(Toquoc)-Hội nghị Thượng đỉnh OAS phơi bày thế bị cô lập của Mỹ. Trong khi đó, tiền bạc đã và đang trở thành một công cụ hiệu quả trong chiến lược sử dụng sức mạnh mềm của Trung Quốc để bành trướng ảnh hưởng và vị thế tại Mỹ Latin, khu vực vốn được coi là “sân sau” của Mỹ.

Hội nghị Thượng đỉnh lần thứ 6 của Tổ chức các nước châu Mỹ (OAS) vừa kết thúc tại thành phố Cartagena (Colombia) một lần nữa cho thấy sự chia rẽ sâu sắc giữa Mỹ và các nước Mỹ Latin bất chấp việc Tổng thống Barack Obama cố gắng tìm kiếm những phương thức tiếp cận mới đối với khu vực từng được coi là “sân sau” của Washington.

Cũng như lần tham gia Hội nghị OAS năm 2009, mong muốn xích lại gần hơn với Mỹ Latin của Obama đã không thể thực hiện được bởi lập trường trái ngược của cá bên trong vấn đề Cuba tham dự hội nghị OAS, cũng như chủ quyền của Argentina đối với quần đảo Malvinas. Thậm chí lần này, nhiều nước Mỹ Latin đã thẳng thừng tuyên bố không tin tưởng rằng ông Obama có thể làm được gì nhiều để thay đổi mối quan hệ với Mỹ Latin, với điểm nhấn là tuyên bố chung của hội nghị không được thông qua do thiếu sự đồng thuận.

Tổng thống Mỹ Barack Obama không thể thực hiện được mong muốn xích lại gần hơn với các nước Mỹ Latin và Caribe

Chuyên gia phân tích các vấn đề chính trị của trường Đại học Bogota, Fernando Giraldo cho rằng hội nghị ở Cartagena lần này cho thấy một khu vực Mỹ Latin càng ngày càng rời xa nước Mỹ. Các nước này hành động một cách độc lập và tự chủ hơn rất nhiều, trong khi Mỹ không còn sức mạnh và quyền lực như trước khi đối diện với các nước này. Tuy nhiên, trong các vấn đề trọng tâm, Mỹ lại không thay đổi cách hành xử, đặc biệt là trong việc phủ quyết sự tham gia của Cuba, cũng như im lặng trong vấn đề Malvinas. Điều này giờ đây không còn mang lại lợi ích cho Mỹ khi tất cả các nước Mỹ Latin đã đứng về một phía, đoàn kết và ủng hộ nhau hơn rất nhiều.

Giới phân tích cũng cho rằng việc các nước thành viên Liên minh Boliva cho các dân tộc châu Mỹ (ALBA) khẳng định sẽ không tham dự bất kỳ hội nghị OAS nào trong tương lai nữa nếu Cuba không được mời, không chỉ là một minh chứng về sự ủng hộ Cuba mà còn là một tuyên bố nhằm chấm dứt sự bá quyền của Mỹ ở khu vực Mỹ Latin. Rõ ràng, với những tuyên bố cứng rắn của nhiều nước, kể cả Tổng thống nước chủ nhà Colombia - một đồng minh thân cận của Mỹ - Tổng thống Obama trở nên kín tiếng hơn và rơi vào thế phòng thủ trong kỳ hội nghị vừa rồi. Nếu Mỹ tiếp tục giữ lập trường cứng rắn trong vấn đề Cuba, nhiều khả năng đây sẽ dấu chấm hết cho một Hội nghị OAS bởi vì sẽ là một thất bại cay đắng nếu những hội nghị tương tự lại thiếu sự có mặt của rất nhiều nguyên thủ của các nước trong khu vực. Hơn nữa, các nước Mỹ Latin cũng quyết tâm muốn rời xa sự áp đặt của Mỹ với việc mới đây cho ra đời Cộng đồng các nước Mỹ Latin và Caribe (CELAC) - một tổ chức hội tụ đầy đủ các nước ở khu vực ngoại trừ Mỹ và Canada.

