Ngoài “thắng cảnh” biển xanh - cát trắng - nắng vàng như bao vùng du lịch biển nổi tiếng trong nước, Nam Du - quần đảo gồm 21 đảo của huyện Kiên Hải (Kiên Giang), cách TP. Rạch Giá khoảng 100km - lại có thêm sức vẫy gọi rất riêng của thiên nhiên hoang sơ, kỳ thú… và những câu chuyện lung linh huyền sử về thời mở cõi trên biển của tiền nhân...

Vùng biển đảo giàu nhạc điệu

Dù có đảo rất nhỏ như Hòn Lò chỉ rộng khoảng 200m2, nhưng tất cả đều có tên. Và cũng như nhiều địa phương của vùng đất mới Nam Bộ, phần lớn tên đảo ở Nam Du dễ nhớ, dễ hiểu vì gắn liền với hình dáng, đặc thù… như: hòn Lớn (hòn rộng lớn, cao nhất trong quần đảo với diện tích 9km2, cao 328m), hay hòn Ngang (vì nằm ở vị trí chắn ngang hòn Lớn), hoặc hòn Dầu, hòn Mấu (vì bên trên có nhiều cây Dầu, cây Mấu mọc tự nhiên)… nhưng cũng có tên đảo mà đến nay vẫn thách thức các bậc thông tuệ khám phá ngữ nghĩa, như: hòn Đô Nai, hòn Dâm… Tuy nhiên, điều khiến cho du khách thêm xao xuyến trước cả khi đặt chân đến quần đảo này là việc “nhạc điệu hóa” tên gọi của từng vị trí hòn đảo, một điều hiếm thấy ở vùng đất Nam Bộ. Đến nay chưa ai xác định bản “dân ca địa danh” Nam Du dưới đây ra đời từ khi nào, nhưng có điều chắc chắn đó là công sức của người “nghệ sĩ nhân dân”. Chính sự kỳ công của nhiều thế hệ đã rèn giũa những tên tộc nôm na của từng hòn đảo nơi đây thành “lực hấp dẫn” của sự hòa quyện giữa âm nhạc và thơ ca với tầng nấc văn hóa thâm sâu bên trong lớp vỏ ngôn từ: “Hòn Mấu đâm thấu Đô Nai; Đô Nai quay sang Bờ Đập; Bờ Đập tấp lại Hòn Lò; Hòn Lò mò đến Hòn Ngang; Hòn Ngang tạt sang Hòn Đụng; Hòn Đụng cụng vào Hòn Dầu; Hòn Dầu nằm chầu Bỏ Áo; Bỏ Áo tháo ngược Hòn Ông; Hòn Ông dông đến Hòn Dâm; Hòn Dâm đâm thẳng Hòn Tre; Hòn Tre te đến Hòn Mốc; Hòn Mốc xóc lại Hòn Nhàn; Hòn Nhàn tràn thẳng Hòn Hàn; Hòn Hàn quàng cổ ba Hòn Nồm; Hòn Nồm chồm đại lên Hòn Khô; Hòn Khô vô Bãi Chệt; Bãi Chệt lết lên Hòn Lớn”.

Nam Du vay goi... - Anh 1

Một góc quần đảo Nam Du nhìn từ đỉnh Hòn Lớn, còn gọi là hòn Củ Tron, “thủ phủ” của xã An Sơn.

Nhưng khi đặt chân đến Nam Du, chắc hẳn du khách sẽ thêm đắm say trước vẻ đẹp thiên nhiên đã hào phóng ban tặng cho quần đảo này. Giữa đại dương mênh mông trời - nước, 21 hòn đảo như 21 hòn non bộ được bày sắp theo thẩm mỹ của nghệ nhân lão luyện nên tự thân nó đã đan xen chất hùng vĩ với nét thi vị. Càng đến gần, các hòn đảo Nam Du càng rạng rỡ bởi vẻ đẹp của thiên nhiên hoang sơ, kỳ thú. Hầu hết các chân hòn ở đây đầy rẫy những khối đá được sóng biển ngàn đời bào, đục nên những hình khối đủ đọng lại trong lòng du khách nỗi “xao xuyến không tan”…

Đậm màu “huyền sử”

Nhà văn Anh Động, nguyên Chủ tịch Hội Văn nghệ Kiên Giang, người dành nhiều thời gian, công sức nghiên cứu về văn hóa biển Tây, trong lần trò chuyện đã quả quyết với tôi rằng, trong số trên 100 đảo lớn nhỏ ở Kiên Giang, có lẽ Nam Du là vùng đất đậm chất huyền sử nhất và tự điều này đã tạo ra sức hấp dẫn khách gần xa. Bởi ngay danh xưng Nam Du đã đủ khiến du khách hào hứng lên đường… khám phá sự thật đằng sau bức màn huyền bí của lớp vỏ ngôn từ này.

