập vào họ mới truy xuất ra được mã số thuế. Đồng thời, họ cũng biết được mã số thuế của mình đang được dùng ở những doanh nghiệp nào. Lúc này, nếu cá nhân phát hiện mình có tên ở những doanh nghiệp chưa từng làm việc, họ có thể khiếu kiện doanh nghiệp đó về việc sử dụng hồ sơ khống để gian lận chứng từ, hoặc cung cấp cho cơ quan thuế thông tin này để truy thu và có hình phạt phù hợp.