Giúp SME tiếp cận vốn ngân hàng

(DĐDN) – Tiếp cận dòng vốn ưu đãi đang là vấn đề “đau đầu” của doanh nghiệp hiện nay. Vậy làm thế nào để tháo gỡ khó khăn này cho doanh nghiệp trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều khó khăn? Ngày 22/9 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) phối hợp với Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Tọa đàm: “Cơ chế và giải pháp vốn hỗ trợ doanh nghiệp”.

Khoi thong dong von ho tro doanh nghiep - Anh 1

Hoạt động tín dụng trong thời gian qua đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, tín dụng tăng trưởng đều ngay từ những tháng đầu năm và đạt 10,23% tính đến cuối tháng 8/2015.

Vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vẫn là câu chuyện được nói đến ở nhiều diễn đàn kinh doanh lớn nhỏ. Bất lợi trong việc tiếp cận vốn đã khiến nhiều SME mất đi các cơ hội kinh doanh tiềm năng.

Ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch VCCI cho biết, có tới 30% doanh nghiệp “không thể tiếp cận” với nguồn vốn của ngân hàng và 30% doanh nghiệp khác cho biết “khó tiếp cận”. Ngay cả khi có chính sách ưu đãi của Chính phủ, cũng chỉ có 5 – 10% số SME được vay vốn. Tuy vậy, ngày càng có thêm những kênh dẫn vốn mới cho khối doanh nghiệp này, đặc biệt là bằng hình thức tín chấp. Rất nhiều doanh nghiệp đã gửi một văn bản kiến nghị liên quan đến vấn đề cho vay tín chấp lên NHNN với mong muốn giải quyết khó khăn về vốn cho các doanh nghiệp Việt Nam. Nhưng ở nước ta, cho vay tín chấp đã được triển khai nhưng chưa nhiều và chưa sâu rộng. Đến nay, việc tiếp cận nguồn vốn tín dụng đã được thông thoáng hơn, nhưng vẫn còn tồn tại tình trạng “ngân hàng thừa tiền, còn doanh nghiệp thiếu vốn”. Trong thời gian qua, NHNN đã có văn bản chỉ đạo các tổ chức tín dụng đẩy mạnh việc cho vay vốn ra thị trường, đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng nhằm tăng cường khả năng cho vay tín chấp. Giải pháp này tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng tín dụng của hệ thống ngân hàng, giúp doanh nghiệp tiếp cận được vốn để phát triển sản xuất, kinh doanh, tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để thúc đẩy hình thức cho vay này.

NHNN còn chỉ đạo các tổ chức tín dụng xây dựng quy trình thu thập khai thác thông tin về đánh giá tín nhiệm hoạt động của khách hàng từ các tổ chức hoạt động chính thức như Trung tâm Thông tin tín dụng Việt Nam, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp… kết hợp với hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của tổ chức tín dụng để nâng cao hiệu quả thẩm định và đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng vay nhằm tăng cường khả năng cho vay không có bảo đảm bằng tài sản, đơn giản hóa thủ tục cho vay…

Lấy ví dụ từ VPBank, trong bối cảnh hoạt động cho vay tín chấp còn hạn chế, VPBank đã chủ động đẩy mạnh hoạt động này. Theo ông Fung Kai Jin – Phó Tổng Giám đốc, Giám đốc Khối khách hàng SME VPBank cho biết: “VPBank luôn xác định SME là một phân khúc khách hàng quan trọng đối với sự tăng trưởng chiến lược dài hạn của ngân hàng. Trong năm 2015, VPBank sẽ tiếp tục đồng hành cùng các DN SME thông qua các chương trình trách nhiệm xã hội và đặc biệt là các gói giải pháp tài chính toàn diện cho doanh nghiệp.

VPBank bắt đầu thí điểm dòng sản phẩm cho vay tín chấp doanh nghiệp vào năm 2014 và chính thức triển khai vào đầu năm 2015. Cho tới thời điểm hiện nay, đây là dòng sản phẩm cho vay có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất trong danh mục sản phẩm cho vay doanh nghiệp của VPBank, tăng trưởng 120% so với cuối năm 2014.

Những giải pháp tháo gỡ đồng bộ về chính sách

Để có những giải pháp đồng bộ về chính sách tháo gỡ vốn khó khăn cho doanh nghiệp, theo ông Vũ Tiến Đông – Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế NHNN khẳng định, bám sát chỉ đạo của Chính phủ, với chức năng là cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động tiền tệ – ngân hàng, căn cứ vào diễn biến kinh tế vĩ mô trong từng thời kỳ, NHNN đã điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, triển khai quyết liệt nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn, giúp doanh nghiệp phục hồi hoạt động sản xuất kinh doanh, đó là: Điều hành lãi suất theo hướng chủ động, dẫn dắt thị trường và bám sát diễn biến kinh tế vĩ mô nhằm đạt mục tiêu giảm dần mặt bằng lãi suất, góp phần khơi thông nguồn vốn cho nền kinh tế…

Khu vực SME hiện đóng vai trò tích cực là 1 trong 4 động lực tăng trưởng, có tốc độ phát triển nhanh chiếm tỷ trọng lớn.

