Nhà văn Hồ Anh Thái là người dụng chữ mực thước, phóng khoáng giữa sự sang trọng bác học với dân gian thường tục. Anh luyện chữ đến nhuần nhị rồi mới viết, khi đó việc viết là dự phần tưởng thưởng các món, và chữ được chọn một cách tự nhiên như thể chúng cùng dạ tiệc.
Độc giả Lê Giảng (Hạc Thành - Thanh Hóa) hỏi: 'Trong bài 'Về cách giảng chữ 'trọng' trong từ 'trọng tài' trong Tầm nguyên từ điển của Lê Văn Hòe', tác giả Mẫn Nông có nhắc đến câu 'Vọng văn sinh nghĩa'. Cụ thể, ông nhận xét: 'Nguyên nhân có lẽ là do tác giả 'vọng văn sinh nghĩa', dựa vào sự đồng âm của các yếu tố Hán Việt để suy diễn ý nghĩa mà không đối chiếu văn tự gốc'. Về đại ý câu này thì tôi hiểu, nhưng hiểu một cách thấu đáo thì chưa. Tôi cũng chợt nhớ đến một câu khác mà trong Đông y hay dùng, đó là 'Vọng văn vấn thiết'. Vậy đề nghị chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa giải thích một cách tường tận khái niệm 'Vọng văn sinh nghĩa' và 'Vọng văn vấn thiết' để tôi và độc giả được biết.
Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật không phải là làm nghèo sáng tạo, càng không phải là sợ hãi đối thoại. Ngược lại, đó là yêu cầu xây dựng một môi trường sáng tạo lành mạnh, có bản lĩnh văn hóa, có trách nhiệm trước lịch sử và tương lai dân tộc. Trong xã hội số, khi thông tin lan nhanh, cảm xúc dễ bị kích động và các thế lực thù địch luôn tìm cách lợi dụng văn hóa để thúc đẩy 'diễn biến hòa bình', văn chương càng phải trở thành sức mạnh mềm bảo vệ Tổ quốc từ chiều sâu niềm tin.
Từ những tranh luận quanh một số tác phẩm văn học gần đây, có thể thấy vấn đề đặt ra không chỉ là quyền tự do sáng tạo, mà còn là trách nhiệm của văn chương trước lịch sử, trước nhân dân và trước những giá trị thiêng liêng của dân tộc. Trong truyền thống Việt Nam, văn học, nghệ thuật chưa bao giờ chỉ là trò chơi ngôn từ. 'Văn dĩ tải đạo' không làm nghèo sáng tạo, mà nhắc người cầm bút rằng cái đẹp phải biết nâng đỡ con người, bồi đắp nhân cách và củng cố nền tảng tinh thần của xã hội.
Ngày hôm nay, chỉ cần một cái chạm nhẹ vào màn hình chiếc điện thoại thông minh, tôi có thể tiếp cận lượng thông tin khổng lồ, nhiều hơn tất cả những gì tôi từng đọc trong suốt cả tuổi thơ cộng lại.
Người ta vẫn thường nói, báo chí ghi lại nhịp đập của đời sống hôm nay còn văn chương lưu giữ những rung động lâu bền của con người trước cuộc đời. Hai dòng chảy ấy vẫn luôn song hành, vẫn 'gặp nhau' ở những giao điểm cảm xúc, ý niệm. Sự song hành, giao thoa ấy đã tạo nên những nét độc đáo, thú vị cho đội ngũ người làm báo xứ Thanh.
Trong các chuyên mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa' số trước, chúng tôi đã bàn đến cách giải thích từ nguyên một số từ như 'phiền phức', 'phức tạp', 'giá họa', 'trọng tài', 'canh kệ', của sách Tầm nguyên từ điển (Vân-Hạc Lê Văn Hòe - Quốc Học Thư Xã ấn hành 1942, NXB Trẻ tái bản quý 1, năm 2026). Chuyên mục này, chúng tôi tiếp tục đề cập đến cách giảng chữ 'ngần' trong từ 'trắng ngần'.