Trung Quốc dùng tiền mua ảnh hưởng ở sân sau của Mỹ

Từng được cho là một khối phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ, các nước Mỹ Latin đang là những điểm đầu tư được thèm muốn, có hệ thống tài chính tinh vi được cách tân trong những lĩnh vực từ năng lượng tới hàng không. Với mong muốn được khai thác dầu khí, thu hoạch đậu tương và xây dựng hạ tầng cơ sở rất cần thiết tại khu vực Mỹ Latin, các công ty Trung Quốc đang "ve vãn" các nước trong khu vực bằng cách đưa ra những đề nghị về đầu tư và hỗ trợ tài chính. Trong bối cảnh nền kinh tế Mỹ vẫn vật lộn để phục hồi và ngân sách viện trợ nước ngoài của Mỹ bị giảm mạnh, Washington có ít "cây gậy và củ cà rốt" để đưa ra.

Cũng giống như ở một số nước châu Phi và châu Á, tại khu vực Caribe và Mỹ Latin cũng đang xuất hiện các sân vận động, các ngôi trường hoặc các bệnh viện mới được xây lên bằng tiền biếu tặng của Trung Quốc. Dùng tiền bạc đã và đang trở thành một công cụ hiệu quả trong chiến lược sử dụng sức mạnh mềm của Bắc Kinh để bành trướng ảnh hưởng và vị thế tại các nước thế giới thứ ba. Đây là những diễn biến khiến Mỹ lo ngại và không ít lần lên tiếng cảnh báo.

Cách đây vài tuần, Chính phủ Bahamas vừa khánh thành một sân vận động mới với tổng vốn đầu tư 35 triệu USD, món quà tặng từ Chính phủ Trung Quốc. Quốc đảo nhỏ Dominica cũng mới khai trương một trường học ngữ pháp, một bệnh viện và một sân vận động thể thao, cũng là món quà tặng hào phóng của người Trung Quốc. Angtigoa và Bacbuda cũng sắp có một nhà máy điện, một sân chơi cricket và một trường học mới. Thủ tướng Trinidad và Tobago thì bày tỏ cảm ơn các nhà thầu Trung Quốc về bản thiết kế khu dinh thự mới của bà…

Trung Quốc đầu tư xây dựng khu nghỉ dưỡng lớn nhất khu vực ở Bahamas

Một nhà cựu ngoại giao cho biết Trung Quốc đang dùng tiền mua lòng trung thành để thay thế vào những khoảng trống quyền lực mà Mỹ, Canada và các nước khác bỏ lại ở khu vực Caribe và Mỹ Latin. Sức mạnh kinh tế của Trung Quốc đang mở rộng tới tận cửa khu vực sân sau của nước Mỹ, bằng hàng loạt các khoản vay từ các ngân hàng, từ các khoản đầu tư của các doanh nghiệp hoặc là từ các món quà trực tiếp của Chính phủ Trung Quốc dưới hình thức xây dựng các sân vận động, các con đường, các tòa nhà công sở, các hải cảng và các khu du lịch-giải trí tại những khu vực nơi xưa nay Mỹ vẫn là quốc gia tài trợ chính.

Người Trung Quốc đã và đang thể hiện sức mạnh kinh tế của mình ở mọi ngõ ngách của thế giới. Thế nhưng việc Bắc Kinh cắm một lá cờ ngay sát nước Mỹ đã gây tranh cãi và lo lắng, thậm chí làm giật mình không ít nhà ngoại giao, các chuyên gia kinh tế và các nhà đầu tư.

Ông Kevin P. Gallagher, Giáo sư thuộc Đại học Boston (Mỹ), tác giả của bản báo cáo gần đây về sự tài trợ của Trung Quốc cho các nước đang phát triển, cho rằng: “Khi bị bất ngờ trước sự xuất hiện của một đối thủ mới tại khu bán cầu này thì chắc chắn điều đó phải được thảo luận ở các cấp cao nhất của chính phủ”.