Từ đầu năm 2012 đến nay, NHNN đã liên tục hạ trần lãi suất huy động để các TCTD có cơ sở giảm lãi suất cho vay, đồng thời áp dụng trần lãi suất cho vay đối với 5 lĩnh vực ưu tiên. Đến nay, mặt bằng lãi suất cho vay đã giảm mạnh, phổ biến ở mức 7-10%/năm, bằng khoảng 40% mức lãi suất cuối năm 2011, tạo điều kiện giảm bớt áp lực tài chính cho các DN.

NHNN đã chỉ đạo các TCTD thực hiện miễn giảm lãi vay, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, cơ cấu lại thời hạn trả nợ, kéo dài thời hạn cho phép các TCTD được cho vay bằng ngoại tệ đối với một số nhu cầu vốn… Bên cạnh đó, NHNN tích cực phối hợp với UBND các tỉnh, thành phố triển khai chương trình kết nối ngân hàng – doanh nghiệp trên phạm vi toàn quốc, qua đó kịp thời nắm bắt những khó khăn vướng mắc của doanh nghiệp để cùng tìm cách tháo gỡ nhằm khơi thông dòng vốn tín dụng hỗ trợ doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn ngân hàng một cách hiệu quả. Bên cạnh đó, ngành ngân hàng cũng tích cực triển khai các chương trình tín dụng theo chỉ đạo của Chính phủ như cho vay thu mua, tạm trữ thóc gạo; cho vay giảm tổn thất trong nông nghiệp, cho vay thí điểm theo mô hình liên kết ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất nông nghiệp; chương trình tín dụng liên kết 4 nhà…

Qua đó, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ tại Chỉ thị 11/CT-TTg ngày 21/5/2014, NHNN đã chỉ đạo các TCTD xây dựng quy trình thu thập, khai thác thông tin về đánh giá tín nhiệm, hoạt động của khách hàng để nâng cao hiệu quả thẩm định và đánh giá mức độ tín nhiệm của khách hàng vay, qua đó tăng cường khả năng cho vay không có bảo đảm bằng tài sản. Để làm tốt vấn đề này, một yêu cầu cơ bản nhất đối với doanh nghiệp là phải nâng cao tính minh bạch trong báo cáo tài chính, phương án sản xuất kinh doanh… tạo sự tin tưởng của ngân hàng đối với doanh nghiệp để làm cơ sở cho vay các khoản vay tín chấp.

NHNN còn đề xuất, tăng cường huy động nguồn lực từ các tổ chức quốc tế để bổ sung nguồn vốn cho vay trung và dài hạn với lãi suất thấp đối với các SME thông qua các định chế tài chính tham gia dự án như Dự án tài chính doanh nghiệp nông thôn của ADB; Chương trình tài chính vi mô của Tây Ban Nha; Dự án tài chính nông thôn của WB; Dự án hỗ trợ DNNVV do Chính phủ Nhật Bản tài trợ…

Nhờ thực hiện đồng bộ các giải pháp trên, hoạt động tín dụng trong thời gian qua đã đạt được những kết quả đáng khích lệ, tín dụng tăng trưởng đều ngay từ những tháng đầu năm và đạt 10,23% tính đến cuối tháng 8/2015. Riêng dư nợ đối với nhóm khách hàng là doanh nghiệp đến cuối tháng 6/2015 tăng 7,64% so với cuối năm 2014, chiếm tỷ trọng khoảng 65% trên tổng dư nợ nền kinh tế.

Gỡ nút thắt tín dụng đóng tàu biển

Đại diện nhiều doanh nghiệp đã bày tỏ tâm tư trong quá trình triển khai Nghị định 67/2014/NĐ-CP, đó là việc ngư dân hiện không có vốn đối ứng để vay. “Đây là một điểm nghẽn trong quá trình thực hiện chính sách này. Chính vì thế, BIDV đưa ra gói tín dụng cho vay vốn đối ứng dành cho cá nhân và hộ gia đình vay đóng tàu mà chúng tôi đánh giá là có năng lực, kinh nghiệm. Còn đối với doanh nghiệp, chúng tôi không áp dụng quy định này”, đại diện lãnh đạo BIDV cho biết.

