Trải qua 8 mùa giải, giải thưởng Bùi Xuân Phái – Vì Tình yêu Hà Nội đã tìm tòi, phát hiện và tôn vinh nhiều tác giả với giải thưởng lớn cùng hàng loạt những tác phẩm, ý tưởng, việc làm “có hàm lượng nghệ thuật và khoa học cao, gắn bó với các mặt của đời sống Hà Nội và thấm đượm một tình yêu Hà Nội”.

Mùa giải lần thứ 9 năm nay tiếp tục là một mùa giải bội thu khi hội tụ được những tác giả, tác phẩm, ý tưởng, việc làm Vì tình yêu Hà Nội điển hình nhất. Giải thưởng lớn năm nay tiếp tục gây ấn tượng mạnh mẽ, với giải thưởng lớn - Vì Tình yêu Hà Nội thuộc về nghệ sĩ nhiếp ảnh Lê Vượng, người “gom” được những vẻ đẹp bình dị của Hà Nội trong những bức ảnh nghệ thuật vô giá về nhịp sống Thủ đô. SN 1918, năm nay đã 98 tuổi. Với 80 năm cầm máy, sự nghiệp nhiếp ảnh của Lê Vượng trải rộng trên nhiều lĩnh vực và thực tế, ông cũng đã được ghi nhận với nhiều giải thưởng danh giá trong nước và quốc tế như Giải thưởng Bifota (Đức) trao cho tác phẩm Đôi bàn tay khéo năm 1967; giải nhì triển lãm ảnh tại Liên Xô năm 1972 với tác phẩm Nghệ nhân Song hỉ thêu tranh năm 1972; Giải ACCU (Nhật) năm 1984 trao cho tác phẩm Hội Đền Hùng; huy chương bạc FIAP 1996 với tác phẩm Lòng đất... Ảnh của nghệ sĩ gạo cội Lê Vượng còn có mặt tại các triển lãm ở nước ngoài liên tục trong nhiều năm như tại Rumani, Pháp, Ba Lan, Malaysia, Liên Xô (cũ), Nhật Bản, Thổ Nhĩ Kỳ, Mỹ, Hồng Kông, Pakistan, Canada...

Nguoi “gom” ve dep binh di cua Ha Noi vao nhung buc anh vo gia - Anh 1

Ông Nguyễn Đức Chung- Chủ tịch UBND TP Hà Nội trao Giải thưởng lớn cho Nghệ sĩ nhiếp ảnh Lê Vượng. Ảnh: T. Phương

Thế nhưng, các giải thưởng đó chưa nói hết được về những mạch sáng tác của ông. Trong gia tài nhiếp ảnh của Lê Vượng còn có những bức ảnh vô giá về Hà Nội. Ông thường khoác chiếc máy ảnh, xách xe đạp, lầm lũi đi khắp các tuyến phố Hà Nội bất kể nắng mưa gió bão. Nhiều người cho rằng, Hà Nội đẹp nhất vào mùa thu, lúc nắng hửng trên những tán cây xanh mướt. Lê Vượng không nghĩ vậy. Với ông, người chụp ảnh Hà Nội là người "thư ký" cần mẫn ghi lại những khoảnh khắc đổi thay của Thủ đô. Trời nắng có vẻ đẹp riêng, trời mưa có những nỗi niềm khác. Ban ngày có sự náo nhiệt, ồn ào. Ban đêm, một hạt sương thu trên hè phố cũng là đề tài của người nghệ sĩ.

Hơn thế, Lê Vượng còn gắng khắc họa Hà Nội trọn vẹn trong nhịp sống thường ngày và trong chiều sâu văn hóa. Hà Nội không chỉ là những con phố cổ kính với mái ngói thâm nâu, dăm gánh hàng nước... Hà Nội còn là những làng ven đô, những di tích ghi dấu những thăng trầm của lịch sử kinh kỳ.

Khi được hỏi về những ngày đầu cầm máy, người nghệ sỹ ở tuổi “xưa nay hiếm” vẫn sôi nổi hào hứng kể lại: “Lần đầu tôi cầm máy năm 1936, năm mới 18 tuổi. Lúc đó, chiếc máy ảnh quý giá trị giá bằng cả mảnh đất ở Hà Nội. Tôi mua để chụp trong chuyến đi chơi xuyên Đông Dương”. Sau chuyến đi dài, về đến Hà Nội, Lê Vượng vội vàng đi tráng phim. 3 cuộn phim đầu tiên trong sự nghiệp của nhiếp ảnh gia không được như ý. Nhưng, đó lại gần như là bước ngoặt quan trọng của cuộc đời ông. Ông bắt đầu say mê với nghệ thuật "vẽ" bằng ánh sáng và đã gắn bó với nghệ thuật nhiếp ảnh cả đời.

