“Chúng ta muốn nói đến tái cấu trúc, tức là muốn chuyển trạng thái từ điểm “A” sang điểm “B”. Muốn làm được điều đó, chúng ta cần phải biết điểm “A” nằm ở đâu, các biểu hiện của nó như thế nào và điểm “B” là gì, tiêu chí và quỹ đạo từ điểm “A” đến điểm “B” cần đi qua những bước nào, nếu làm được điều đó thì chúng ta mới có thể tái cấu trúc được...”.

“Chúng ta muốn nói đến tái cấu trúc, tức là muốn chuyển trạng thái từ điểm “A” sang điểm “B”. Muốn làm được điều đó, chúng ta cần phải biết điểm “A” nằm ở đâu, các biểu hiện của nó như thế nào và điểm “B” là gì, tiêu chí và quỹ đạo từ điểm “A” đến điểm “B” cần đi qua những bước nào, nếu làm được điều đó thì chúng ta mới có thể tái cấu trúc được...”.

CôngThương - Đó là quan điểm của Tiến sĩ Lê Đăng Doanh trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương.

Hiện các DNNN đang nhanh chóng hoàn thiện thủ tục theo lộ trình tái cấu trúc DN, ông có ý kiến gì về vấn đề này?

Thực tế cho thấy, hiện nay, bức tranh điểm “A” - điểm cần tái cấu trúc - lại hoàn toàn không rõ, không ai nói rõ được DNNN là thế nào, các ngân hàng hiện nay ra sao, hay chỉ là “úp úp, mở mở”, không cụ thể. Hoặc, muốn tái cấu trúc DN được thì phải xác định được điểm cần tái cấu trúc và các tiêu chí, lộ trình ra sao… Theo tôi, tất cả những điều đó vẫn chưa rõ nét. Chính vì thế, các báo cáo đưa ra nói về vấn đề tái cấu trúc thực chất chỉ là việc sắp xếp lại, lại là chuyện cũ ôn lại.

Tái cấu trúc DNNN cần phải có bộ máy quản lý tốt, minh bạch và công khai. Ông đánh giá thế nào về phân cấp bộ máy quản lý và điều hành ở các DNNN Việt Nam, cũng như việc vừa qua các DNNN ký cam kết cắt giảm 5% chi phí DN?

Ở Việt Nam đã có tình trạng, nhiều lãnh đạo các tập đoàn và DN được bổ nhiệm chức vụ nhưng không ghi cụ thể có thời gian giứ chức bao lâu. Cá biệt, có trường hợp vừa bổ nhiệm được vài tuần thì lại bị vào tù, như trường hợp ở Tập đoàn Vinashin. Hoặc có những lãnh đạo DN, tập đoàn khi được bổ nhiệm lại tại vị quá lâu, không có sự thay đổi, luân chuyển...

Phải xác định chủ sở hữu là ai, nội dung của chủ sở hữu là cái gì. Khi có chủ sở hữu, nhưng nhân sự lại được quyết định bởi một lực lượng khác thì có còn phù hợp không. Bản thân chủ sở hữu phải tự xác định được nhân sự phù hợp. Bởi, chính những người đó sẽ đại diện cho quyền, lợi ích của chủ sở hữu.

Về vấn đề công khai minh bạch, vừa qua đã có một loạt các tập đoàn kinh tế cam kết cắt giảm chi phí, “rùm beng” nhưng chẳng ai biết được 5% hay 10% chi phí cắt giảm đó là cái gì, ai xác định, không ai biết rõ mẫu số đó ra sao. Như vậy sẽ xảy ra tình trạng cam kết một cách tùy tiện, không có một hạn mức, đồng thời không ai kiểm soát được. Qua đó cho thấy những động thái này chưa đi vào thực chất của việc tái cấu trúc.

Vậy, theo ông, tái cấu trúc các DNNN và đầu tư có liên quan với nhau không?

Những vấn đề của tái cấu trúc có sự liên quan rất mật thiết. Cụ thể như: Khi tái cấu trúc các ngân hàng thì liệu các ngân hàng đó có liên quan đến các DNNN không, trong khi các DNNN có những khoản nợ rất lớn. Hoặc như tái cấu trúc đầu tư liệu có liên quan đến DNNN không. Ngoài ra, còn một lĩnh vực chưa có đề án cho tái cấu trúc- đó là thể chế kinh tế, bộ máy quản lý. Ví như tính đến việc tái cấu trúc “đầu tư”, chắc chắn không thể không điều chỉnh Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu và phải xây dựng pháp luật đầu tư công.

Theo tôi, các dự án tái cấu trúc nói trên đang tồn tại ẩn số rất lớn. Thiếu vấn đề quan trọng nhất mà chưa ai bàn tới là tái cấu trúc bộ máy nhà nước, luật pháp và thể chế.

Về tái cấu trúc các ngân hàng thương mại, theo ông, Ngân hàng Nhà nước cần thay đổi gì?

Tái cấu trúc xong lại đặt ra vấn đề cần phải có cơ quan giám sát đầy đủ. Trong khi đó, cơ quan giám sát ngân hàng hiện nay là độc lập, giám sát tài chính riêng, giám sát chứng khoán riêng. Nếu để tình trạng “mỗi ông làm mỗi mảnh” chẳng khác nào “thầy bói sờ voi”. Do đó, tại thời điểm này, rất cần có một đề án tái cấu trúc thể chế nhà nước, luật pháp và các quy chế nhà nước. Nếu không có nó, chúng ta sẽ không thể thực hiện các đề án tái cấu trúc khác được.

Sắp tới đây một đề án tái cấu trúc tổng thể, bao gồm các lĩnh vực và thêm lĩnh vực tái cấu trúc thể chế nhà nước sẽ được trình lên Quốc hội.

Cùng với vấn đề tái cấu trúc, còn một vấn đề cần bàn tới là hiện nay, các cơ chế mua bán nợ cũng chưa được công khai minh bạch, thậm chí là rất mù mờ. Tuy nhiên, đến một thời điểm nhất định cần phải có các tiêu chí cụ thể, tránh tình trạng có DN thì được cứu, còn có những DN khác lại chẳng được ai cứu.

Thực tế cho thấy, các DN nhỏ và vừa nước ta hiện nay chẳng được ai cứu, có khá nhiều DN bị “chết oan”. Có những DN thực sự có sản phẩm, công nghệ và thị trường, nhưng họ lại bất lực trước những khó khăn hiện tại.

Xin cảm ơn ông!