Trong thời đại "thế giới phẳng” hiện nay, đất nước nào có ngành công nghệ thông tin (CNTT) mạnh sẽ có sức bật tốt trong phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh - quốc phòng. Xác định được tầm quan trọng của CNTT, Chính phủ đã sớm có định hướng phát triển một nền CNTT tiến tiến, hiện đại. Trong nhiều thập kỷ qua, CNTT Việt Nam đã có những bước tiến toàn diện, vượt bậc, rút ngắn khoảng cách phát triển so với các nước trong khu vực và thế giới, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Theo đánh giá của quốc tế, Việt Nam hiện đang là quốc gia mạnh về CNTT, đứng top ten trên thế giới trong lĩnh vực này.

Việt Nam đang xếp thứ 18 trên tổng số 20 quốc gia có số lượng người dùng Internet nhiều nhất trên thế giới

Ảnh: Hoàng Long

Điều này đã được minh chứng bằng những con số "biết nói”, hết sức sinh động. Mặc dù gia nhập mạng Internet chỉ từ cuối năm 1997, song Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc về cơ sở hạ tầng mạng. Sau 6 năm phát triển, đến 2003, Việt Nam mới chỉ có khoảng 1,8 triệu người dùng Internet. Vậy nhưng đến nay Việt Nam đang xếp thứ 18 trên tổng số 20 quốc gia có số lượng người dùng Internet nhiều nhất trên thế giới, đứng thứ 8 tại khu vực châu Á và thứ 3 Đông Nam Á. Hiện, Internet băng rộng đã cung cấp dịch vụ khắp cả nước với tỷ lệ xã, phường, thị trấn có Internet tại thành thị đạt 99,85% và ở nông thôn là 84,46%. Người sử dụng Internet Việt Nam dành khá nhiều thời gian để lên mạng với mức trung bình là 142 phút/ngày trong tuần. Trong đó, việc truy cập Internet để đọc tin tức chiếm 94%, tìm kiếm 92%, nghe nhạc 78%, nghiên cứu học tập, công việc chiếm 72%... Cùng với đó, sự tăng trưởng như vũ bão của thiết bị truy nhập, dịch vụ, băng thông kết nối trong nước đã được nâng cấp vượt bậc. Hiện, Việt Nam là quốc gia có cơ sở hạ tầng được đánh giá thuộc loại tốt nhất khu vực.

Bên cạnh đó, lĩnh vực phần mềm cũng là một trụ cột quan trọng của ngành CNTT và cũng là lợi thế của Việt Nam. Theo đánh giá của Bộ trưởng Bộ TT&TT Nguyễn Bắc Son, công nghiệp phần mềm là lĩnh vực phù hợp với tố chất của nguồn nhân lực Việt Nam như trẻ, thông minh, sáng tạo, có kỹ năng. Chính vì vậy, Chính phủ đặc biệt quan tâm và khuyến khích các doanh nghiệp nội phát triển phần mềm thông qua rất nhiều ưu đãi. Bởi vậy, trong những năm qua, không ít cá nhân, doanh nghiệp đã cho ra những sản phẩm phần mềm đẳng cấp ngang hàng với các nước trong khu vực và trên thế giới. Trường hợp Nguyễn Hà Đông, một lập trình viên, tác giả của game Flappy Bird đã là "hiện tượng” của làng game thế giới. Với việc game Flappy Bird chiếm vị trí đầu bảng xếp hạng tại hơn 100 nước và có được hơn 50 triệu lượt tải về, Nguyễn Hà Đông thu về mỗi ngày là 50.000 USD. Ngay cả Mark Zuckerberg - người sáng lập ra Facebook, cũng không kiếm được số tiền như vậy chỉ trong vài tháng ngắn ngủi. Chưa kể các nước phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc... luôn tin cậy đặt hàng gia công phần mềm tại thị trường Việt Nam. Điều đó cho thấy công nghệ phần mềm Việt Nam đang xếp ở vị trí cao trên thế giới.

