Là một trong những mặt hàng được bán theo mô hình đa cấp, thực phẩm chức năng cho dù chỉ được bán hàng “truyền miệng” nhưng cũng đã len lỏi được tới nhiều gia đình và các công sở với cả ngàn chủng loại khác nhau và có mức giá khó được kiểm soát.

CôngThương - Công dụng chưa nhìn thấy đâu nhưng tiền triệu bỏ ra để mua thực phẩm chức năng đã làm “thủng túi” không ít người tiêu dùng. Chênh lệch giá bán hàng triệu đồng Hiện nay, những loại thực phẩm chức năng được quảng cáo trên các phương tiện thông tin đại chúng không nhiều mà thường được bán hàng dưới hình thức đa cấp. Thống kê mới nhất của Hiệp hội thực phẩm chức năng Việt Nam cho biết: cả nước có trên 1.700 sản phẩm thực phẩm chức năng với khoảng 1.000 công ty, tổ chức kinh doanh và sản xuất mặt hàng này. Công dụng của những sản phẩm này có đủ loại: phòng bệnh, tăng sức đề kháng; tăng cân hoặc giảm cân; hỗ tợ điều trị ung thư, thải độc, đau đầu, gan, mật, thận… Xuất xứ của thực phẩm chức năng đến từ Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Hàn Quốc, Úc, Việt Nam... với giá bán rất phong phú. Thông thường, những loại trà thảo dược có tác dụng giảm béo, an thần, tiêu mỡ giá từ 120.000-200.000 đồng hộp; những loại thực phẩm chức năng có cùng tác dụng nhưng được bào chế từ nhiều thành phần khác và thêm vitamin như A, C, E… có giá từ 1,2 đến 1,8 triệu đồng/hộp. Giá trung bình cho mỗi sản phẩm chức năng giao động từ 600.000-1 triệu đồng tùy nhà sản xuất và công dụng. Chính vì giá bán cao do đặc thù của hệ thống bán hàng đa cấp nên tốc độ phát triển của sản phẩm chức năng trên thị trường rất cao với hơn 40 công ty và trên 700.000 nhà phân phối. Các mặt hàng thực phẩm chức năng do DN Việt Nam sản xuất cũng gia tăng đáng kể về chủng loại và quy mô. Tuy nhiên, có một thực tế đang diễn ra là giá của thực phẩm chức năng bị thả nổi khó kiểm soát, gây thiệt hại cho người tiêu dùng. Đơn cử như thực phẩm Noni, giá bán một nhà phân phối đa cấp đưa ra là 850.000 đồng/chai nhưng nếu mua tại cửa hàng trên phố Phương Mai là 650.000 đồng, và một số người bán hàng qua mạng giao hàng tận nơi lại chỉ có 600.000 đồng. Hay sản phẩm Omega 3 trẻ hóa làn da, xuất xứ Đức được bán tại một siêu thị trên phố Láng Hạ là 850.000 đồng một hộp (hộp 9 vỉ, mỗi vỉ 10 viên). Tuy nhiên, nhiều nhà phân phối khác lại bán từ 160.000-200.000 đồng/vỉ. Thực phẩm chức năng Femidan (nhập khẩu từ Phần Lan) có chức năng làm đẹp da từ bên trong của Công ty TNHH Viet C.I.V.I.C có sự chênh lệch khá lớn so với giá nhập về, đơn cử: dòng sản phẩm Femidan Whita được bán 1,5 triệu đồng/hộp 60 viên, dòng sản phẩm Femidan Deeva là 1,65 triệu đồng/hộp 60 viên trong khi giá nhập khẩu loại hàng này về Việt Nam hiện xấp xỉ 600.000 đồng/hộp, thấp hơn giá bán cho người tiêu dùng từ 900.000 đến 1.000.000 đồng/hộp. Khi được hỏi về sự chênh lệch lớn này, các công ty nhập khẩu thực phẩm chức năng đều cho rằng giá cao là do cộng hết các chi phí đầu vào như kho bãi, lưu thông, chi phí bán hàng và chi phí “hoa hồng” cho những cấp phân phối. Mang câu hỏi vì sao những loại thực phẩm chức năng đắt tiền và chưa biết hết công dụng của nó sao vẫn được mua và sử dụng khá nhiều, chúng tôi nhận được những câu trả lời khá giống nhau: dùng thử cho biết, hay thấy bạn bè giới thiệu là tốt thì mua để sử dụng. Chị Hồng ở phố Trần Phú (Hà Nội) cho biết: nhà tôi có ngưòi già và trẻ em hay ốm vặt, bản thân cũng không được khỏe nên khi thấy giới thiệu một số loại thực phẩm chức năng bổ sung dưỡng chất thì cũng mua về dùng. Tôi đã sử dụng Herbalife, Amway rồi Noni, Vison nhưng quả thật cũng không thấy nhiều công dụng. Đơn cử như Noni, cứ uống vào là đau bụng nhưng tiếc tiền mua gần 800.000 đồng/chai nên cố dùng hết!. Thiếu chế tài quản lý Thực phẩm chức năng đã xuất hiện và được sử dụng rộng rãi trên thế giới nhưng tại Việt Nam, với sự mập mờ về giới thiệu và phương thức bán hàng đa cấp đã mang lại không ít phiền toái cho khách hàng, đặc biệt là việc phải mua sản phẩm với giá quá cao. Có mặt tại Việt Nam khoảng 10 năm trở lại đây nhưng các văn bản quản lý mặt hàng này vẫn chưa được hoàn thiện phù hợp với tốc độ tăng trưởng của thị trường. Theo một chuyên gia y tế, có nhiều loại thực phẩm chức năng đứng giữa ranh giới thực phẩm và thuốc nên nếu để bán rộng rãi như hàng hóa thông thường, không có sự tư vấn của dược sĩ, bác sĩ sẽ không có lợi cho sức khỏe người sử dụng. PGS.TS Trần Đáng, nguyên Cục trưởng Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (Bộ Y tế), Chủ tịch Hiệp hội thực phẩm chức năng Việt Nam cho rằng giá bán mặt hàng này hiện cao hơn giá nhập khẩu là do thuế nhập khẩu lên tới 30%, do chi phí đầu tư sản xuất của DN và các chi phí khác để đảm bảo lợi nhuận. Một vấn đề đang được cơ quan nào quản lý giá của mặt hàng này. Nhiều ý kiến cho rằng đây không phải là mặt hàng thiết yếu nên không nằm trog danh mục hàng hóa phải đăng ký giá bán, có lẽ vì thế mà giá bán thực phẩm chức năng đang bị thả nổi. Theo Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) thực phẩm chức năng không thuộc danh mục 14 mặt hàng thiết yếu thuộc diện bình ổn giá nên Cục không quản lý giá. Với Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) thì đây không phải thuốc chữa bệnh nên chưa thuộc phạm vi quản lý giá. Còn Cục An toàn vệ sinh thực phẩm (Bộ Y tế) thì chỉ quản lý về chất lượng có đảm bảo để được cấp phép lưu thông trên thị trường chứ không có chức năng quản về lý giá. Như vậy, trong lúc các cơ quan quản lý vẫn chưa thống nhất được đặc thù của mặt hàng này để có cách quản lý hiệu quả nhất thì người tiêu dùng vẫn phải mua những sản phẩm “có cũng được mà không có cũng chẳng sao” với giá cao ngất ngưởng và cũng không ít người đã phải mang vạ vào thân vì thực phẩm chức năng. Duy Minh