Về điều kiện cho vay gói 1.000 tỷ đồng vốn đối ứng của BIDV, ngân hàng này sẽ giải quyết 2 phương diện: trước hết là các khách hàng tự nguyện đăng ký và làm việc với BIDV để vay theo đúng mục đích đóng tàu. Mặc dù theo quy định, người không vay đóng tàu vẫn hoàn toàn có thể được vay vốn đối ứng. Tuy nhiên, BIDV cho biết, chủ trương của ngân hàng là quy về một mối để quản lý dòng tiền được thuận lợi và để hỗ trợ bà con ngư dân một cách tốt nhất…

Theo các chuyên gia, dù nền kinh tế có dấu hiệu phục hồi, nhưng vẫn còn rất yếu, hoạt động sản xuất của doanh nghiệp vẫn còn trì trệ khiến dòng vốn ngân hàng bị ứ đọng, tốc độ tăng trưởng tín dụng vẫn còn thấp. Trong khi đó, nguồn cung vốn cho lĩnh vực nghề cá vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu. Trong hoàn cảnh này, cho vay lĩnh vực phát triển kinh tế biển vẫn là một “đại dương xanh” rộng lớn đối với các ngân hàng. Việc ra đời Nghị định 67/CP giúp các ngân hàng khơi thông nguồn vốn, thúc đẩy tăng trưởng tín dụng, nếu nguồn vốn được giải ngân, ngân hàng có thể giúp ngư dân phát triển bền vững.

Để tiếp xúc với phân khúc tín dụng biển này, ngay sau khi Nghị định 67/CP có hiệu lực, NHNN đã chỉ định 5 NHTM trích 14.000 tỷ đồng để cho ngư dân vay bao gồm: Agribank 5.000 tỷ đồng, BIDV 3.000 tỷ đồng, Vietinbank 3.000 tỷ đồng, MHB 2.000 tỷ đồng, Vietcombank 1.000 tỷ đồng. Đây là chương trình có mục tiêu khác với cho vay thương mại đối với lĩnh vực nghề cá thông thường do hiệu ứng xã hội và bảo vệ chủ quyền rất lớn nên các NHTM rất tích cực tham gia.

Trong khối các NHTM thì BIDV là ngân hàng đã chủ động triển khai trước và sau khi Nghị định 67 ra đời. Tháng 6/2014, BIDV đã phối hợp với Bộ NN&PTNT, NHNN Bình Định, Quảng Ngãi (hai địa phương có đội tàu lớn nhất khai thác hải sản xa bờ tại ngư trường Hoàng Sa và Trường Sa) tổ chức các buổi tọa đàm, lấy ý kiến trực tiếp của bà con ngư dân, các nhà khoa học, các cấp chính quyền địa phương, các đơn vị liên quan về các chính sách phát triển thủy sản của Chính phủ, chương trình tín dụng khai thác hải sản xa bờ…

Ngoài việc thành lập Ban chỉ đạo triển khai Nghị định 67/CP của Chính phủ và Thông tư 22 của NHNN, BIDV triển khai các hoạt động, đó là: Tổ chức tập huấn cho 54 chi nhánh tại 28 tỉnh/thành phố triển khai chương trình, làm việc trực tiếp với chính quyền các tỉnh, thành phố để nắm bắt nhu cầu và thống nhất phương án phối hợp triển khai cho vay; giới thiệu chương trình cho vay đánh bắt xa bờ và đề án cho vay theo chuỗi giá trị sản xuất cá ngừ đại dương; Xây dựng quy trình, hướng dẫn thủ tục cho vay đối với khách hàng ngắn gọn, đơn giản, phù hợp với Nghị định của Chính phủ về phát triển thủy sản và hướng dẫn của NHNN, thời gian cam kết xử lý trả lời trong 04 ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ vay vốn. Mới đây, Chi nhánh BIDV Phú Tài đã đồng thời ký kết 07 hợp đồng tín dụng để cho vay đóng mới tàu vỏ thép với tổng số tiền cho vay 107 tỷ đồng với các ngư dân tại các huyện Phù Mỹ, Phù Cát và Hoài Nhơn, tỉnh Bình Định. Trước đó, các Chi nhánh BIDV trên địa bàn tỉnh Bình Định đã ký kết và cho vay với những ngư dân đầu tiên để đóng tàu vỏ thép. Hiện tại, con tàu đã được hạ thủy, đang trong giai đoạn hoàn thiện và dự kiến sẽ vươn khơi trong tháng 9/2015.

Để thực hiện Nghị định 67 một cách hiệu quả, chặt chẽ, cần có sự tham gia tích cực, trách nhiệm và quyết liệt hơn nữa của các Bộ, ngành, địa phương, các NHTM… Để giải quyết các khó khăn, vướng mắc còn tồn tại trong chương trình tín dụng cho ngư dân, Bộ Tài chính cần nhanh chóng, khẩn trương có hướng dẫn riêng về việc hoàn thuế GTGT của tàu đóng mới, nâng cấp; (Bộ NN-PTNT nhanh chóng có hướng dẫn về xác định giá trị tàu; phân bổ số lượng tàu phù hợp; nghiên cứu sử dụng máy mới – máy cũ đối với tàu nâng cấp; UBND tỉnh sớm công bố các mẫu thiết kế tàu vỏ gỗ, vật liệu mới; Ban chỉ đạo triển khai Nghị định 67 tại các địa phương cần cần chủ động hơn, quyết liệt hơn để triển khai Nghị định 67 có hiệu quả và đi vào cuộc sống.

Phương Hà