Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là một trong những nơi bị tổn thương nặng nề nhất do tác động của biến đổi khí hậu (BĐKH). Vì thế, vấn đề được quan tâm tại hội thảo quốc tế “Giải pháp thích nghi với BĐKH vùng ĐBSCL” tổ chức tại Kiên Giang ngày 24.6 là giúp ĐBSCL “Sống chung với BĐKH”.

Các tham luận được công bố tại hội thảo cho thấy, ngoài việc tác động đến tài nguyên nước, tài nguyên đất… BĐKH đã và đang tác động mạnh đến hệ sinh thái khu vực ĐBSCL. Hệ sinh thái bị tổn thương Nhiệt độ Trái Đất tăng đã làm dịch chuyển các ranh giới nhiệt của các hệ sinh thái lục địa và hệ sinh thái biển, làm thay đổi cơ cấu các loài thực vật và động vật ở một số vùng. Chế độ nhiệt xích đạo sẽ lan rộng lên ĐBSCL (nơi có vĩ độ từ 9-100). Nước mặn ngày càng xâm nhập sâu vào nội địa, hủy diệt nhiều loài động, thực vật nước ngọt của hệ sinh thái thủy sinh và ảnh hưởng đến nguồn nước ngọt cho sinh hoạt cũng như hệ thống canh tác, cơ cấu cây trồng. Theo GS.TS Lê Huy Bá, Viện Khoa học công nghệ và quản lý môi trường (Trường đại học Công nghiệp TPHCM), hệ sinh thái biển cũng sẽ bị tổn thương do BĐKH. Các rạn san hô (lá chắn chống xói mòn bờ biển và bảo vệ rừng ngập mặn) đã, đang và sẽ tiếp tục bị suy thoái do nhiệt độ nước biển tăng. “Các biến động của hệ sinh thái có thể đưa đến sự thoái hóa về tính đa dạng của chủng loại sinh vật của vùng đất liền ĐBSCL và biển ven bờ của các tỉnh Bắc và Nam sông Hậu”, giáo sư Bá nhận định. Nhiều nhà khoa học cũng nhận định, do tác động của BĐKH, nhiều vùng bảo tồn đất ngập nước như Tràm Chim (Đồng Tháp), U Minh Thượng, Hà Tiên (Kiên Giang), Lung Ngọc Hoàng (Hậu Giang), Láng Sen (Long An), Trà Sư (An Giang)… sẽ bị tổn thương, suy kiệt. Theo Tiến sĩ Geoffrey Blate- Điều phối chương trình BĐKH (tổ chức WWF khu vực Mekong mở rộng), các hệ sinh thái rộng lớn và đa dạng sinh học tại ĐBSCL làm tăng khả năng chống chịu các tác động và giảm rủi ro do BĐKH. Nếu chúng bị đe dọa, suy kiệt, ĐBSCL sẽ khó phát triển bền vững. Xác định mục tiêu ưu tiên Tiến sĩ Lê Anh Tuấn, Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu (Trường đại học Cần Thơ) cho rằng đã đến lúc người dân ĐBSCL nên “sống chung với BĐKH” như đã từng “sống chung với lũ”. Trên thực tế, người dân ở nhiều địa phương đã có một số cách ứng phó như trồng cây quanh nhà, điều chỉnh thời vụ xuống giống, chọn giống cây con có tính kháng chịu bất lợi về thời tiết… Mới đây, khoảng 400 hộ dân thuộc HTX nghêu Tiến Thành (xã Long Hòa, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh) đã tham gia bảo vệ rừng bên trong bãi nghêu của mình. Anh Huỳnh Quốc Vũ, Trưởng Ban quản trị HTX nghêu Tiến Thành, cho biết: “Trước đây, khi chưa vào và cùng tham gia bảo vệ rừng. Nhờ đó môi trường ổn định, nghêu ít bị bệnh. Rừng được gìn giữ, nhiều loại thủy sản tự nhiên ngày càng sinh sôi nảy nở, người dân cũng được hưởng lợi”. Tại hội thảo, ông Jean Henry Laboyrie, Giám đốc dự án công ty tư vấn Hà Lan Royal Haskoning, chia sẻ kế hoạch ứng phó BĐKH của Hà Lan. Thay vì lập kế hoạch cho từng thời kỳ ngắn hạn Chính phủ Hà Lan đã đề ra tầm nhìn dài hạn, sau đó quay về hiện tại và lập kế hoạch cho từng thời kỳ thông thường. Vùng chậm lũ trở thành vùng chứa lũ tạm thời và phun cát để gia cố bờ biển. “Duy trì hệ thống rừng ngập mặn ở ĐBSCL là một giải pháp rất tốt để ứng phó với BĐKH”, ông Jean Henry Laboyrie góp ý. Còn ông Koos Neefjes, Cố vấn cao cấp về BĐKH- Chương trình Phát triển Liên hiệp quốc (UNDP) tại Việt Nam, đề xuất: Trên cơ sở khung chiến lược ứng phó BĐKH, Chính phủ cần xác định đâu là mục tiêu ưu tiên triển khai trước để phát triển và nâng cao khả năng hồi phục vùng bị ảnh hưởng BĐKH. Các tổ chức quốc tế sẽ hỗ trợ nguồn tài chính cho Việt Nam để ứng phó BĐKH từ 0,5 - 2 tỉ USD/năm đến 2020. “Tuy vậy, Việt Nam nên chủ động tìm kiếm nguồn tài chính cho các dự án ứng phó với BĐKH. Còn những nguồn hỗ trợ quốc tế nên xem là cơ hội để nâng cao đời sống người dân và đạt mục tiêu kinh tế- xã hội tại vùng bị ảnh hưởng BĐKH nặng như ĐBSCL”- ông Koos Neefjes khuyến nghị. Trung Dân