Thế giới in ấn chưa hề chết. Chúng ta sẽ không phải chứng kiến sự kết thúc của những cuốn tiểu thuyết hay sự đóng cửa của những cửa hàng sách, và chúng ta sẽ không chỉ sử dụng mỗi mạng Twitter.

Tuần Việt Nam xin giới thiệu với độc giả bài viết của Tyler Cowen trên tờ The Wilson Quarterly phân tích bản chất của sự chuyển đổi sang một nền truyền thông mới từ khi internet nắm quyền thống trị. Những giá trị cũ bị thay thế Chúng ta đang đứng giữa ngưỡng cửa của sự chuyển giao văn hóa. Đối với giới trẻ ngày nay, có lẽ Google mang đến cho họ nhiều thông tin hơn là những cuốn tiểu thuyết như The Catcher in the Rye hay Catch-22, hoặc thậm chí là Harry Potter. Không có bất cứ thắc mắc nào về việc những quyển sách đang dần mất đi vị thế trong cuộc sống văn hóa hiện đại. Việc giảm sự quan tâm đến những cuốn sách chính là một phần của quá trình chuyển giao mang tính rộng rãi hơn, hướng đến những nội dung ngắn hơn và tập trung vào nội dung chính. Những loại hình văn hóa nhỏ như những mẩu ghi chép, âm nhạc, video… thường là khó để có thể ghi lại, lưu giữ, sắp xếp và tìm kiế́m, và vì vậy mà chúng ta ngày càng muốn thưởng thức và tìm hiểu về chúng hơn. Những album nhạc rock của thập kỉ 60 của thế kỉ trước đã được nhường chỗ cho những bài hát đơn trên iTunes. Trên YouTube, những đoạn phim hay nhất chỉ dài chừng vài phút và thậm chí là người xem cũng chẳng màng đến việc xem hết chúng. Hình minh họa. Nguồn ảnh: Corbis Chính sự ngắn gọn này mang đến nhiều sắc thái. Một trong những điều hứng thú với những trang blog này chính là ở những điều hay ho mà chúng mang lại mỗi ngày. Blog đưa ra mọi thứ từ những lời bình luận của các chuyên gia về chính trị hay thiết kế đồ họa đến những bản CD nhạc Cuba, rồi cả những suy nghĩ bình thường trong việc cho mèo ăn. Với bất cứ chủ đề gì thì nội dung luôn phong phú, như cái thời thế kỉ 19 mà tiểu thuyết được viết nhiều và được giới thiệu theo kiểu “khoán”. Nhưng nội dung trên blog thì xuất hiện nhanh hơn, nhiều tác giả và cũng nhiều chủ đề để lựa chọn hơn. Trong lĩnh vực văn hóa, chúng ta thường xuyên thưởng thức thông qua việc mở “những gói quà”, và với sự phát triển của môi trường trực tuyến như ngày nay thì chúng ta có thể trải nghiệm những điều này một cách nhanh chóng và hài lòng. Có vẻ như chúng ta đang bước vào một nền văn hóa mà không hề để ý, giống như một cơn mộng mê vậy. Nhưng trình trạng hiện nay thì không quá bi thảm như vậy. Nền văn hóa của những thể loại ngắn như vậy đang khiến con người nghĩ nhiều hơn nhưng lại thiếu mạnh mẽ hơn. Sự xuất hiện của những hình thái văn hóa mới như vậy được chào đón với sứ mệnh cắt ngắn sự chú ý và gây ra sự sụp đổ của một hình thức văn hóa – tiểu thuyết (thế kỉ 18), truyện tranh thiếu nhi, nhạc rock ‘n’ roll, truyền hình và bây giờ là trang Web. Thực tế đã có thời vang son của những người mà đọc sách một cách chăm chú và “đầy suy nghĩ”. Tuy nhiên điều đó không phải để nói rằng không có bất cứ sự thay đổi nào. Sự kết hợp của các hoạt động trí óc từ hình thức in ấn đến hình thức trực tuyến đã mang đến một sự đột phá quan trọng: chúng ta đang dần chú ý nhiều hơn đến thông tin. Nói chung đó chính là một điểm sáng trong một trật tự thế giới mới. Không khó để xử lý đống thông tin quá tải này. Ai trong chúng ta cũng có thể nhìn thấy một người dùng tay để di viên bi trên điện thoại Blackberry trong khi tay kia thì đang kiểm tra thư