Câu chuyện một nam sinh tự tử gần đây vì bị quay trộm, phát tán video quan hệ đồng giới, lại làm dấy lên nỗi bức xúc về lỗ hổng trong quyền riêng tư và sự tôn trọng con người.

>> "Núp bóng" truyền thông xã hội để "ném đá"? Sự "hớ hênh" hay lỗ hổng bảo mật của công nghệ... Ngay từ khi bắt đầu tham gia thế giới internet, gần như chúng ta luôn phải chấp nhận với việc "chung sống" với tình trạng thông tin cá nhân có thể bị lộ và bị lợi dụng bất cứ lúc nào. Scott McNealy, nhà đồng sáng lập Sun Microsystems từng nói, khi ở trên mạng "chúng ta sẽ chỉ có sự riêng tư ở mức... zero". Với khả năng kết nối không biên giới, internet đã giúp con người từ mọi vùng đất xích lại gần nhau, nhưng nó cũng đồng thời khiến sự riêng tư, những thông tin cá nhân của con người bị đe dọa hơn bao giờ hết. Không phải ngẫu nhiên mà đôi khi chúng ta cảm thấy như internet "đọc" được suy nghĩ của chúng ta. Nó "đọc" được thật đấy. Bởi khi lên mạng, bạn cũng sẽ đồng thời để lại vết tích về việc bạn đang tìm kiếm cái gì, chủ đề nào làm bạn thích thú, ngôi sao nào bạn say mê... Tất cả đều được ghi lại, và đừng ngạc nhiên nếu một ngày nào đó bạn bỗng dưng nhận được một món từng mơ ước bao lâu từ một công ty nào đó. Không phải phép lạ của ông già Noel đâu, nó là "phép lạ" của internet đấy. Tất nhiên, khi bạn sử dụng và tham gia các công cụ, các cộng đồng trên mạng, bao giờ cũng có những quy định về bảo mật thông tin. Nhưng công nghệ vốn không hoàn hảo như con người vẫn mong đợi: nó vẫn thường xuyên "hớ hênh". Chẳng vậy mà khi đọc các tin công nghệ, chúng ta sẽ thường xuyên gặp tin về việc phát hiện ra các lỗ hổng bảo mật. Tyler Clementi (trái) - nam sinh bị hai người bạn Dharun Ravi (giữa) và Molly Wei (phải) quay lén và phát tán video quan hệ đồng tính trên mạng. Ảnh: MSN Đứng hàng đầu trong danh sách "tác giả" của các lỗ hổng lại là những tên tuổi lừng lẫy mà hầu như bất cứ ai sử dụng internet cũng không thể sống thiếu họ. Đó là những Microsoft, Mozilla, Apple, IBM, Google... Nào Apple phải vá hàng loạt lỗi bảo mật trên Safari, Mozilla tung ra 15 bản vá nhằm khắc phục lỗ hổng nguy hiểm cho Firefox, lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng của ASP.NET của Microsoft, dữ liệu 114.000 người dùng iPad bị phơi bày... Nổi lên trong số này là tên tuổi của đại gia hàng đầu trong làng công nghệ tìm kiếm - Google. Ở vị thế của mình, Google nắm trong tay kho dữ liệu khổng lồ của người dùng toàn cầu, và vì thế cũng trở thành "mồi ngon" cho những kẻ muốn "săn" nguồn tài sản quý giá này. Rất nhiều dịch vụ của Google như Google Street, Google Buzz... lãnh nhận vô số lời phàn nàn gay gắt về việc vi phạm quyền riêng tư. Không những thế, nhiều người còn nghi ngờ "ông lớn" này cố tình lạm dụng dữ liệu khách hàng để kiếm lợi cho mình. Trong bộ phim hoạt hình "Don't be Evil?" (Đừng làm kẻ xấu?) chiếu trên màn hình lớn tại quảng trường Thời đại ngày 2/9, Google đã được miêu tả như một kẻ xảo quyệt lấy kem "dử" các em bé, sau đó lại ngấm ngầm theo dõi các em để... thu thông tin. