(Kienthuc.net.vn) - Trong kết quả thanh tra các Tập đoàn Kinh tế Nhà nước gồm: Tập đoàn Sông Đà, Tập đoàn Hóa Chất Việt Nam, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam... công bố ngày 5/4, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện sai phạm về kinh tế với số tiền hơn 30.000 tỷ đồng.

(Kienthuc.net.vn) - Trong kết quả thanh tra các Tập đoàn Kinh tế Nhà nước gồm: Tập đoàn Sông Đà, Tập đoàn Hóa Chất Việt Nam, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam... công bố ngày 5/4, Thanh tra Chính phủ đã phát hiện sai phạm về kinh tế với số tiền hơn 30.000 tỷ đồng.

Phóng viên đã có cuộc trò chuyện cùng ông Vũ Phạm Quyết Thắng, nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ về điều này.

Tiêu tiền của người khác dễ hơn tiền của mình

Quý 1/2012, Thanh tra Chính phủ đã tiến hành 25 cuộc thanh tra, trong đó đã ban hành 11 kết luận. Theo đó, Tập đoàn Sông Đà sai phạm với số tiền phải xử lý lên tới hơn 10.000 tỷ đồng, Tập đoàn Dầu khí sai phạm hơn 18.000 tỷ đồng, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam và các đơn vị thành viên sai phạm trên 700 tỷ đồng. Trước đó, theo Kiểm toán Nhà nước, Tập đoàn Điện lực Việt Nam cũng bị phát hiện thua lỗ nặng, ước tính hoạt động kinh doanh của tập đoàn này trong năm 2011 lỗ khoảng 17.000 tỷ đồng.

Thưa ông, Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết quả thanh tra các Tập đoàn Kinh tế Nhà nước, phát hiện các tập đoàn này sai phạm hơn 30.000 tỷ đồng. Ông nghĩ sao về điều này?

Tôi cho rằng, khi nghe những thông tin của báo chí về công việc của các Tập đoàn Nhà nước thì người dân có quyền xem xét, cân nhắc, phê phán, đánh giá, so sánh nhưng không có nghĩa làm thay Chính phủ và các cơ quan công quyền của Nhà nước được. Chính các cơ quan của Chính phủ phải xử lý và trả lời trước dân về kết quả xử lý ấy.

Thêm nữa, tôi cũng chưa chắc con số đó được kiểm định là đầy đủ hay chưa. Nếu có thế thật thì nó nói lên một điều rằng, tiêu tiền người khác bao giờ cũng dễ hơn tiêu tiền của mình. Đó cũng là điều thường xảy ra trong xã hội.

"Tiêu tiền của người khác bao giờ cũng dễ hơn tiêu tiền của mình". Ông định ám chỉ điều gì?

Bạn cứ hình dung thế này, khi bạn cầm tiền của mình đi tiêu thì bạn sẽ phải cân nhắc, day dứt lắm, nhất là khi tiêu một số tiền lớn. Nhưng nếu tiền đó của người khác nhờ bạn tiêu hộ, mua sắm hộ thì bạn chi tiêu có vẻ thoải mái hơn, chấp nhận rủi ro cao hơn, thất thoát lớn hơn.

Đó là tính cách chung của con người ta, cái gì là của mình thì giữ gìn cẩn thận, còn cái gì không phải của mình làm ra thì không thể giữ gìn cẩn thận như thế được.

Ông Vũ Phạm Quyết Thắng, nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ.

Nghĩa là, việc các tập đoàn sử dụng ngân sách gây thất thoát cũng là điều dễ hiểu?

Chứ còn sao nữa! Chuyện đó bình thường, nếu xét tính logic như tôi vừa phân tích.

Cầm tiền mà không biết người ta tiêu gì

Các Tập đoàn Nhà nước hoạt động do ngân sách từ nguồn thuế của dân. Nếu so sánh với xuất khẩu gạo của cả nước năm 2011 là 3,6 tỷ USD, trừ chi phí phân bón, hóa chất, nguyên liệu thì chúng ta chỉ lãi hơn 1,2 tỷ USD. Số tiền đó chỉ đủ cho Tập đoàn Sông Đà và Tập đoàn Dầu khí "sai phạm". Điều đó liệu có còn bình thường được nữa không, thưa ông?

Cái đó lại thuộc về những người trong Chính phủ, những người đang quản lý đất nước phải trả lời rằng việc sử dụng nguồn vốn như thế đúng, sai như thế nào và làm thế nào để phắc phục được cái sai ấy.

Khi tôi còn làm ở Thanh tra Chính phủ, trong một hội nghị giữa nhiệm kỳ của những nhà tài trợ thảo luận với Chính phủ về nguồn đóng góp của họ cho chúng ta, bà đại sứ Thụy Điển nói với tôi rằng: Tôi cần biết các ông đã sử dụng đồng tiền chúng tôi tài trợ như thế nào cho các dự án.

