(TBKTSG) - Quyết định bán phần lớn hoặc bán hết vốn nhà nước tại doanh nghiệp khiến nhiều lãnh đạo các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) lớn phải đứng trước chọn lựa hoặc tiếp tục gắn bó với ngành hoặc phải ra đi.

Ngọc Lan

“Tôi cũng muốn thay đổi”

Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Công nghiệp ô tô Việt Nam (Vinamotor) Nguyễn Hải Trung mới ngoài 40 tuổi nhưng đã gắn bó với Vinamotor hàng chục năm, kinh qua nhiều vị trí khác nhau tại doanh nghiệp cho đến khi giữ chức vụ này hơn hai năm qua, đang đứng trước một ngã rẽ cũng giống như 360 lao động tại đây. Liệu Vinamotor còn tồn tại như một doanh nghiệp sản xuất ô tô sau khi Nhà nước thoái vốn toàn bộ? Và liệu ông Trung hay hàng trăm người lao động khác còn tiếp tục làm việc ở doanh nghiệp mới không hay mỗi người sẽ chọn cho mình một lối đi riêng?

Câu trả lời còn chưa rõ. Những người đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp như ông Trung và một số thành viên hội đồng quản trị thì có một “cửa” chắc chắn là sẽ được Bộ Giao thông Vận tải (GTVT) rút về, bố trí một công việc khác hoặc họ tự chọn hướng đi mới cho riêng mình. Song, hàng trăm người lao động khác chắc chắn không được như vậy. Với những người năng động, đây được xem là cơ hội để thoát khỏi “tấm áo” nhà nước với mức lương thấp để có một tương lai khá hơn. Và có những người muốn ngược lại.

Là một lãnh đạo trẻ, ông Trung nhìn nhận việc Nhà nước thoái vốn toàn bộ không phải là một cú sốc: “Chuyển giao từ DNNN sang doanh nghiệp tư nhân là một xu hướng cần thiết để thay đổi mô hình quản trị doanh nghiệp, nhằm mục đích cuối cùng làm cho doanh nghiệp tốt lên. Nhiều khi nhìn chất lượng lao động kém hoặc hiệu quả kinh doanh chậm cải thiện, tôi cũng bức xúc và muốn thay đổi. Nếu là doanh nghiệp của cá nhân hoặc tư nhân thì mọi chuyện sẽ khác”, ông nói.

Con đường tái cơ cấu doanh nghiệp bằng cách cổ phần hóa từ tháng 4-2014 đã mang lại kết quả tăng trưởng đột biến cho Vinamotor, với lợi nhuận trước thuế từ vài tỉ đồng/năm nhảy vọt thành 65 tỉ (đạt 590% kế hoạch đề ra) có thể không còn kéo dài ở những năm tới, trong trường hợp Vinamotor chuyển hướng kinh doanh sau khi được doanh nghiệp khác “mua đứt”. Còn nếu tiếp tục gắn bó với ngành ô tô, ông Trung cho rằng vẫn phải tiếp tục con đường thu hẹp tối đa số đầu mối doanh nghiệp, rút vốn thương hiệu tại các địa chỉ không hiệu quả và đầu tư thêm để phát triển.

Lá phiếu của thị trường

Ông Trung (Vinamotor) cho biết mức lợi nhuận sau cổ phần hóa của công ty tăng đến 590% so với chỉ tiêu mà đại hội cổ đông đề ra và tăng 591% so với thực hiện năm ngoái. “Trong một năm mà ngành ô tô trong nước tiếp tục bị cạnh tranh bởi các sản phẩm ngoại do thuế giảm, Vinamotor thành công nhờ kiên trì bám thị trường ngách là phân khúc xe tải và nhất là xe khách trên 29 chỗ ngồi”, vị chủ tịch cho hay.
Lãnh đạo Vinamotor hy vọng, kết quả kinh doanh khởi sắc năm qua sẽ đặt nền móng cho nhà đầu tư mới yên tâm tập trung vào lĩnh vực chính là lắp ráp ô tô, bởi đang có nhiều đồn đoán doanh nghiệp này sẽ bị “thâu tóm” bởi các đối tác xa lạ với ngành ô tô. Sau khi Chính phủ đồng ý chủ trương thoái toàn bộ vốn nhà nước tại đây, hiện đã có ít nhất ba nhà đầu tư muốn mua lại Vinamotor và hầu hết đều là những cái tên không mấy liên quan đến ngành công nghiệp này.

Song, không phải lãnh đạo doanh nghiệp nào cũng sẵn sàng cho cuộc chuyển giao như vị lãnh đạo trẻ của Vinamotor. Tại một số doanh nghiệp khác của Bộ GTVT, một số lãnh đạo đã không chấp nhận được thực tế là mình sẽ không còn giữ vị trí người đứng đầu nữa khi doanh nghiệp cổ phần hóa hoặc bán hết vốn nhà nước, phản ứng lại các quyết định này hoặc mượn danh người lao động tại doanh nghiệp để “chống”.

Thủ tướng đã ban hành chỉ thị về việc thay thế, cách chức lãnh đạo các DNNN chậm cổ phần hóa.

Chủ tịch Hội đồng thành viên và Tổng giám đốc Tổng công ty Công trình giao thông 8 (CIENCO 8) đã mất chức vì chậm tiến hành các thủ tục thoái vốn nhà nước. Lãnh đạo Bộ GTVT từng nhấn mạnh rằng, lãnh đạo các doanh nghiệp muốn Nhà nước giữ vốn chi phối để giữ được “ghế” lãnh đạo cho mình.

Nhưng quy luật thị trường đã “gõ cửa” cả những doanh nghiệp ì ạch nhất. Người lãnh đạo doanh nghiệp tồn tại hay không tồn tại không phải hoàn toàn phụ thuộc vào các quyết định hành chính như trước hoặc các “động tác kỹ thuật” bỏ phiếu tại đại hội đồng cổ đông ở những doanh nghiệp mà Nhà nước còn nắm giữ vốn song không chi phối.

“Nếu dùng kỹ thuật bầu dồn phiếu (chia nhỏ số cổ phần nhà nước cho một số đại diện vốn tại doanh nghiệp và bầu dồn phiếu cho người được chỉ định ngầm - PV) thì có thể người đó vẫn tiếp tục làm lãnh đạo doanh nghiệp sau cổ phần hóa. Nhưng chúng tôi không làm thế và cũng không chấp nhận chuyện đó. Tất cả do đại hội đồng cổ đông doanh nghiệp quyết định”, một lãnh đạo Bộ GTVT nói.

Vị này cho biết, thực tế tại các doanh nghiệp mà Nhà nước thoái 100% vốn như CIENCO 1 và CIENCO 4, các cổ đông mua lại phần vốn nhà nước đều đồng thuận bầu/thuê lại chủ tịch và tổng giám đốc mà trước đó là đại diện vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Lý do là những vị này đã từng dẫn dắt rất thành công doanh nghiệp trong những năm là DNNN, làm ăn có lãi.
Đó mới là “lá phiếu” quyết định của thị trường.