Có truyền thuyết cho rằng, Nam Du là do đọc theo kiểu ghi lại tên tiếng Hán (Nam Dự - đảo phía Nam) không có dấu của người Pháp. Nhưng cũng có thuyết cho rằng, Nam Du xuất phát từ câu chuyện ngày xưa vua Gia Long đã từng đến đây mà bằng chứng là nhiều địa danh mang dấu ấn “vua” như Bãi Ngự, Giếng Ngự cũng như tên gọi hòn Củ Tron. Tương truyền, trong bước đường bôn tẩu, có lần chúa Nguyễn Ánh đến đây lẩn trốn. Thấy binh sĩ đào nhiều giếng mà vẫn không tìm được nguồn nước ngọt, chúa bèn khấn trời đất rồi dùng gươm đâm vào lòng đất. Kỳ lạ thay, từ lòng đất phụt lên dòng nước ngọt. Thấy vậy chúa lệnh cho binh sĩ đào mở rộng thành giếng. Bởi tính chất huyền thoại này mà người đời sau gọi giếng nước là Giếng Ngự. Ngày nay Giếng Ngự vẫn tồn tại trên triền Tây - Bắc hòn Lớn, nhưng lại khoác lên mình chiếc áo huyền thoại mới: Ngay những năm nắng hạn gay gắt nhất, hầu hết các giếng nước trong quần đảo trơ đáy, nơi đây vẫn có nước. Nơi chúa đóng quân khi xưa được gọi là Bãi Ngự. Riêng tên gọi Hòn Củ Tron lại có sự tích ra đời khá thú vị. Sau khi lên ngôi Hoàng đế (1802), nhớ công lao của người dân đảo Nam Du đã đào củ “nầng” có hình dáng tròn tròn nấu chín dâng lên cho mình đỡ đói, Gia Long sắc tứ cho hòn đảo này tên Củ Tròn. Nhưng do vị quan Hành Khiển là người xứ Quảng nên khi đọc “chiếu vua ban” đã biến âm thành Củ Tron. Dân nào dám “kháng chỉ” nên Hòn Lớn có thêm tên mới: Hòn Củ Tron…

Nam Du vay goi... - Anh 2

Một góc bãi Hòn Mấu (xã Nam Du), một địa điểm đang thu hút nhiều khách du lịch trong và ngoài nước.

Nam Du là vậy đó, mỗi tên hòn, đảo nơi đây đều có sự tích, mà sự tích nào cũng đẹp, cũng lấp lánh màu huyền sử. Có sự tích như lớp học ngoài trời về lịch sử nước nhà, nhưng cũng có sự tích đưa ta vươn ra lịch sử thế giới. Điển hình là sự tích địa danh Bãi Chệt ở Hòn Lớn. Theo lưu truyền, vào khoảng giữa thế kỷ XVI, nơi đây từng xảy ra trận ác chiến giữa đoàn tàu của người Hà Lan và người Trung Quốc (người Nam bộ gọi là Chệt) trên đường khai thác huyền phách ở Phú Quốc về ngang. Mấy ngày sau, có nhiều xác người Trung Quốc tấp vào bãi rộng nhất trong Hòn Lớn nên người dân gọi là “Bãi có nhiều Chệt chết”, sau nói gọn thành Bãi Chệt.
Hãy một lần đến Nam Du để cảnh vật thiên nhiên hoang sơ, kỳ thú nơi đây kể lại những câu chuyện ngày xưa, thời cha ông mở cõi…. đánh thức cảm xúc tự hào “non sông gấm vóc”, chắc hẳn mọi người sẽ thấy tự lòng mình dâng lên “bản hùng ca trách nhiệm” với biển đảo thân yêu cuối trời Nam Tổ quốc!