QĐND - Để chủ động ứng phó với những thay đổi của thời tiết và thay thế dần trạm bơm dầu nhằm hạ giá thành sản xuất…, UBND tỉnh An Giang đã phê duyệt và thực hiện đề án “Phát triển hệ thống trạm bơm điện tỉnh An Giang giai đoạn 2008-2012” (gọi tắt là đề án). Tuy nhiên, từ khi triển khai đến nay, bên cạnh những hiệu quả đạt được, đề án đã và đang gặp phải một số khó khăn, bất cập cần sớm được tháo gỡ…

Những kết quả bước đầu

Với tổng kinh phí đầu tư 438 tỷ đồng, sau 5 năm thực hiện đề án, tỉnh An Giang đã kéo mới, cải tạo hơn 358km đường dây điện 3 pha, lắp đặt 936 trạm biến áp với công suất 85.900KVA, phục vụ tưới tiêu cho khoảng 137.000ha đất sản xuất nông nghiệp. Dự án trên đã nâng tổng số trạm bơm điện của tỉnh An Giang lên 1.490 trạm, phục vụ cho khoảng 180.000ha (đạt 70% diện tích canh tác). Trước đó, từ năm 2007 trở về trước, từ nhiều nguồn kinh phí khác nhau, tỉnh An Giang đã đầu tư xây dựng 554 trạm bơm điện, phục vụ tưới cho trên 47.700ha và phục vụ tiêu cho trên 49.200ha diện tích sản xuất.

Lắp đặt hệ thống trạm bơm điện tại huyện Tri Tôn.

Trao đổi với chúng tôi, ông Đỗ Vũ Hùng, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh An Giang, cho biết: “Đề án đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của người dân vì đáp ứng nhu cầu bức thiết của bà con. Trước đây, khi chưa có đề án, việc tiêu nước phục vụ sản xuất vụ Thu Đông (còn gọi là vụ 3) gặp rất nhiều khó khăn vì thời gian này mực nước lũ lên cao, thường có mưa lớn kéo dài. Từ khi đề án được triển khai, diện tích sản xuất vụ Thu Đông của tỉnh tăng từ 58.000ha (năm 2007) lên 150.000ha (năm 2012). Ngoài kết quả trên, đề án còn giúp người dân chủ động được tưới tiêu, giảm thất thoát trong thu hoạch, giảm đáng kể chi phí và ô nhiễm môi trường so với việc sử dụng máy bơm dầu. Cùng với đó, đề án cũng tạo thêm công ăn việc làm và thu nhập cho người dân, kể cả những người dân được giao nhiệm vụ vận hành máy và điều tiết nước...”.

Sớm tháo gỡ những khó khăn, bất cập

Qua tìm hiểu, chúng tôi được biết, ngoài những kết quả tích cực nêu trên, đề án cũng gặp không ít những khó khăn, bất cập. Hiện nay, nông dân phải đóng góp để trả khoản vay 185 tỷ đồng (trong vòng 4 năm) và số tiền lãi khoảng 35 tỷ đồng do Tổng công ty Điện lực miền Nam vay ngân hàng để đầu tư triển khai hệ thống điện cho các trạm bơm từ năm 2007. Ngoài ra, người dân còn phải trả chi phí bơm tưới tiêu, nên giá thành sản xuất lúa không giảm được nhiều. Không những thế, Tổng công ty Điện lực miền Nam còn khai thác tài sản đó với nhiều hình thức khác nhau (cho các hộ chăn nuôi, các cơ sở kinh doanh sử dụng điện). Những bất cập khiến người dân bất bình, giảm sự đồng tình trong đóng góp đầu tư, làm giảm tốc độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Đây cũng là một nghịch lý đối với tỉnh có sản lượng lúa cao nhất nước và phải đảm nhận vai trò an ninh lương thực quốc gia.

Giải thích cho những bất cập trên, ông Đỗ Vũ Hùng cho biết: “Từ khi đề án được phê duyệt và triển khai, tỉnh đã nhiều lần xin ý kiến và sự hỗ trợ của các bộ, ngành liên quan nhưng đều không được đáp ứng. Vì thế, từ năm 2007 đến nay, khi Tổng công ty Điện lực miền Nam gặp khó khăn về vốn, chúng tôi đã phải chấp nhận phương án: Để Tổng công ty Điện lực miền Nam vay vốn ngân hàng đầu tư triển khai hệ thống điện đến các trạm bơm; còn chủ thầu khai thác trạm bơm (doanh nghiệp tư nhân, hợp tác xã, tổ hợp tác...) đầu tư trạm bơm. Sau đó, người dân sẽ phải đóng góp để tỉnh trả tiền và lãi vay cho các nhà đầu tư”.

Bên cạnh bất cập trên, hiện nay, nhiều trạm biến áp ở các trạm bơm chưa được vận hành vì chưa có nhà đầu tư trạm bơm. Ông Trần Văn Mì, Trưởng phòng NN&PTNN huyện Tri Tôn (An Giang) cho hay: “Huyện chúng tôi còn 30 trạm biến áp bỏ không vì chưa có nhà đầu tư, còn người dân thì quá nghèo để tự đóng góp tiền đầu tư xây một trạm bơm điện. Để đầu tư được một trạm bơm điện phải tốn rất nhiều kinh phí, bởi nó có nhiều hạng mục như hệ thống đê bao, hệ thống cống, hệ thống mương nội đồng, nền trạm, nhà trạm, máy bơm…”.

Do không được vận hành nên việc quản lý trang thiết bị ở các trạm biến áp cũng gặp rất nhiều khó khăn. Ông Vương Hữu Tiếng, Phó chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh An Giang, cho biết: “Toàn tỉnh hiện còn 77 trạm biến áp cấp điện cho trạm bơm chưa được vận hành, rất dễ xảy ra mất trộm máy biến thế, dây dẫn và các thiết bị bảo vệ khác. Thời gian vừa qua, huyện Tri Tôn liên tục xảy ra các vụ mất trộm tại các trạm biến áp cấp điện cho các trạm bơm nông nghiệp”.

Thực hiện Đề án phát triển trạm bơm điện quy mô vừa và nhỏ ở Đồng bằng sông Cửu Long do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tháng 9-2009, tỉnh An Giang là địa phương đi đầu trong việc triển khai với 40% số trạm bơm điện cả vùng. Bước đầu, đề án đã đạt được những kết quả tích cực giúp người dân trong tỉnh phát triển sản xuất và có thêm việc làm. Tuy nhiên, do thiếu sự phối hợp và những chính sách hỗ trợ của các bộ, ngành liên quan nên đề án đã bộc lộ không ít những khó khăn, bất cập. Đề nghị các cơ quan chức năng liên quan sớm có những biện pháp tháo gỡ những khó khăn, bất cập trên để tỉnh An Giang tiếp tục đầu tư nhân rộng hệ thống trạm bơm điện phục vụ sản xuất trong giai đoạn tới và giảm số tiền đóng góp của nhân dân, đồng thời nghiên cứu phát triển hệ thống trạm bơm thêm an toàn, tiết kiệm chi phí, có công suất cao để chuyển giao cho các địa phương quản lý, khai thác. Mặt khác, tỉnh An Giang cũng nên chủ động có các giải pháp nhằm làm cho đề án sớm đi vào thực tế.

Bài và ảnh: VĂN XÂY