Kỳ 3: Sớm cắt bỏ "hành trình đi hỏi"

Kỳ 3: Sớm cắt bỏ "hành trình đi hỏi"

Cần bổ sung vào BLTTDS điều luật quy định về phân công KSV tham gia phiên tòa, để đảm bảo vừa thực hiện thống nhất, vừa công bằng với quy định tại Điều 172 BLTTDS về phân công Thẩm phán giải quyết vụ án...

Phát biểu ý kiến của KSV theo quy định nào là đúng

Một thực tế tại các phiên tòa dân sự những tháng đầu thi hành BLTTDS sửa đổi, bổ sung ngày 29-3-2011 là: Có KSV phát biểu ý kiến tại phiên tòa về việc đương sự, Thẩm phán Tòa án, HĐXX tuân theo pháp luật tố tụng dân sự trong quá trình giải quyết vụ án. Có KSV phát biểu ý kiến tại phiên tòa về việc giải quyết vụ án. Có KSV phát biểu ý kiến về tuân theo pháp luật tố tụng dân sự trong quá trình giải quyết vụ án và về việc giải quyết vụ án (phiên tòa ở bài viết này bao gồm phiên tòa sơ thẩm, phiên tòa phúc thẩm).

Những người cho chúng tôi biết các ý kiến ở trên, có đặt câu hỏi là: 3 loại ý kiến đó thì ý kiến nào của KSV là đúng pháp luật? Chúng tôi trả lời ngay là tất cả đều đúng pháp luật. Câu trả lời này không phải là “ba phải”, mà là sự thật. Cụ thể như sau: Điều 45 BLTTDS có quy định là: Khi được phân công thực hiện việc kiểm sát tuân theo pháp luật trong hoạt động tố tụng dân sự, KSV có những nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

“- Kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong việc giải quyết các vụ án dân sự, giải quyết việc dân sự của Tòa án”.

“ - Tham gia phiên tòa xét xử vụ án dân sự, phiên họp giải quyết việc dân sự theo quy định của Bộ luật này và phát biểu ý kiến của VKS về việc giải quyết vụ án dân sự”.

Điều 234 BLTTDS quy định về phát biểu của KSV tại phiên tòa sơ thẩm như sau: “Sau khi những người tham gia tố tụng phát biểu tranh luận và đối đáp xong, KSV phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án của Thẩm phán, HĐXX, việc chấp hành pháp luật của người tham gia tố tụng dân sự, kể từ khi thụ lý vụ án cho đến trước thời điểm HĐXX nghị án”.

Điều 273a BLTTDS quy định phát biểu của KSV tại phiên tòa phúc thẩm như sau:

“Sau khi những người tham gia tố tụng phát biểu tranh luận và đối đáp xong, KSV phát biểu ý kiến của VKS về việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án dân sự ở giai đoạn phúc thẩm”.

3 điều luật trong BLTTDS có quy định về KSV phát biểu ý kiến tại phiên tòa, nhưng quy định đó lại không đồng nhất nên nhận thức khác nhau. Điều 45 BLTTDS quy định: “… phát biểu ý kiến của VKS về việc giải quyết vụ án dân sự”. Quy định này phù hợp với quy định tại khoản 3 Điều 21 Luật Tổ chức VKSND năm 2002. Vì khoản 3 Điều 21 Luật Tổ chức VKSND có quy định: “Tham gia các phiên tòa và phát biểu của VKSND về việc giải quyết vụ án”. Cụm từ “về việc giải quyết vụ án” quy định trong hai điều luật này được hiểu là: về việc tuân theo pháp luật tố tụng dân sự và về việc tuân theo pháp luật nội dung (Bộ luật Dân sự, Luật Lao động, Luật Doanh nghiệp, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Ngân hàng…).