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ, trở thành cả một "mốt", một xu hướng "thời trang internet", mạng xã hội giờ đây cũng đang dần trở thành một quyền lực thực sự chứ không ảo chút nào. Facebook đã có tới hơn 500 triệu thành viên, Twitter có đến 145 triệu thành viên (tính đến tháng 9/2010)... Các mạng xã hội đã thành "mật ngọt" thu hút vô số hacker muốn đánh cắp thông tin để trục lợi. Trong một lần hớ hênh nghiêm trọng của mình, Facebook đã khiến 170 triệu tài khoản bị "phơi" ra. Còn Twitter cũng có thành tích "đáng nể" khi gần đây bị một cậu bé 17 tuổi thả "sâu" gây náo loạn, ảnh hưởng đến hàng ngàn người sử dụng, thậm chí lan tới cả Nhà Trắng. Trong một vụ "hớ hênh" nghiêm trọng, Facebook đã "phơi ra" 170 triệu hồ sơ thành viên Quyền lực của mạng xã hội còn nằm ở chỗ đó là nơi mọi người chia sẻ rất nhiều thông tin cá nhân, từ năm sinh tháng đẻ, đến những chuyện buồn vui, thất tình... Cơ chế kết bạn của mạng lưới này cũng khiến chúng ra rất khó có thể kiểm soát sự lan truyền của thông tin cung cấp trên đó. Chính vì thế nếu những thông tin này bị lộ thì hậu quả sẽ còn nghiêm trọng hơn nhiều, nhất là khi chúng rơi vào tay những kẻ trục lợi. ...và sự lơ đễnh hay lỗ hổng trong chính con người Trớ trêu là, sự hớ hênh của công nghệ lại thường như "hổ mọc thêm cánh" khi được "hợp sức" với sự ngây thơ và lơ đễnh của người sử dụng. Có lẽ chưa bao giờ chúng ta dễ dàng chia sẻ, cung cấp thông tin cá nhân, thậm chí "khoe" bản thân với người lạ như hiện nay. Một số kết quả mà cuộc khảo sát do trung tâm nghiên cứu quốc gia Hoa Kỳ phát hiện được có thể sẽ khiến nhiều người giật mình*: - Khoảng 5,4 triệu người dùng trên Internet đã "thành thật khai báo" những thông tin cá nhân quan trọng và nhạy cảm cho những email lừa đảo trong vòng 2 năm qua. - Trong số những người dùng trưởng thành, khoảng 38% đã khai báo ngày tháng năm sinh của mình, 45% khai báo thông tin này của con cái mình và thậm chí là cả ảnh và khoảng 8% khác thậm chí còn khai báo cả địa chỉ nhà đầy đủ. - Khoảng 5,1 triệu hộ gia đình Mỹ đã từng gặp các vụ quấy rối, lạm dụng (bao gồm cả bị nhiễm mã độc, lừa đảo) trên mạng xã hội trong năm qua. - Khoảng 3% thậm chí còn "loan báo" cho tất cả biết khi nào thì họ vắng nhà. - Khoảng 18,4 triệu người trưởng thành dùng Facebook và các ứng dụng đi kèm (game, quizze...), 38% trong số này không hề quan tâm đến khả năng bảo mật của các ứng dụng hay luôn tin tưởng rằng các ứng dụng đó rất kín đáo. Không những vậy, hiện nay trong giới trẻ còn thịnh hành xu hướng tự đăng các hình ảnh hoặc băng video nhạy cảm của chính mình lên mạng để chia sẻ... rộng rãi (vẫn hay được các teen định nghĩa là "show hàng"). Không ít người đã phải lãnh chịu hậu quả nặng nề do chính mình gây ra. Trong những trường hợp mà ngôn ngữ mạng gọi là "tự sướng" như trên thì trách nhiệm chủ yếu nằm ở sự lơ đễnh và đôi khi cẩu thả, dễ dãi với chính bản thân. Nhưng trong trường hợp hình ảnh và băng video quay cảnh riêng tư bị người khác tự ý và cố tình "chia sẻ" như trong vụ nam sinh Tyler Clementi, thì sự nghiêm trọng của vấn đề còn nằm ở khía cạnh khác. Có lẽ có thể coi nó như một dạng "lỗ hổng" trong lương tâm và trách nhiệm của những người phát tán. Cho đến nay, những vụ việc tương tự xảy ra đã không còn là hiếm hoi. Từ Á đến Âu, từ những người bình thường đến những nhân vật nổi tiếng, không ít người đã phải đối mặt với nguy cơ này. Ở Việt Nam, có thể kể đến việc một số cô gái bị chính người yêu cũ tung băng