Bóp nghẹt lợi nhuận là một hành vi hạn chế cạnh tranh phạm pháp, và có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho người tiêu dùng...

Han che canh tranh tren thi truong phim chieu rap:Cuoc chien moi... - Anh 1

Với những than phiền gần đây của các doanh nghiệp điện ảnh, có vẻ như bóng ma của một cuộc chiến thứ hai về hạn chế cạnh tranh lại ám ảnh thị trường phim chiếu rạp, chỉ chừng hơn một năm sau ngày các ông chủ mới của MegaStar đồng ý ký cam kết không thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh trong tương lai, để đổi lấy việc rút đơn của bên khiếu nại và qua đó chấm dứt vụ việc tố tụng cạnh tranh kéo dài 5 năm trong ngành điện ảnh. Lại những đối thủ cũ, chiến trường xưa, lần này chỉ có chút thay đổi về nội dung tranh chấp.

Nếu như năm 2010, MegaStar bị cáo buộc sử dụng quyền lực thị trường từ việc nắm quyền phát hành (đối với phim nhập khẩu) để gia tăng lợi thế cho các rạp chiếu phim của mình, thì lần này, với tên gọi mới CGV, cũng doanh nghiệp đó lại bị cáo buộc sử dụng vị trí thống lĩnh trên thị trường rạp chiếu phim để áp đặt giá bất hợp lý lên các nhà phát hành, giúp mảng kinh doanh phát hành (phim trong nước) của mình tận thu.

Khi các cơ quan tố tụng cạnh tranh còn chưa chính thức quyết định bắt đầu vụ việc mới, có lẽ còn quá sớm để kết luận chắc chắn có hay không có hành vi vi phạm pháp luật cạnh tranh. Tuy nhiên, có thể thấy những ngập ngừng trong việc vận dụng một hay một số điều khoản cụ thể của Luật Cạnh tranh 2004 để chạm vào bản chất hạn chế cạnh tranh trong một vụ việc như thế này.

Theo quan điểm của chúng tôi, vụ việc mới đây, cũng giống như vụ việc đã kết thúc, cần được phân tích dưới góc độ của hành vi bóp nghẹt lợi nhuận (margin squeeze), một hành vi bị đa số các quốc gia có hệ thống pháp luật cạnh tranh phát triển coi là phạm pháp.

Bóp nghẹt lợi nhuận được định nghĩa là hành vi của một doanh nghiệp có tham gia cạnh tranh trên cả thị trường đầu nguồn (upstream market) và thị trường cuối nguồn (downstream market), và lạm dụng vị trí thống lĩnh sẵn có trên thị trường đầu nguồn để nâng giá đến sát mức giá bán sản phẩm trên thị trường cuối nguồn.

Khách hàng tại thị trường đầu nguồn - đồng thời là đối thủ cạnh tranh trên thị trường cuối nguồn – của doanh nghiệp đó sẽ bị thu hẹp biên độ lợi nhuận vì bị áp giá đầu vào cao nhưng phải giữ giá đầu ra ở mức cạnh tranh.

Bị bóp nghẹt lợi nhuận, các doanh nghiệp đó không thể tồn tại lâu dài, và kết quả là doanh nghiệp vi phạm sẽ trở thành thống lĩnh hay độc quyền hóa luôn tại thị trường cuối nguồn. Hành vi bóp nghẹt lợi nhuận thường được doanh nghiệp kinh doanh đa ngành ưa thích, vì nó giúp doanh nghiệp nhanh chóng bành trướng quyền lực thị trường ra các một chuỗi ngành nghề, lĩnh vực có liên quan.

Quan điểm của Ủy ban Châu Âu (EC - 2009/C 45/02) hay Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD - DAF/COMP(2009)36) đều thống nhất trong việc khẳng định bóp nghẹt lợi nhuận là một hành vi hạn chế cạnh tranh phạm pháp, và có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho người tiêu dùng nếu như cơ quan công quyền không ngăn chặn kịp thời.

Một loạt các quốc gia thành viên của hai tổ chức này đã tiến hành các vụ điều tra chống độc quyền liên quan đến bóp nghẹt lợi nhuận, với mức phạt dành cho doanh nghiệp vi phạm lên đến hàng trăm triệu euro.

Trong vụ việc khiếu nại CGV mới đây, giới hạn phân tích trong những thông tin công khai, đã có thể thấy đường nét những miếng ghép của một vụ việc bóp nghẹt lợi nhuận.

Chúng ta có ở đây một doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh trên thị trường đầu nguồn cung cấp dịch vụ rạp chiếu phim, đồng thời cạnh tranh trên thị trường cuối nguồn là thị trường phát hành phim với những nhà phát hành khác đang phải phụ thuộc vào hệ thống rạp chiếu của nó. Chúng ta nghe được những lời than phiền của những nhà phát hành đó khi bị áp đặt mức giá theo họ là trái lẽ thông thường, cùng với nỗi sợ hãi bị triệt tiêu trong tương lai.

Và chúng ta thấy doanh nghiệp trong tầm ngắm, cho dù bị khiếu nại nhiều lần, vẫn ngày càng trở nên đáng sợ hơn với thị phần gia tăng nhanh chóng trên cả hai thị trường nó tham gia. Vì ai cũng biết, xu hướng tập trung hóa, tích tụ sức mạnh của một hay một số ít doanh nghiệp lớn, luôn luôn đặt ra nguy cơ cho sự vận hành lành mạnh của cơ chế thị trường.