Trong Điều 234 BLTTDS quy định là: “… phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án…”. Quy định này được hiểu là KSV chỉ được phát biểu tại phiên tòa sơ thẩm về việc Thẩm phán, HĐXX và đương sự về việc tuân theo pháp luật tố tụng dân sự trong quá trình giải quyết vụ án. Do đó, tại phiên tòa dân sự sơ thẩm mà KSV chỉ phát biểu ý kiến thuần túy về việc tuân theo pháp luật tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án là trường hợp KSV chỉ thực hiện Điều 234 BLTTDS. Còn trường hợp tại phiên tòa dân sự sơ thẩm mà KSV phát biểu ý kiến vừa về việc tuân theo pháp luật tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án và đồng thời về việc tuân theo pháp luật nội dung, đó là trường hợp KSV cùng thực hiện Điều 45 và Điều 234 BLTTDS.

Trong Điều 273a BLTTDS quy định là: “… phát biểu ý kiến của VKS về việc tuân theo pháp luật trong quá trình giải quyết vụ án dân sự ở giai đoạn phúc thẩm”. Quy định này được hiểu là KSV được phát biểu ý kiến về việc tuân theo pháp luật tố tụng và pháp luật nội dung của Thẩm phán, HĐXX và của đương sự trong quá trình giải quyết vụ án dân sự ở giai đoạn xét xử phúc thẩm mà thôi.

Quy định về KSV VKSND phát biểu ý kiến tại phiên tòa dân sự sơ thẩm, phúc thẩm như chúng tôi trình bày ở trên để người có thẩm quyền trong hoạt động tố tụng dân sự nhận thức không thống nhất về nội dung điều luật, cũng cần được sửa đổi, bổ sung đối với Điều 234 BLTTDS và cần có văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn thực hiện Điều 234, Điều 273a BLTTDS.

Về phân công KSV tham gia tố tụng ở giai đoạn sơ thẩm

Trong Điều 195 BLTTDS có quy định về nội dung quyết định đưa vụ án ra xét xử ở Tòa án cấp sơ thẩm như sau:

“Họ tên KSV tham gia phiên tòa, KSV dự khuyết nếu có.

Trường hợp VKS tham gia phiên tòa theo quy định tại khoản 2 Điều 21 của Bộ luật này, thì Tòa án phải gửi hồ sơ vụ án cho VKS cùng cấp…”. Theo quy định này thì trong quyết định đưa vụ án ra xét xử ở Tòa án cấp sơ thẩm bắt buộc phải có họ tên của KSV tham gia phiên tòa và họ tên của KSV dự khuyết tham gia phiên tòa.

Tuy nhiên, để Tòa án cấp sơ thẩm ghi được họ tên KSV tham gia phiên tòa, họ tên KSV dự khuyết vào quyết định đưa vụ án ra xét xử của Tòa án cấp sơ thẩm là một hành trình không đơn giản. Hành trình này được gọi là “hành trình đi hỏi”. Vì trong BLTTDS không có điều luật nào quy định Viện trưởng VKS cấp sơ thẩm phân công KSV tham gia phiên tòa nên Tòa án muốn hoàn thành công việc của mình thì phải thực hiện việc đi hỏi VKS để biết, mà đi hỏi thì lúc “thành”, lúc “bại”. Đã có không ít trường hợp Viện trưởng đi vắng, hỏi Viện phó thì được trả lời theo đúng luật là: thuộc quyền của Viện trưởng - lại phải chờ đợi. Có khi gặp Viện trưởng thì được Viện trưởng trả lời giản dị, thông cảm là: chưa trao đổi với Viện phó - lại phải chờ đợi?

Thiển nghĩ của chúng tôi là: Cần phải cắt bỏ “hành trình đi hỏi” bằng việc bổ sung vào BLTTDS điều luật quy định về phân công KSV tham gia phiên tòa. Như vậy vừa thực hiện thống nhất, vừa công bằng với quy định tại Điều 172 BLTTDS về phân công Thẩm phán giải quyết vụ án.

Đỗ Văn Chỉnh