Sống, lăn lộn với nghề báo suốt nhiều năm trong dòng chảy 101 năm nền báo chí cách mạng Việt Nam, cây bút gạo cội Huỳnh Dũng Nhân có những chia sẻ, góc nhìn hết sức phong phú, độc đáo về nghề báo, nền báo chí với phóng viên trẻ Quang Ngọc.
Câu hỏi xung quanh thị trường kim cương thế giới và Việt Nam - Bài 4: Đá phòng lab đội giá trời sinh
Khi đá nuôi trong phòng thí nghiệm, đá moissanite và đá CZ nhìn gần như giống hệt kim cương thiên nhiên, một thủ thuật chữ nghĩa đủ để khiến người mua trả giá.
Tháng 6 về trong tiếng ve râm ran và sắc đỏ hoa phượng trải đầy trên những con đường quen thuộc. Với nhiều người, đó là mùa thi, mùa chia tay của tuổi học trò. Còn với tôi và những người đã chọn gắn bó cuộc đời mình với nghề báo, tháng 6 còn mang một ý nghĩa đặc biệt hơn. Đó là tháng của người làm báo-những con người lặng lẽ đi cùng chữ nghĩa, mang trong mình khát vọng kể lại từng câu chuyện của cuộc sống bằng tất cả sự chân thành và trách nhiệm.
'Tầm nguyên từ điển' của Vân Hạc Lê Văn Hòe là cuốn sách được Quốc Học Thư Xã ấn hành lần đầu năm 1942, và NXB Trẻ tái bản quý I năm 2026. Trong chuyên mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa' số trước, chúng tôi đã bàn đến cách giải thích từ nguyên nghĩa một số từ, cụm từ như: 'phiền phức', 'phức tạp', 'giá họa', 'trọng tài', của sách này. Trong chuyên mục này chúng tôi tiếp tục đề cập đến cách giảng chữ 'canh' trong 'canh kệ'.
Nhà văn Sơn Nam không chỉ là nhà văn, mà còn là nhà báo, nhà khảo cứu - một trí thức bình dân suốt đời gắn bó với đất và người phương Nam.
Trong chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa hai số trước, chúng tôi đã bàn đến cách giải thích từ nguyên các từ 'phiền phức', 'phức tạp' và 'giá họa' trong Tầm nguyên từ điển của Vân Hạc Lê Văn Hòe. Trong chuyên mục này chúng tôi tiếp tục đề cập đến cách giảng chữ 'trọng' trong từ 'trọng tài' của cuốn từ điển này.
Nhà văn - dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng trong nhiều bài viết và những cuộc đàm luận sâu về chủ đề lạm dụng AI trong viết sáng tạo, ông đã cảnh báo việc lạm dụng AI trong sáng tác là hành vi tự hủy hoại sự sáng tạo của người viết, đồng thời đặt ra vấn đề trách nhiệm của tác giả, biên tập và các thiết chế văn học trước làn sóng 'chữ nghĩa AI' đang lan rộng. Nhà thơ Nguyễn Bích Hạnh cũng có nhiều ý kiến sâu sắc về vấn nạn sáng tạo văn chương lạm dụng AI. Văn nghệ Công an đã có cuộc trò chuyện ngắn với nhà văn Trần Tiễn Cao Đăng và nhà thơ Nguyễn Bích Hạnh về chủ đề này.
Trong chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa số trước, chúng tôi có bài viết: Về cách giảng hai từ 'phiền phức' và 'phức tạp' trong 'Tầm nguyên từ điển' của Lê Văn Hòe. Sau khi phân tích và chứng minh, chúng tôi đã đi đến kết luận: 1. Trong Hán ngữ, cả phiền phức 繁複, lẫn phức tạp 複雜, đều được từ điển ghi nhận thống nhất bằng chữ 'phức' có tự hình là 複 (bộ y), chứ không phải chữ phức 輻 (bộ xa 車) nghĩa là nan hoa bánh xe; 2. Chữ tạp, trong từ 'phức tạp' 複雜 có nghĩa là pha tạp, không thuần nhất, chứ không mang nghĩa chuyên biệt là 'món rau trộn'.
