QĐND - Chúng tôi có dịp thăm, vãn cảnh chùa Bút Tháp, một ngôi chùa lớn và nổi tiếng ở vùng Kinh Bắc, được chiêm bái cảnh sắc, không gian chốn thiền môn cửa Phật cổ kính này mà thấy lòng nhẹ nhàng, thanh tịnh biết bao. Đến Bút Tháp, chúng tôi thật sự bất ngờ khi đứng giữa vùng đồng bằng rộng lớn, từ xa xa đã nhìn thấy một ngọn tháp cao lớn nổi bật hẳn lên vươn lên trời xanh, trông thật uy nghiêm, thanh thoát.

Nằm ngay ven dòng sông Đuống trù phú quanh co uốn lượn, với những bãi ngô, bãi dâu xanh mướt một màu trải rộng khắp không gian, chùa Bút Tháp có tên chữ là Ninh Phúc tự, thuộc địa phận xã Đình Tổ, huyện Thuận Thành, tỉnh Bắc Ninh. Đây được xem là một trong số ít những ngôi chùa cổ ở Việt Nam còn giữ được khá nguyên vẹn và hoàn chỉnh của lối kiến trúc sơ khai ban đầu, là địa chỉ tâm linh, hành hương lễ Phật đầy ý nghĩa của Phật tử bốn phương. Chùa Bút Tháp tương truyền có từ thời Trần thế kỷ 13-14, được mở rộng vào thời Lê thế kỷ 17 và phát triển mạnh vào thời Nguyễn thế kỷ 18. Với lối kiến trúc ‘‘nội công, ngoại quốc” chùa Bút Tháp gồm các tòa: Tam quan, Tiền đường, Thượng điện, nhà Tích thiện am và tả, hữu hành lang, toàn bộ nền móng được dựng bằng đá tảng rất vững chắc. Các tòa kiến trúc đồ sộ liên kết với nhau hài hòa tạo thế liên hoàn, các mái đao cong vút tạo vẻ thanh thoát, nhẹ nhàng. Đặc biệt, chùa có hệ thống cổ vật cùng đồ thờ và tượng thờ cổ. Trong đó, pho tượng Quan thế âm nghìn mắt nghìn tay được coi là bảo vật Quốc gia của Việt Nam, đồng thời với hàng trăm gian liên hoàn, các tòa ngang, dãy dọc, sự kỳ công của nghệ thuật điêu khắc kiến trúc... chùa Bút Tháp còn được xem như là một đại danh xứ Bắc xưa nay. Chùa còn có ngọn bảo tháp cao lớn nổi bật hẳn lên giữa một vùng đồng bằng rộng lớn bằng đá có tên là tháp Bảo Nghiêm. Tháp này cao 13,05 mét, hình dáng tựa một cây bút với 5 tầng và 5 góc, mỗi góc có gắn một quả chuông bằng đồng nhỏ. Xung quanh tháp được trang trí các hình người, hình các con vật và các mô-típ hoa văn cành lá cây rất sinh động và độc đáo. Tháp Bảo Nghiêm là nơi chứa đựng tro cốt nhục thân (xá lỵ) của hòa thượng sư tổ Chuyết Chuyết. Bên trong tháp có đặt một pho tượng đá nhỏ, đó là tượng của hòa thượng Chuyết Chuyết, hòa thượng trụ trì tại chùa vào thế kỷ 17. Ông có nhiều đóng góp lớn đối với sự phát triển và ảnh hưởng của chùa đến các vùng xung quanh nên được vua Lê phong sắc là “Minh Việt Phổ Giác Quảng Tế Đại Đức Thiền Sư”. Chùa Bút Tháp còn đặc biệt hơn ở hệ thống những pho tượng cổ mang nhiều giá trị độc đáo về mỹ thuật, nghệ thuật điêu khắc và giá trị nhân văn sâu sắc như tượng: Quan âm nghìn mắt nghìn tay, tượng tổ sư Chuyết Chuyết, tòa tượng ‘‘Cửu phẩm liên hoa”, tượng Văn Thù và Phổ Hiền bồ tát, tượng La Hán... tất cả đã đạt đến sự điêu luyện, tinh xảo, tinh tế trong nghệ thuật điêu khắc dân gian. Không gian, cảnh quan chùa được bố trí hài hòa, khu vườn chùa rộng được trồng những rặng cây xanh tỏa bóng mát, những loài hoa cỏ kết hợp với các khối kiến trúc đồ sộ, nguy nga, các nếp chạm khắc, hệ thống tượng thờ cổ kính... càng tạo thêm vẻ thanh tịnh, nhẹ nhàng mà vẫn chất chứa sự tôn nghiêm, u tịch và cổ kính giữa chốn thiền môn. Kiến trúc chùa có sự kết hợp hài hòa giữa kiến trúc Trung Hoa với lối kiến trúc dân gian truyền thống của Việt Nam nên chùa Bút Tháp có nét riêng và độc đáo so với nhiều ngôi chùa cổ khác ở nước ta. Mấy thế kỷ đã trôi qua song những gì còn lại tại chùa Bút Tháp đã cho thấy đây là một trong những trung tâm Phật giáo có ảnh hưởng lớn tại vùng Kinh Bắc xưa, là một trong số ít những ngôi chùa còn giữ được khá nguyên vẹn khối kiến trúc, đồ thờ, tượng thờ cổ của nước ta. Đến với chùa Bút Tháp là để chiêm bái cảnh sắc không gian cõi Phật đường, cảm nhận sự tĩnh lặng trong thế giới tâm linh vô thường, trải nghiệm cùng những suy nghĩ ‘‘đạo”, ‘‘đời” luân hồi mà thấy lòng người như được giải tỏa, được khai sáng… Bài và ảnh: Nguyễn Văn Hưởng