Thời gian gần đây, nhiều tác giả cho biết họ phát hiện các tác phẩm của mình được sử dụng để in sách nhưng lại không được thông báo. Điều đáng nói, việc vi phạm bản quyền này diễn ra công khai và hầu hết các sách vi phạm này được dùng để dạy cho học sinh phổ thông.

Ngang nhien vi pham ban quyen - Anh 1

Một cuốn sách có các tác phẩm vi phạm bản quyền.

Vi phạm tràn lan

Theo tác giả Hồ Huy Sơn, ít ngày trước anh phát hiện một số tác phẩm của mình được NXB Giáo dục Việt Nam sử dụng để in sách dành ôn luyện cho các học sinh lớp 3. Cụ thể, đó là các tác phẩm “Con đường rơm” và “Hãy can đảm lên” được in ở trong sách Ôn luyện tiếng Việt lớp 3. Trong các cuốn sách này ngoài việc in tác phẩm còn để rõ tên tác giả. Tuy nhiên, sách đã xuất hiện từ nhiều năm nay nhưng tác giả không hề biết tác phẩm của mình được sử dụng. Trước đó, tác giả Hồ Huy Sơn cho biết tác phẩm của mình từng in trên báo Thiếu niên Tiền phong.

Không chỉ riêng tác giả Hồ Huy Sơn, theo tìm hiểu của chúng tôi, trong nhiều năm qua, hàng chục tác giả khác cũng có nhiều tác phẩm bị NXB Giáo dục Việt Nam sử dụng mà họ không hề hay biết. Tác giả Văn Thành Lê ở Bà Rịa - Vũng Tàu cho biết tác phẩm của anh cũng bị trích dẫn trong sách “Ôn luyện và kiểm tra tiếng Việt 4” (tập 2). Tác giả Võ Mạnh Hảo (ở Long An) có tác phẩm xuất hiện trong cuốn “Bài tập thực hành tiếng Việt 1” (tập 2), nhà văn Nguyễn Xuân Thủy (Hà Nội) có tác phẩm xuất hiện trong cuốn “Ôn luyện và kiểm tra tiếng Việt 5”, nhà thơ Nguyễn Thụy Kha có tác phẩm xuất hiện trong cuốn “Luyện tập tiếng Việt 5” (tập 2)…

Đặc điểm chung là các tác phẩm này đều đã được in trên các báo, sách tuyển tập xuất bản sau đó được NXB Giáo dục Việt Nam “lấy lại” in để dành cho học sinh các trường phổ thông. Theo tác giả Văn Thành Lê, việc vi phạm bản quyền hay nói trần trụi là “ăn cắp” tác phẩm, trí tuệ của người khác đang diễn ra khá phức tạp, công khai. Rất nhiều các tác phẩm được xuất bản nhưng tác giả lại không hề hay biết vì khó kiểm soát. Hơn nữa, điều mà anh cảm thấy bức xúc chính là việc tất cả các sách này lại dành cho các em học sinh. Vì thế, việc vi phạm bản quyền là điều không thể chấp nhận được.

Bên cạnh đó, nhiều người cầm bút lâu năm như nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, Nguyễn Nhật Ánh, Trần Đăng Khoa, Đỗ Chu, Nguyễn Việt Chiến… cũng có nhiều tác phẩm hoặc trích dẫn tác phẩm xuất hiện trong các ấn phẩm tương tự nhưng họ đều không hay biết khiến cho dư luận nghi ngờ rằng hầu hết các cuốn sách này đều vi phạm bản quyền.

Sẽ trả tiền đầy đủ

Ngoài bộ Sách giáo khoa dành cho học sinh từ lớp 1 đến lớp 12 ở tất cả các bộ môn chung do NXB Giáo dục VN ấn hành, những năm qua, nhiều các dành tham khảo, sách ôn tập, sách hướng dẫn, sách nâng cao… được một số NXB khác hoặc chính NXB Giáo dục VN in ấn, bán cho học sinh. Mặc dù đây là sách không bắt buộc học sinh phải mua để sử dụng nhưng đó cũng là ấn phẩm lưu hành nội bộ trong ngành, dành riêng cho học sinh. Vì vậy, nhiều trường học vẫn sử dụng các sách này song song với sách giáo khoa, tùy theo mục đích để giúp học sinh ôn luyện, tiếp thu và nâng cao kiến thức.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Tùng- Phó Tổng biên tập NXB Giáo dục Việt Nam cho biết, sau khi một số tác giả có ý kiến về việc các tác phẩm của mình xuất hiện trên các ấn bản của NXB, đơn vị này đã chủ động liên hệ, xác minh. “Đây là các ấn phẩm của NXB Giáo dục Việt Nam nhưng NXB không chịu trách nhiệm về mặt bản quyền mà đã ủy quyền cho tác giả biên soạn. Vì thế, đây là do lỗi sơ sót của nhóm tác giả biên soạn đã tự ý lấy các tác phẩm nhưng chưa tìm hiểu nguyện vọng của tác giả.

Hiện nay, chúng tôi đã liên hệ với các tác giả có tác phẩm trong sách để chi trả nhuận bút theo đúng quy định hiện hành”, ông Tùng cho biết.

Ngoài ra, ông Tùng cũng thông tin về quy định liên quan đến việc chi trả nhuận bút cho các tác phẩm xuất hiện trong sách. Theo đó, tiền nhuận bút cả cuốn sách là 10% số tiền tổng tất cả các sách được in ra. Mỗi trang trích dẫn có tiền nhuận bút bằng 50% trang sách khác. Vì thế các tác phẩm xuất hiện trong sách có nhuận bút khoảng 500-600 ngàn đồng/tác phẩm.

Tuy nhiên, trao đổi với chúng tôi, các tác giả Hồ Huy Sơn, Văn Thành Lê, Võ Mạnh Hảo… đều cho biết chưa chấp nhận mức tính nhuận bút mà phía NXB đưa ra vì nó khá “nhập nhằng”. Theo đó, sách in dành cho học sinh ôn luyện mà chỉ có 10.000 cuốn là không chính xác.

Ngoài việc “xài chùa” tác phẩm, theo tìm hiểu của chúng tôi mặc dù sách dành riêng cho học sinh tiểu học, giúp các em ôn luyện, trau dồi kiến thức nhưng sách lại được làm rất cẩu thả. Nhiều cuốn sách chỉ lấy các tác phẩm in trên báo Thiếu niên Tiền phong hoặc có cuốn khác, tác phẩm lại được lấy trong tạp chí Văn nghệ Quân đội. Nghĩa là nhóm tác giả này chỉ biên soạn sách dựa trên những trích dẫn khá hạn chế, tùy tiện.

Có thể nói, việc tự ý lấy nguồn tư liệu, in sách và có được giấy phép xuất bản nhưng không có hợp đồng với tác giả để in sách công khai, rộng rãi trong nhiều năm liền là một việc làm không chấp nhận được. Nó lại càng bất ngờ hơn khi sách được phát hành ở các trường học.

Đoàn Xá

Từ khóa

vi phạm bản quyền