Ngày 28/5, tọa đàm 'AI với người viết hôm nay' diễn ra trong khuôn khổ trại sáng tác văn học được Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức tại phường Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh có sự tham gia của thành viên trại viết cùng đông đảo văn nghệ sĩ.
Đó là khi triều Trần đang ở thời kỳ cường thịnh sau những chiến công chống Nguyên Mông. Đó là thời đại mà hào khí Đông A vẫn còn cuộn chảy trong từng mái đình, bến nước. Người dân Đại Việt vừa đi qua binh lửa nên càng hiểu giá trị của hiền tài. Triều đình trọng người học, mở khoa thi, dựng Quốc tử giám, khuyến khích sĩ tử khắp nơi đèn sách. Nhưng vùng Nghệ Tĩnh khi ấy vẫn còn xa kinh thành, đất rộng mà người thưa, học hành chưa thật phát triển như miền Bắc.Chính trong hoàn cảnh ấy, Đặng Bá Tĩnh xuất hiện như một ngọn đèn đầu tiên thắp lên chí học cho cả vùng đất.
3 con giáp sau thường được đánh giá là càng sống tử tế càng dễ hút tài lộc.
Trong chuyên mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa' số trước (tháng 4/2026) chúng tôi đã phân tích nghĩa đẳng lập của từ 'xấu xí', một từ được Từ điển từ láy tiếng Việt (Viện Ngôn ngữ học - Hoàng Văn Hành chủ biên - Nhà xuất bản Khoa học xã hội, 2011) thu thập và giải nghĩa. Trong bài này chúng tôi sẽ phân tích nghĩa đẳng lập của từ 'xui xúc'.
Trong 'Chuyện người mê phim số 2', Cao Nhị hiện ra không chỉ như một trong những nhà phê bình phim đầu tiên của điện ảnh Cách mạng Việt Nam, mà còn là một tri thức đầy đủ phẩm chất.
Giữa thời đại mà tri thức nằm gọn trong tầm tay, 'tự học' không còn là chuyện của điều kiện mà là lựa chọn của mỗi người đối diện với thế giới quan: là lướt qua hay dừng lại chú tâm.
Trong dòng chảy văn hóa của lịch sử Đại Việt, có những con người bước qua thời đại của mình như một vệt sao lặng lẽ. Họ không để lại những chiến công chấn động sử xanh, không được khắc ghi dày đặc trong chính sử, nhưng âm vang của họ vẫn còn đó — trong gia phả một dòng tộc, trong lời kể của hậu thế, trong những vùng đất còn in dấu chân người mở cõi, dựng thành, khai nền học nghiệp.Đặng Phúc Mãn là một con người như thế. Tên tuổi ông đi qua gần chín thế kỷ với lớp sương mờ của truyền thuyết và gia sử. Nhưng cũng chính bởi vậy, chân dung ông càng trở nên thâm trầm như một pho tượng cổ phủ rêu phong trong ngôi từ đường xưa cũ.
Liệu bạn có đủ thông minh để vượt qua câu đố chữ nghĩa dân gian đầy hóc búa này mà không cần đến bất kỳ sự trợ giúp nào?
Hồi tôi mới về thị xã, chân ướt chân ráo còn chưa quen biết ai thì một hôm nhận được cuộc điện thoại từ bác. Tuy là lần trò chuyện đầu tiên nhưng lại rất thân tình như đã từng quen biết từ lâu. Cũng phải, dân văn chương có thể chưa biết mặt nhau nhưng đã dõi theo nhau từ rất lâu qua từng tác phẩm. Bác mời tôi vào sinh hoạt trong hội văn học nghệ thuật. Kinh phí eo hẹp, mọi hoạt động của hội đều phải 'khéo co'. Nhưng cái tình của văn nghệ sĩ địa phương thì đủ đầy và ấm áp.