điện tử trên máy tính xách tay, còn mắt anh ta đang nhìn tivi (tôi không nói là “xem tivi”). Tuy nhiên, dù có thể dễ dàng nhận thấy những dấu hiệu cho thấy một sự quá tải về thông tin thì thực tế là hầu hết chúng ta vẫn cẩn thận sắp xếp hàng mớ thông tin này theo một hình thức nào đó thích hợp với sở thích cũng như nhu cầu của mình, một hình thức pha trộn văn hóa theo từng cá nhân. Để miêu tả tình trạng này người ta sử dụng cụm từ “đa nhiệm”, nhưng có vẻ như nó làm chúng ta quá bận bịu ở mọi nơi. Rõ ràng chúng ta biết làm thế nào để phân loại đúng đắn nhất những thông tin phục vụ cho mục đích lâu dài của mình từ một đống những nguồn riêng biệt. Không quan trọng là các chủ để mà bạn quan tâm phong phú tới mức nào, bạn vẫn có thể xâu chuỗi chúng thành những câu chuyện “dài kì” thể hiện nhu cầu của mình về phong cách nấu ăn Sichuan, về đột phá chăm sóc sức khỏe, về Michael Jackson, hay về thị trường chứng khoán. Với các trang web, bạn có thể xây dựng nên những câu chuyện đầy trí tuệ về thế giới quanh mình. Quá nhiều luồng thông tin không hề phản ánh sự thiếu hiểu biết của bạn mà ngược lại, nó thể hiện chiều sâu sự am hiểu và tính sáng tạo của mỗi cá nhân. Để thu thập các thông tin hàng ngày, tôi thường nghe nhạc, đọc thiểu thuyết, truyện phi viễn tưởng, các bài luận trên các trang web, và thường xuyên lướt qua website của tờ New York Times, đồng thời cứ khoảng 5 phút tôi lại kiểm tra thư một lần. Tôi tự mình tập hợp thông tin và thích thú với những gì mình học được. Thường thường tôi không chia những hành động này riêng rẽ mà hay tập chung làm vào một khoảng thời gian nhất định. Đối với tôi (có lẽ là với chỉ riêng tôi) thì việc kết hợp những việc này một lúc mang lại cho tôi cảm giác chờ đợi và thích thú cao độ nhất. Có thể gọi tôi là một kẻ “nghiện”, nhưng nếu không cho tôi làm những việc này chỉ một ngày ,tôi sẽ ngay lập tức muốn quay về để xem “phần tiếp theo”. Nhiều người chỉ trích rằng sự “đa nhiệm” thì khiến chúng ta làm việc không hiệu quả. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng việc kiểm tra thư thường xuyên sẽ khiến chúng ta giảm đi các hành vi nhận thức, có thể lên đến mức như một người say rượu. Nếu những nghiên cứu như vậy là đúng trên diện rộng thì “đa nhiệm” sẽ nhanh chóng biến mất đơn giản vì mọi nguời sẽ nhận thấy làm những việc đó sẽ không có một ích lợi gì cả. “Đa nhiệm” đang diễn ra nhiều hơn, và chúng ta cũng làm điều đó nhiều hơn. Rất nhiều thí nghiệm đã chỉ ra rằng những người mất tập trung sẽ có ít khả năng ghi nhớ công việc và vì vậy sẽ bị ảnh hưởng đến việc đưa ra quyết định. Rất khó để chỉ ra rằng cách làm việc “đa nhiệm” đó có thể gây hại đến quá trình nhận thức của mỗi người khi mà nó xuất phát từ chính lựa chọn và sự kiểm soát của chính họ. Nó không tách chúng ta ra khỏi những hoạt động của mình mà nó là một hoạt động chính của chúng ta. Cần biết rằng trong những thập kỉ gần đây thì chỉ số IQ đã tăng lên và gây ra một hiện tượng gọi là hiệu ứng Flynn. Tôi không nói rằng “đa nhiệm” đã tạo nên sự tăng trưởng này nhưng hiệu ứng Flynn cho thấy một cảm nhận chung rằng con người đang dần ít nói và ít chú ý hơn. Một xã hội “đa nhiệm” với nhiều phức tạp dường như rất tương thích với những sự phát triển, những thành quả cao hơn và với việc tăng chỉ số IQ. Hoàng Giáp (dịch từ The Wilson Quarterly) Phần 2: Sức hút của Internet và Web In Email Thảo luận