Phần lớn các nhà phân tích không nhìn thấy một nguy cơ đe dọa an ninh, cho rằng người Trung Quốc đâu có xây dựng các căn cứ hoặc thiết lập các mối quan hệ quân sự có nguy cơ làm sống lại tâm trạng lo lắng về nguy cơ xảy ra một cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba mới. Tuy nhiên, những người này chắc chắn nhìn thấy một siêu cường nổi lên, đang tìm cách thâm nhập về kinh tế và tìm kiếm sự ủng hộ về chính trị với khối các quốc gia đang phát triển có ngân sách eo hẹp từng dựa vào lòng hảo tâm của Mỹ, Canada và các nước châu Âu.

Mới đây, tờ báo “The Guardian” của Anh đã đăng tải các bức điện mật của ngoại giao Mỹ do mạng WikiLeaks thu được nói rằng các nhà ngoại giao Mỹ ở khu vực Caribe ngày càng lo ngại trước sự hiện diện của Trung Quốc tại khu vực chỉ cách nước Mỹ khoảng 300 km. Một bức điện mật ngoại giao năm 2003 của Mỹ cho rằng Trung Quốc đang tìm kiếm các đồng minh trong một “bước đi chiến lược” chuẩn bị cho kỷ nguyên hậu Castro (Cuba), một đồng minh mà Trung Quốc có quan hệ hùng mạnh từ lâu.

Ông Dennis C. Shea, Chủ tịch Ủy ban xem xét kinh tế và an ninh Mỹ-Trung, một đơn vị do lưỡng đảng Quốc hội thành lập, phát biểu: “Cá nhân tôi không đặc biệt lo lắng, nhưng nó là một diễn biến mà Mỹ cần tiếp tục theo dõi. Với Trung Quốc, bạn có thể lo ngại về những mục tiêu chính sách phía sau nỗ lực bành trướng về kinh tế này”.

Một tài liệu điều tra công bố cuối tháng Ba vừa qua cho biết trong 5 năm gần đây khoản tiền mà các ngân hàng của Trung Quốc cho các Chính phủ Mỹ Latin vay lớn hơn nhiều so với khoản tiền mà Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng liên Mỹ cho các nước này vay cộng gộp lại. Cụ thể, trong thời gian từ năm 2005 đến năm 2011, Ngân hàng Phát triển Trung Quốc và Ngân hàng Xuất-Nhập khẩu Trung Quốc đã cam kết cho các Chính phủ Mỹ Latin vay tổng cộng 75 tỷ USD. Riêng trong năm 2010, Trung Quốc đã cam kết cho khu vực này vay 37 tỷ USD, nhiều hơn tổng khoản tiền mà Ngân hàng Thế giới, Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ và Ngân hàng Xuất-Nhập khẩu của Mỹ cam kết cho vay cộng lại. Trong 75 tỷ USD Trung Quốc cam kết cho khu vực này vay có hơn 46 tỷ USD liên quan tới trao đổi hàng hóa.

Trung Quốc gia tăng đổ tiền đầu tư vào Mỹ Latin xuất phát từ hai động cơ chính. Thứ nhất, Mỹ Latin là khu vực có nguồn tài nguyên phong phú như dầu lửa, quặng sắt. Đây là những thứ nguyên liệu sống còn cho công cuộc phát triển kinh tế của Trung Quốc. Thứ hai, phần lớn các nước Mỹ Latin vẫn đang trong giai đoạn phát triển, do vậy rất cần tiền cho xây dựng cơ sở hạ tầng để thúc đẩy phát triển kinh tế. Trung Quốc hiện cũng đã trở thành đối tác thương mại lớn của các nước như Brazil, với kim ngạch buôn bán hai chiều năm 2011 đạt hơn 77 tỷ USD; Venezuela 18 tỷ USD, Argentina (7,41 tỷ USD) và Urugoay hơn 2 tỷ USD. Trung Quốc cũng là thị trường xuất khẩu quan trọng của Chile với kim ngạch đạt gần 18 tỷ năm 2011 và Peru gần 7 tỷ USD./.

Khánh An