hình thời còn "nồng đượm" của hai người lên để trả thù hoặc tống tiền. Còn ở nước ngoài thì đình đám gần đây là vụ một MC Trung Quốc bị phát tán băng chat sex (mà nhiều khả năng là do người yêu cũ thực hiện). Hay trước đó là những vụ như ca sĩ nổi tiếng Jenifer Lopez bị chính chồng cũ dọa phát tán băng "riêng tư" của hai người. Một số nhân vật nổi tiếng khác cũng từng chung cảnh ngộ như Katrina Halili - nữ diễn viên quyến rũ người Philippines bị bạn trai tung video sex, Cừ Mỹ Phượng - chính trị gia Đài Loan (bị bạn quay lén), v.v... BTV Vương Mai thuộc đài truyền hình Dương Tây, Quảng Đông đã bị phát tán video chat sex Danh tiếng, sự nghiệp bị ảnh hưởng, tổn thương đến tinh thần, thậm chí chọn cái chết để giải thoát, v.v... là một số trong rất nhiều hệ quả do những hành động thiếu trách nhiệm và đạo đức đó gây ra. Trong thời đại internet, thì hệ quả này còn nghiêm trọng hơn rất nhiều. Bởi không giống sách báo có thể xé, băng hình có thể hủy, cái gì đã lên internet thì nó sẽ bị bộ nhớ dai dẳng của công nghệ này ghi lại. Chính vì thế, các nhà nghiên cứu đã đặt cho hiện tượng này cái tên "Vết xăm công nghệ" (Digital tattoo). Nghĩa là một bức hình, một video nếu bị tung lên mạng thì sẽ giống như vết xăm trên cơ thể, ko thể xóa hết dấu vết. Tốc độ lây lan của nó còn theo cấp số nhân, phát tán chóng mặt và không thể kiểm soát. Không ai có thể gỡ nó vĩnh viễn khỏi bộ nhớ internet, khi nó đã được phát tán và trở thành "tài sản chung". Vì thế, một khi bị "chơi xấu" thì nạn nhân của nó sẽ phải mang vết nhơ ấy chừng nào internet... còn tồn tại. Một khía cạnh nữa trong các trường hợp trên là rất nhiều hình ảnh, video lại do chính bạn bè/ người yêu/ chồng... của nạn nhân đưa lên. Như trong vụ nam sinh Tyler Clementi là do một người bạn cùng phòng và một bạn nữ cố tình quay trộm rồi phát tán. Còn trong một số trường hợp khác là do người yêu/ chồng (cũ hoặc hiện tại)... đưa lên. Bạn bè và người thân vốn là những mối quan hệ mà con người tin tưởng hàng đầu. Bởi vậy khi bị chính những người đó "đâm sau lưng" thì vết thương sẽ càng sâu và dai dẳng. Chúng ta có thể cảnh giác với người lạ, thậm chí với cả hàng xóm, nhưng ai khi yêu lại có thể cảnh giác với người yêu/ chồng mình. Và ai đủ khả năng cảnh giác với bạn cùng phòng cả 24/24 giờ? Có thể thấy rằng, không ít người đang lợi dụng "lỗ hổng công nghệ" để phục vụ cho mục đích của mình. Và khi làm thế, có lẽ họ cũng đang tạo ra lỗ hổng trong chính lương tâm, trách nhiệm của con người mình. Bởi nếu không có "lỗ hổng" đó, chúng ta sẽ nhận thức đầy đủ hậu quả của mỗi việc làm của mình đối với bạn bè, người thân, cũng như đủ lương tri để không bao giờ hành động như vậy chỉ vì hiềm khích hoặc mục đích bôi nhọ. Nếu điều tra ra, "tác giả" của những việc làm này sẽ bị trừng phạt theo pháp luật, trong khung luật dành cho hành vi vi phạm sự riêng tư và phát tán văn hóa phẩm đồ trụy... Hình phạt đó là sự răn đe đối với người gây tội, nhưng liệu nó có thể "vá" được những lỗ hổng mà hành động của họ đã tạo ra trong cuộc sống của nạn nhân. Những lỗ hổng công nghệ có thể vá được, nhưng những lỗ hổng trong con người và trong nhận thức, lương tâm, trong sự tôn trọng người khác thì liệu có thể vá bằng cách nào? -------- *Theo ICT News số 5/5/2010