Những năm 30 của thế kỷ 20, với chiếc máy ảnh, Lê Vượng lang thang khắp Hà Nội để ghi lại nhịp sống, phong cảnh và kiến trúc của Thủ đô. Từ 1945 đến 1954, ông tham gia kháng chiến, sống ở Thanh Hóa, có điều kiện là lại lao vào ghi chép các tư liệu kháng chiến bằng ảnh. Tới năm 1962, Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam được thành lập, Lê Vượng là một trong những cán bộ đầu tiên của bảo tàng. Nhiệm vụ của ông là đi chụp ảnh, ghi lại các tư liệu cần lưu giữ về mỹ thuật, kiến trúc cổ của Hà Nội và của cả Việt Nam. Trong suốt những năm công tác tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Lê Vượng đã lao động miệt mài và tạo ra khối lượng tác phẩm đồ sộ, lưu được hàng vạn cuộn phim tư liệu. Những tư liệu này được lưu giữ vĩnh viễn tại bảo tàng, như những di sản ký ức vô giá.

Theo đánh giá của Hội đồng giám khảo, giải thưởng Bùi Xuân Phái lần thứ 9, tác phẩm của Lê Vượng luôn có tố chất riêng, khó trộn lẫn với bất cứ tác giả đương thời nào. Ảnh của ông không chỉ ghi lại một khoảnh khắc mà còn chất chứa rất nhiều yếu tố hội họa. Những tác phẩm chụp Hà Nội cũ, Lê Vượng thường hướng góc máy vào những mái nhà phố cổ, một cành cây, một đường tàu điện cắt ngang phố... Cảnh có vẻ tĩnh tại, nếu chỉ nhìn qua hình thức. Song, nếu quan sát kỹ, ngoài những giá trị tư liệu quý về kiến trúc, những bức ảnh còn khơi gợi nhiều đường nét hài hòa của hình khối, của cảm xúc tạo hình trong mỹ thuật. Bút pháp này không phải ngẫu nhiên. Từ nhỏ, Lê Vượng đã gắn bó với phòng làm việc của chú ruột - danh họa Lê Phổ. Hai chú cháu thường xuyên trao đổi những quan điểm về màu sắc, đường nét. Năng khiếu về nghệ thuật thị giác của Lê Vượng bộc lộ khá sớm từ đó. Biệt danh “Cháu của danh họa Lê Phổ” là một “thương hiệu” để ông đại diện bảo tàng đi làm việc với các nghệ sĩ. Đầu tiên là “bộ tứ” thế hệ vàng của mỹ thuật Việt Nam: Nghiêm – Liên – Sáng - Phái. Ông lần lượt làm quen cả bốn danh họa: Nguyễn Tư Nghiêm, Dương Bích Liên, Nguyễn Sáng, Bùi Xuân Phái và tìm cách “chuyển hóa” được những học hỏi của mình trong hội họa vào nghệ thuật nhiếp ảnh.

Trong căn gác nhỏ của mình, cho đến tận hôm nay, ông vẫn trang trọng treo bức tranh của “người thầy đầu tiên” - danh họa Lê Phổ. Dưới đó, lần lượt là ba bức tranh vẽ bà Vượng (vợ của nghệ sỹ nhiếp ảnh Lê Vượng) - tác phẩm của Nguyễn Sáng, rồi tranh của Nguyễn Tư Nghiêm; bức chân dung vẽ Lê Vượng của Bùi Xuân Phái... Khi được hỏi chuyện về ảnh, về Hà Nội, về nghề, nghệ sĩ Lê Vượng vẫn say sưa, thật đáng khâm phục niềm đam mê, sự minh mẫn của người nghệ sỹ ở cái tuổi ngót nghét gần thế kỷ.

Giải thưởng Bùi Xuân Phái năm nay còn trao 1 giải Ý tưởng- Vì tình yêu Hà Nội cho: Chủ trương phát triển không gian xanh của TP Hà Nội với chương trình 1 triệu cây xanh và kế hoạch trong 5 năm tới xây 25 công viên với 5 công viên đạt tiêu chuẩn quốc tế...
1 giải Việc làm - Vì tình yêu Hà Nội được trao cho: Ông James Joseph Kendall và nhóm Keep Hanoi Clean (Giữ sạch Hà Nội) với những đóng góp tích cực cho việc bảo vệ môi trường Hà Nội, được dư luận hưởng ứng và hoan nghênh.
2 Giải Tác phẩm-Vì tình yêu Hà Nội được trao cho: Bài hát "Hà Nội" (tác giả: ca sĩ, nhạc sĩ người Pháp La Grande Sophie); Cuốn sách Tranh dân gian Hàng Trống - Hà Nội của họa sĩ Phan Ngọc Khuê (chủ biên).

Thái Phương