Tổng thống Mỹ Barack Obama là một nhà hùng biện xuất sắc, nhưng phát ngôn vội vã mới đây của ông đã làm căng thẳng thêm một cuộc tranh cãi về sắc tộc.

Một chuyện “không đâu” bỗng dưng khuấy động chính trường Mỹ trong tuần qua, vì nó liên quan đến vấn đề sắc tộc và hai nhân vật tầm cỡ. Người bị bắt là một học giả da đen nổi tiếng, ông Henry Louis Gates Jr., Giám đốc Học viện W.E.B Du Bois của Harvard chuyên nghiên cứu về châu Phi và người Mỹ gốc Phi. Ông Gates lại là bạn của Tổng thống Barack Obama. Còn người còng tay giáo sư Gates là trung sĩ cảnh sát da trắng James Crowley, một chuyên gia của Học viện Cảnh sát Lowell, người từng có 5 năm chuyên hướng dẫn về chính sách của cảnh sát đối với các nhóm sắc tộc, cùng những trường hợp điển hình giải quyết khi có sự cố xảy ra. Câu chuyện xảy ra vào ngày 15.7, khi giáo sư Gates bị bắt ngay tại nhà riêng lúc mới từ Trung Quốc trở về Mỹ. Theo lời luật sư của ông Gates, lúc ông về tới nhà thì cửa chính bị kẹt. Ông đã ra phía sau nhà khóa hệ thống báo động rồi mới cùng tài xế taxi – cũng là người da đen - mở cửa nhà. Hai người loay hoay mở khóa cửa, nhưng do cánh cửa bị kẹt nên họ phải tìm cách lách người vào nhà. Ông Gates vừa gọi điện thoại cho công ty quản lý nhà để yêu cầu sửa chữa thì cảnh sát đến. Nguyên nhân là trong khi ông Gates và người tài xế da đen loay hoay mở cửa thì hành động khả nghi của họ lọt vào mắt một phụ nữ láng giềng. Cảnh sát ở Cambridge, Massachusetts, nhận được cú điện thoại của người phụ nữ này, báo là có hai người đàn ông da đen đeo ba lô đột nhập vào một căn nhà gần Viện Đại học Harvard, một hành động mà bà này nghi là trộm nhập nha. Trung sĩ Crowley đến hiện trường thì ông Gates đã ở bên trong. Viên cảnh sát này yêu cầu giáo sư Gates xuất trình giấy tờ cá nhân để xác thực mình là người cư ngụ trong nhà. Lời qua tiếng lại, lúc đầu ông Gates không chịu xuất trình thẻ giáo sư viện đại học, nhưng sau cùng mặc dầu đã đưa thẻ giáo sư và bằng lái xe, cảnh sát vẫn bắt ông. Cảnh sát nói rằng ông Gates lớn tiếng cáo buộc cảnh sát là kỳ thị, còn vị giáo sư thì nói là Crowley đã bước vào trong nhà khi chưa được phép của chủ nhân, và đã bắt giữ ông khi vị giáo sư bám sát theo viên cảnh sát ở hành lang và liên tục yêu cầu cho ông biết danh tính và số hiệu cảnh sát. Cả Thống đốc tiểu bang Massachusetts và Thị trưởng thành phố Cambridge đều là người da đen. Bà Thị trưởng Denise Simmons ngay sau đó đã lên tiếng xin lỗi giáo sư Gates, tội danh “gây náo động” của ông được hủy bỏ, và từ đó, giáo sư Gates yêu cầu một lời xin lỗi từ phía Crowley. Tuy nhiên, trung sĩ Crowley khẳng định là mình đã hành động đúng và sẽ không bao giờ xin lỗi. Ông Crowley nói rằng giáo sư Gates bị bắt vì có hành vi gây rối, có thái độ gây náo động khi cảnh sát làm nhiệm vụ. Vụ việc đã nổ ra một cuộc tranh cãi trên phạm vi toàn liên bang sau một cuộc họp báo của Tổng thống Obama vào tối hôm sau ngày xảy ra sự kiện. Buổi họp báo vào giờ cao điểm mà mục đích của ông chủ Nhà Trắng là biện minh cho kế hoạch cải tổ y tế của mình, nhưng vào phút cuối, ông Obama đã phạm sai lầm khi trả lời một câu hỏi liên quan đến vụ bắt giữ giáo sư Gates. Tổng thống Obama đã nói rằng ông không biết vấn đề chủng tộc có đóng vai trò gì trong vụ bắt giữ này hay không, nhưng có nói thêm là cảnh sát Cambridge đã hành động một cách ngu xuẩn (acted stupidly) khi bắt giữ giáo sư Gates mặc dù ông ta cho thấy chứng cứ là đã ở trong ngôi nhà của mình. Tổng thống Obama còn nhấn mạnh về một lịch sử lâu dài khi những người Mỹ gốc Phi và người gốc La-tinh từng bị nhân viên công lực ngăn chặn khám xét một cách không công bằng, mà ông cho đó là một thực tế. Ngay sau đó, trận chiến về phân biệt chủng tộc bùng nổ qua các phương tiện truyền thông, các báo điện tử, các chương trình truyền hình, các blog... Nghiệp đoàn cảnh sát nhanh chóng phản ứng bênh vực cho Crowley, còn trung sĩ Crowley tuyên bố là ông ủng hộ tổng thống 110% nhưng theo ông thì Tổng thống Obama đã phát biểu về một vấn đề địa phương khi chưa nắm rõ sự việc. Trong khi những người ủng hộ giáo sư Gates thì lập luận rằng, đúng ra, Crowley nên tháo ngòi nổ vụ căng thẳng ngay khi biết được giáo sư Gates là người cư ngụ trong ngôi nhà đó chứ không phải là kẻ trộm. Cả hai đều đã hành động cứng nhắc và quá mức cần thiết, rồi Tổng thống Obama trong một phút đã làm cho tình hình xấu thêm. Nay thì đến lượt ông Obama thấy cần thiết phải tháo ngòi nổ vụ này để tập trung cho những chuyện quốc gia đại sự khác. Ông Obama đã xác nhận vụ việc càng phức tạp thêm chính do tuyên bố của ông, mà đúng ra, ông nên chọn những từ ngữ khác. Trong một tuyên bố vào cuối tuần qua, Tổng thống Obama đã mời cả giáo sư Gates và trung sĩ Crowley đến Nhà Trắng “uống bia giải hòa”. Giáo sư Gates vào hôm 25.7 lên tiếng sẵn sàng đi phó hội, và trung sĩ Crowley cũng đã chấp thuận. Tuyết Linh