Vì chúng tôi phải trả lời cho nhân dân của chúng tôi rằng đồng tiền họ đóng thuế mà chúng tôi sử dụng cho các nguồn tài trợ có bị phung phí không. Bây giờ, Chính phủ cũng cần trả lời dân là tiền thuế của dân đóng góp được sử dụng như thế nào, có đúng đắn không trong các doanh nghiệp do Nhà nước quản lý.

Trên thực tế, nếu ở đâu đó trong bộ máy cơ quan công quyền, trong các tổ chức, doanh nghiệp của Nhà nước mà việc tổ chức thực hiện bị buông lỏng đến mức độ người ta cầm tiền tiêu gì mà Chính phủ không biết, không kiểm soát được thì cực kỳ nguy hiểm.

Đừng nghĩ "hạ cánh" rồi là an toàn!

Việc các Tập đoàn Nhà nước sai phạm, thất thoát hàng nghìn tỷ đồng nhưng đến nay mới chỉ có vụ Vinashin được đưa ra xét xử. Ông nghĩ sao?

Tôi từ chối bình luận về vụ Vinashin (cười). Thực ra chúng ta đã có cơ chế, có luật phòng chống tham nhũng rồi. Còn việc xử lý hay không lại là vấn đề khác. Vả lại, không thể chỉ nhìn vào sai phạm của các tập đoàn rồi nói là do lãnh đạo tập đoàn thế này, thế nọ mà phải hiểu cái sâu xa của nó.

Cũng giống như việc người thợ mộc đóng cái giường bên cao bên thấp, anh ta không thể đổ "tại cái giường nó thế" mà do chính anh ta đã cắt gọt, đục đẽo nó kia mà!

Nhưng dù gì thì chính các ông lãnh đạo tập đoàn ấy phải chịu trách nhiệm chứ?

Hẳn nhiên rồi. Nhưng không phải chỉ lãnh đạo tập đoàn đâu. Cái này báo chí nói nhiều rồi, có điều là có muốn làm hay không mà thôi. Tuy nhiên, làm cũng khó đấy vì nó chạm đến tính sĩ diện của con người ta, đến quyền lợi của họ.

Nhưng chẳng lẽ vì khó mà không làm?

Làm hay không thì tùy thuộc bộ máy tổ chức và cơ chế tổ chức. Cấp trên phải gương mẫu để làm gương cho cấp dưới. Nghị quyết Trung ương 4 nói rồi, chúng ta có rất nhiều sai phạm, thậm chí cả cấp cao nhất cũng sai phạm về tham nhũng... Nghị quyết kêu gọi toàn Đảng tham gia đấu tranh, không kể cấp nào. Do đó, phải làm từ cao cấp xuống, đừng "đóng cửa" mà phải công khai, minh bạch. Tốt nhất cần bắt đầu từ chi bộ.

Khi chi bộ vững mạnh, đồng chí bí thư chi bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng thì việc phê phán cái sai, đúng của một đảng viên là cán bộ lãnh đạo cao cấp sinh hoạt trong chi bộ của mình không còn gì là khó nữa.

Và nếu quyết định của chi bộ ấy được đảng ủy ấp trên cũng vững mạnh như thế phê chuẩn thì việc loại bỏ một đảng viên dù có nắm cương vị cao cấp nhưng thoái hóa biến chất sẽ hoàn toàn thực hiện được. Tiếc rằng chúng ta chưa làm được như thế! Thậm chí, khi ông về hưu rồi mà phát hiện ra thời ông ta còn đương chức có sai phạm thì vẫn phải bị xử lý. Đừng nghĩ "hạ cánh" rồi là an toàn!

Theo ông, để các Tập đoàn Nhà nước sử dụng nguồn ngân sách hiệu quả thì cần phải làm gì?

Tôi cho rằng cần phải làm đồng bộ các khâu bổ nhiệm cán bộ, kiểm soát tài chính, công bố tiền rót cho các tập đoàn này được sử dụng như thế nào, tức là phải công khai minh bạch, không nể nang. Ai chẳng có lòng tham, nhưng nó được thực hiện hay không là do cơ chế, chính sách, quyết định của guồng máy đó.

Nhưng suy cho cùng, mọi vấn đề vẫn là ở cán bộ. Họ phải công tâm, tận tụy, trách nhiệm với những gì được giao, sống tử tế với đời. Tuy nhiên, có được những điều đó là cực khó. Vì thế, Quốc hội và Chính phủ phải tìm ra cơ chế, thiết chế để đưa tất cả công chức vào bộ máy chung nhằm hạn chế sai phạm đến mức thấp nhất.

Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!

"Đứng trước sai sót của tập đoàn, nhiệm vụ của Chính phủ không phải chỉ là vấn đề xử lý mà phải đưa ra những biện pháp khắc phục cái sai đó, phải thiết lập một bộ máy tổ chức hoàn thiện hơn để khắc phục hậu quả đã xảy ra. Phê thì dễ lắm, quan trọng là tìm ra cách nhìn và mang tính xây dựng".
Ông Vũ Phạm Quyết Thắng

Vũ Thủy (Thực hiện)