Ngày 12/11, Hội thảo quốc tế về Biển Đông khép lại sau 2 ngày làm việc. Tại đây, nhiều học giả quốc tế cho rằng Trung Quốc đang “một mình một hướng” khi không thể đưa ra các bằng chứng minh bạch cho sự hiện diện của mình trên Biển Đông, mà lại vẫn “dây dưa” không rõ ràng về sự ra đời của Bộ Quy tắc Ứng xử COC.

Trong bài tham luận “Các quyền và Quyền tài phán đối với Tài nguyên và Nghĩa vụ của các Quốc gia ven biển: Hiệu lực của các Tuyên bố về Quyền lịch sử”, Giáo sư Clive Symmons thuộc Trường Luật, Đại học Trinity, Ireland khẳng định: “đường lưỡi bò” mà Trung Quốc tự vạch ra trên Biển Đông không thể dựa trên học thuyết quyền lịch sử. Từ đó, ông cho rằng Bắc Kinh cần làm rõ cơ sở pháp lý của yêu sách này.

“Ban đầu Trung Quốc giới hạn quyền lịch sử với quyền đánh cá và sau đó, Trung Quốc đã thay đổi yêu sách với cả tài nguyên ở đáy biển”, ông Clive Symmons nói. Song, ông nêu rõ học thuyết quyền lịch sử không có cơ sở trong luật quốc tế hiện đại. Hơn nữa, Giáo sư đến từ Ireland đánh giá yêu sách về quyền lịch sử của Trung Quốc trên Biển Đông còn rất mập mờ và gây ảnh hưởng tới tiến trình giải quyết tranh chấp trên khu vực một cách tiêu cực.

Trong khi đó, Tiến sĩ Ralf Emmers thuộc Trường nghiên cứu Quốc tế S.Rajaratnam, Singapore nhấn mạnh: “đường lưỡi bò” hay yêu sách chủ quyền của Trung Quốc trên Biển Đông hoàn toàn liên quan tới luật pháp quốc tế. Do đó, Bắc Kinh không thể tự áp dụng luật riêng của mình, mà cần có trách nhiệm thực thi luật pháp quốc tế.

“Việc thực hiện DOC là một trong những nhiệm vụ vô cùng quan trọng và chúng ta cần có những biện pháp cụ thể thúc đẩy việc nghiêm chỉnh chấp hành DOC trong các quốc gia, đặc biệt là Trung Quốc”, Tiến sỹ Ralf Emmers phát biểu.

Một học giả khác đến từ Singapore là Giám đốc Trung tâm Luật quốc tế, Đại học Quốc gia Singapore Robert Beckman nhấn mạnh tầm quan trọng của UNCLOS trong việc xác định đường cơ sở và các vùng biển phải tạo ra từ lãnh thổ đất liền cũng như các đảo.

Bổ sung cho các quan điểm trên, Giáo sư Donald Rothwell - Trưởng khoa tại trường Cao đẳng luật ANU, Đại học Quốc gia Úc - nhận định việc ban hành văn bản pháp luật và thực thi quyền tài phán phải là xu hướng chủ đạo để các bên thực thi yêu sách ở Biển Đông.

Về phía Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Đăng Thắng thuộc Hội Luật gia Việt Nam cho rằng: cơ sở luật pháp quốc tế là yếu tố cần thiết để phát triển mô hình khai thác chung tại Biển Đông, trong đó, Trung Quốc cần làm rõ đề xuất khai thác chung cũng như “đường lưỡi bò”.

Từ đó, các học giả đồng thuận rằng việc nhờ cậy tới một bên thứ 3 giải quyết các tranh chấp theo luật pháp quốc tế là điều cần thiết. Song, quy định của luật pháp quốc tế điều chỉnh hành vi của các bên trong vùng biển tranh chấp vẫn chưa chưa đầy đủ. Vậy nên, xây dựng Bộ Quy tắc Ứng xử trên Biển Đông (COC) vẫn là phương pháp được đánh giá là cấp thiết nhất để tránh xung đột trên khu vực.

Tuy nhiên, ông Ralf Emmers cảnh báo Trung Quốc vẫn chỉ muốn đám phán trực tiếp với các thành viên ASEAN vì tổ chức này không phải một bên tranh chấp. Trong khi đó, chuyên gia TermSak Chalermpalanupap đến từ Singapore nhận định các cuộc thảo luận ngoại giao, mức độ chi tiết cuộc thảo luận đang bị bỏ qua. Hay nói cách khác, ngôn từ ngoại giao vẫn chung chung, mập mờ mà chưa đi vào cụ thể khiến cho nguy cơ xung đột vẫn ẩn hiện trên khu vực trong thời gian tới.