Và mới đây, với việc chính thức chào đón tên miền tiếng Việt thứ 1 triệu, Việt Nam đã trở thành quốc gia cấp phát tên miền đa ngữ (IDN) nhiều nhất thế giới. Hệ thống IDN đang là xu thế phát triển của công nghiệp nội dung Internet. Đây là tên miền được các quốc gia không sử dụng tiếng Anh, ký tự Latin triển khai để hỗ trợ người dân địa phương truy cập Internet bằng ngôn ngữ riêng. Sau 10 năm nghiên cứu, Tổ chức Quản lý tên miền và địa chỉ mạng quốc tế (ICANN) đã chính thức cấp phát tên miền này cho các quốc gia từ tháng 5-2010, tới 2013 đã có hơn 5,2 triệu tên miền đa ngữ được đăng ký. Điều đáng mừng là con số 1 triệu tên miền tiếng Việt chỉ là mốc chào mừng, bởi chỉ tính đến ngày 9-8, số lượng tên miền tiếng Việt kích hoạt đã là 1.006.306. Đây là kết quả của việc "mở cửa” cho phép đăng ký trực tuyến miễn phí tên miền tiếng Việt, theo chủ trương của Chính phủ từ cuối tháng 4-2011.

Tên miền tiếng Việt có lợi thế về sự rõ nghĩa và tạo ra môi trường thuần Việt trên mạng Internet, đồng thời cũng là công cụ hữu hiệu để tăng cường quảng bá, bảo vệ thương hiệu, hình ảnh của các doanh nghiệp. Sự phát triển nhanh chóng của tên miền đa ngữ tại Việt Nam một phần là do nó đang được cấp phát miễn phí, phần khác là do các trình duyệt thông dụng như IE, Firefox, Chrome đều hỗ trợ tên miền đa ngữ. Song, bên cạnh sự vui mừng về việc phát triển nhanh chóng tên miền tiếng Việt thể hiện trình độ CNTT và dân trí của Việt Nam đang ngày càng cao, thì các cơ quan chức năng cũng đang phải đối mặt với những thách thức không hề nhỏ. Đơn cử như việc theo thống kê thì chỉ có khoảng 18% số tên miền (đã đăng ký) thực sự hoạt động (tương đương 118.000 trên tổng số 1 triệu tên miền), đồng thời hiệu quả thực tế của những tên miền này ra sao thì cũng chưa có bất cứ báo cáo nào thống kê, trong khi đó đã bộc lộ một số mặt trái của nó.

Tuy đạt được nhiều thành tựu, song ngành CNTT Việt Nam còn rất nhiều thách thức phía trước với những nguy cơ bùng nổ mặt trái như quản lý nội dung thông tin, vấn đề an toàn thông tin trên Internet... Có thể thấy ngay được những mặt trái của việc phát triển nhanh tên miền tiếng Việt, cùng với tốc độ phát triển như vũ bão số lượng người dùng internet. Đó là việc có khá nhiều cá nhân, doanh nghiệp đã dùng website của mình để thực hiện những hành vi kinh doanh ảo, lừa đảo hay phục vụ những mục đích vi phạm pháp luật khác mà hiện cơ quan chức năng vẫn đang đau đầu chưa có lời giải. Các chuyên gia cho rằng, trong thời gian tới, bên cạnh việc tiếp tục nghiên cứu những cơ chế, chính sách, biện pháp để cải thiện tỷ lệ sử dụng tên miền thực tế, thúc đẩy phát triển nội dung trên Internet, cũng cần phải có cơ chế để đảm bảo an toàn, an ninh mạng cũng như môi trường pháp lý để doanh nghiệp Việt cạnh tranh lành mạnh, đồng thời xử lý những cá nhân và tổ chức vi phạm. Nói như TS Mai Liêm Trực (một trong những người mở đường cho sự bùng nổ Internet ở Việt Nam), cuộc sống Internet không phải là ảo, mà là một môi trường sống khác. Do đó, các chế tài cuộc sống rất cần được áp dụng ở Internet, cần phải có những giải pháp kỹ thuật, quản lý bằng luật pháp, tuyên truyền rộng rãi để Internet Việt Nam phát triển bền vững.

Lê Anh Đức