Có những người cha sống cả đời như cây lúa ngoài đồng. Không nói nhiều. Không biết kể chuyện hay. Chỉ cúi mặt xuống đất mà sống, mà thương con bằng đôi tay chai sần và những giọt mồ hôi mặn chát. Tía tôi là người như vậy.
Trong chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa (7/7/2025), chúng tôi đã chứng minh 'nuốt chửng' và 'nuốt trửng' là trường hợp lưỡng khả về chính tả. Trong bài viết này, chúng tôi xin 'cà kê' sang một chuyện thú vị khác, đó là từ 'trộng' đến 'lống'.
Tại Hội chợ Sách London 2026 (Anh) vừa diễn ra vào trung tuần tháng 3, có một ấn phẩm thu hút sự quan tâm của dư luận xã hội, đó là cuốn sách mang tựa đề rất khẩn thiết: 'Don't steal this book' (Đừng ăn cắp cuốn sách này).
Không chỉ đơn thuần là câu đố vui, thử thách này còn khiến người chơi phải vận dụng khả năng ngôn ngữ và sự tinh ý với dấu thanh tiếng Việt.
HNN - Dịch giả - nhà văn Bửu Ý là một trong số không nhiều người Huế có quá trình hoạt động, lao động và sáng tạo liên tục trong lĩnh vực văn hóa - giáo dục từ trước năm 1975 cho đến bây giờ.
Độc giả Nguyễn Thái Bình (Ninh Bình) hỏi: 'Tôi thường xuyên theo dõi chuyên mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa' trên Báo Thanh Hóa. Gần đây, tôi đọc được bài giải đáp thắc mắc của độc giả: 'Khôn dồn ra mặt' là câu 'tục ngữ' hay 'thành ngữ'. Bản thân tôi cũng thường nghe người ta gọi 'ngạn ngữ', 'tục ngữ', hay 'cổ ngữ', 'thành ngữ'... nhưng chưa thực sự am hiểu về các thể loại này và cảm thấy thiếu tự tin khi dẫn giải một câu nói nào đó của dân gian. Vậy, xin chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa cho tôi và độc giả được biết, khi nào thì gọi là 'ngạn ngữ', khi nào thì gọi là 'tục ngữ'?
Khi bà ngoại tôi bắt đầu hay quên, cả gia đình mới nhận ra: tuổi già không chỉ là chuyện sức khỏe, mà còn là hành trình giữ lại cảm giác được yêu thương, được lắng nghe – để mỗi ngày trôi qua vẫn còn ý nghĩa.
Có những nơi trên thế giới, ở đó việc đọc không phải là một thói quen, mà gần như là một nhịp sống.
Độc giả Trần Bảo Trân (Sài Gòn) hỏi: 'Ví dầu cá lóc nấu canh/Bỏ tiêu cho ngọt, bỏ hành cho thơm'. Xóm nhà lá Facebook của tôi đang thắc mắc (có cả tranh luận) cái vụ 'bỏ tiêu cho ngọt' trong câu ca dao trên. Tiêu cay chứ sao ngọt? Tôi bối rối, nhưng chợt nhớ ra chuyên mục 'Cà kê chuyện chữ nghĩa' trên Báo Thanh Hóa. Chúng tôi xin gửi tới thắc mắc này và rất mong được giải đáp. Trân trọng cảm ơn'.
Độc giả Lê Trí Huân hỏi: 'Xin chuyên mục Cà kê chuyện chữ nghĩa cho biết tại sao dân gian lại có câu nói ngược đời: Sinh con rồi mới sinh cha/ Sinh cháu giữ nhà rồi mới sinh ông? Trân trọng cảm ơn'.