TP.Ho Chi Minh dau dau voi chuyen ngap nuoc - Anh 1

Mưa lớn trên 80mm, nước không thoát kịp là nhiều tuyến đường của TPHCM thành sông. Ảnh: Đ.HẢI

Mưa, đường ngập. Không mưa, đường cũng ngập do triều cường. Câu chuyện ngập lụt tại TPHCM từ nhiều năm nay đã trở thành vấn đề bức xúc của người dân và để giải quyết tình trạng ngập nước tại TPHCM đang là thách thức đặt ra đối với lãnh đạo thành phố, nhất là khi mùa mưa sắp tới.

Cứ mưa là ngập

Theo PGS-TS Nguyễn Minh Hòa - Trưởng khoa Đô thị học (Trường ĐH KHXH&NV TPHCM) - TPHCM từng nổi tiếng là một thành phố sông nước, với hệ thống sông, rạch chằng chịt, không chỉ tạo điều kiện cho giao thông thủy phát triển, mà còn giữ vai trò thoát nước đô thị. Tuy nhiên, từ sau năm 1990, tốc độ đô thị hóa nhanh đã khiến tình trạng san lấp kênh, rạch diễn ra ồ ạt. “Các công trình của Nhà nước, Cty tư nhân và của người dân mọc lên dày đặc. Trong quá trình xây dựng, các chủ đầu tư, các chủ nhà đã lấp các ao, hồ, kênh, rạch để lấy mặt bằng xây dựng. Việc lấp kênh, rạch đã góp phần lớn làm trầm trọng thêm tình trạng ngập nước ở TPHCM. Để giải quyết tình hình ngập nước thì bằng mọi giá thành phố phải khơi thông lại hệ thống kênh, rạch, phục vụ mục đích thoát nước” - PGS-TS Nguyễn Minh Hòa nhận định.

Trong khi đó, ông Đỗ Tấn Long - Trưởng phòng thoát nước, Trung tâm Điều hành chương trình chống ngập nước TPHCM - lại không khỏi băn khoăn về vấn đề kinh phí. “Hệ thống thoát nước của TPHCM chủ yếu qua hệ thống sông, kênh, rạch (với 3.020 tuyến, tổng chiều dài 5.075km). Tuy nhiên, do điều kiện ngân sách còn khó khăn nên hầu hết hệ thống sông, rạch chưa được đầu tư nạo vét gây bồi lắng, tắc nghẽn dòng chảy. Những năm gần đây, thành phố đã cố gắng tập trung, thực hiện bằng nhiều giải pháp và huy động bằng nhiều nguồn lực nhưng cũng chỉ nạo vét được 60,3/5.075km (chiếm khoảng 1,19%)” - ông Long cho biết. Dù chỉ mới nạo vét được 60,3km tuyến kênh trên 4 trục tiêu thoát nước chính (Tham Lương - Bến Tát - Rạch Nước Lên; Tàu Hũ - Bến Nghé - Kênh Đôi - Kênh Tẻ; Nhiêu Lộc - Thị Nghè; Tân Hóa - Lò Gốm), nhưng thành phố cũng đã tốn hàng trăm triệu USD.

Trong khi hệ thống ao, hồ, sông, rạch bị san lấp, lấn chiếm, thì hệ thống cống thoát nước của TPHCM cũng đang rơi vào tình trạng quá tải. Khối lượng cống thoát nước đến nay của TPHCM chỉ mới đáp ứng được khoảng 40% so với yêu cầu quy hoạch (2.593/6.000km cống thoát nước), chủ yếu tập trung ở vùng trung tâm thành phố. Đáng nói, ngay cả một số dự án, công trình thoát nước vừa mới đầu tư xây dựng gần đây cũng sớm trở nên lạc hậu so với diễn biến phức tạp của mưa, triều cường. Ông Đỗ Tấn Long cho rằng, trước đây thông số đầu vào để lập quy hoạch, xây dựng hệ thống cống thoát nước có khả năng tiêu thoát tốt với vũ lượng mưa tối đa trong 3 giờ là 95,91mm, đỉnh triều +1,32m. Tuy nhiên, trên thực tế những năm qua có những trận mưa chỉ trong 60 phút đã đạt đến vũ lượng 100-122mm và đỉnh triều có lúc đạt tới +1,68m. Do đó, thông số thiết kế theo quy hoạch không còn phù hợp với tình hình thực tế, dẫn đến một số tuyến cống dù mới được đầu tư trong thời gian qua cũng đã trở nên quá tải.

60% diện tích không mưa cũng ngập

Không chỉ trời mưa, đường sá TPHCM mới ngập, ngay cả khi trời không mưa, nhiều khu vực thành phố cũng bị ngập nặng mỗi khi mực nước triều cường dâng cao. Theo thạc sĩ Phạm Trần Hải (Viện Nghiên cứu phát triển TPHCM), nguyên nhân khiến thành phố bị ngập dù trời không mưa là do diễn biến của mực nước triều tại khu vực TPHCM ngày càng có xu hướng tăng dần theo từng năm, đỉnh triều cường năm sau thường cao hơn năm trước. Qua theo dõi mực nước triều những năm gần đây thường đạt đỉnh ở mức 1,55 - 1,68m. Trong khi đó, khoảng 65% diện tích của TPHCM hiện nay có cao độ thấp hơn mực nước triều 1,5m. Đặc biệt, những lúc mưa to kéo dài, kết hợp với triều dâng cao trên 1,5m thì thành phố sẽ ngập sâu trong nước.

Theo ông Đỗ Tấn Long, để giải quyết ngập trên địa bàn, TPHCM từ nay đến năm 2020 sẽ triển khai nhiều giải pháp ngắn hạn, trung hạn và dài hạn. Đối với giải pháp ngắn hạn chủ yếu như: Lắp đặt trạm bơm phụ trợ để tăng cường năng lực thoát nước và ngăn triều; xử lý cấp bách các điểm ngập do hệ thống cống quá tải, hư hỏng; nạo vét các dòng chảy tại các cửa xả, kênh, rạch. Trong khi đó, giải pháp trung hạn, ngoài tập trung đầu tư các công trình thoát nước bằng lắp đặt cống thoát nước, nạo vét - cải tạo các kênh Tham Lương, rạch xuyên tâm; trước mắt thành phố sẽ xây dựng trước 3 hồ điều tiết rộng khoảng 28ha (quận 4, Thủ Đức, Tân Bình) trong tổng số 103 vị trí được xác định quy hoạch xây hồ điều tiết trên toàn địa bàn TPHCM. Riêng giải pháp dài hạn, thành phố tập trung đầu tư xây dựng 8 cống kiểm soát triều cường (Vàm Thuật, rạch Nước Lên, Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định) và 68 cống nhỏ dưới đê, xây dựng khoảng 20km đê xung yếu bờ hữu và tả sông Sài Gòn. Để thực hiện các giải pháp trên từ nay đến năm 2020, thành phố cần khoảng hàng chục nghìn tỉ đồng.

Với tình hình như hiện nay thì nhiều khả năng trong mùa mưa sắp tới, vấn đề ngập nước của TPHCM vẫn chưa có nhiều cải thiện, mà phải trông chờ ít nhất vài năm nữa khi thành phố thực hiện được những giải pháp trung và dài hạn.