Câu hỏi này cũng chính là chủ đề của buổi tọa đàm do Báo Lao Động phối hợp với Kênh truyền hình nông nghiệp nông thôn VTC16 (Đài Truyền hình kỹ thuật số VTC) phối hợp tổ chức. Sau trận cuồng phong của bão số 10, cây “vàng trắng” của nông dân Bắc Trung Bộ (BTB), trở thành thảm họa khủng khiếp nhất từ trước đến nay.

Toàn cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: Hải Nguyễn

Buổi tọa đàm đã mang lại cho khán giả và dư luận quan tâm cái nhìn toàn diện hơn về cây caosu BTB, từ đó đưa ra nhiều giải pháp tích cực cho bài toán tái quy hoạch caosu tại khu vực này.

“Bất lực trước gió bão!”

Ông Dương Đình Phương – Hộ caosu tiểu điền tại thị trấn Nông trường Việt Trung, huyện Bố Trạch, Quảng Bình - đã mở đầu câu chuyện của mình như vậy tại buổi tọa đàm vào sáng 8.11.

Có mặt trên sân khấu cùng 5 vị khách mời khác đến từ Bộ NNPTNT, Ngân hàng NNPTNT VN, Tập đoàn Caosu VN, Viện Nghiên cứu quản lý rừng bền vững và đại diện huyện Vĩnh Linh (Quảng Trị), ông Phương là một trong những nhân chứng sống đã trải qua giây phút khó khăn khi bão vào.

“Giữa bão và gió, nhìn vườn caosu nằm trơ trọi giữa trời đất và bị gió quăng quật mà cả nhà tui bất lực. Cả đời trồng caosu, hơn 30 năm ni tui mới lại chứng kiến một cơn bão lớn giật cấp 13 như ri!” – ông Phương nghẹn ngào. Hơn 90% diện tích caosu hơn 8ha nhà ông đã ngã đổ hoàn toàn, cơ nghiệp gây dựng cả đời đã tan tành theo bão không cách nào cứu vãn.

Từ đó, câu hỏi nhức nhối được đặt ra: Quy hoạch caosu bắt đầu từ đâu và ai chịu trách nhiệm vấn đề này? Đại diện cho Bộ NNPTNT, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt Phạm Đồng Quảng cho biết, phát triển caosu ở BTB đã có 2 quy hoạch. Những năm 80, việc trồng cây caosu có kết quả rất tốt nhờ lồng ghép kế hoạch trồng cây caosu với dự án 327. Những năm 90, đặc biệt là 2009 - 2011, giá caosu tốt nên dẫn đến việc trồng caosu vỡ quy hoạch.

Tuy nhiên, ông Quảng nhấn mạnh: “Bộ NNPTNT chỉ quy hoạch định hướng tổng thể, còn chi tiết ở đâu, như thế nào thì do UBND các tỉnh phê duyệt. Tất cả diện tích caosu ở BTB theo báo cáo đều nằm trong quy hoạch. Riêng 2 tỉnh có diện tích vượt so với quy hoạch tại Quyết định 750 là Hà Tĩnh vượt 2.200ha và Quảng Bình vượt hơn 4.200ha”.

Tại Vĩnh Linh (Quảng Trị) – tâm điểm của bão số 10 - theo Trưởng phòng Nông nghiệp huyện Lê Tiến Dũng, ban đầu, chủ trương chỉ là chuyển từ rừng nghèo kiệt sang rừng caosu.

Tuy nhiên, do lợi tức lớn nên bà con đã mở rộng, chuyển đổi từ đất cây trồng thường hàng năm, vườn sang trồng caosu. Việc này địa phương đã phát hiện và nhắc nhở nhưng do lợi tức của cây caosu quá lớn nên người dân vẫn tiếp tục mở rộng.

Sau bão, huyện Vĩnh Linh có 7.500ha caosu, trong đó có trên 5.000ha bị ảnh hưởng; trên 3.000ha bị gãy đổ hoàn toàn. Toàn bộ số cây caosu này thuộc diện đang khai thác nên thiệt hại tính ra là rất lớn.

Tái quy hoạch: Bắt đầu từ đâu?

Trước thiệt hại quá nặng nề của caosu ở Bắc Trung Bộ, các diễn giải tập trung bàn giải pháp trước mắt và lâu dài cho cây caosu. Trước mắt, Bộ NNPTNT cùng chính quyền các tỉnh đang vào cuộc ráo riết để cứu vãn những diện tích caosu chưa ngã đổ hoàn toàn và hướng dẫn nông dân trồng cây ngắn ngày như một giải pháp tình thế. Về lâu dài, theo ông Phạm Đồng Quảng, Cục đã phối hợp với các địa phương rà lại quy hoạch, xem xét lại định hướng các tỉnh, trên cơ sở đó có đề nghị UBND các tỉnh điều chỉnh quy hoạch hợp lý.

Cục cũng sẽ sớm ban hành quy trình kỹ thuật trồng caosu đặc thù cho vùng BTB. Đại diện NH Nông nghiệp và Phát triển nông thôn VN - ông Phạm Hồng Sơn - cho biết, sẽ cơ cấu lại các khoản nợ từ caosu để tính toán gia hạn nợ. Với các hộ mất trắng caosu, sẽ xem xét đề nghị Chính phủ cho phép khoanh và xóa nợ.

Ông Phan Thành Dũng - Quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu caosu (Tập đoàn Caosu VN) - khẳng định đã hoàn tất nội dung quy trình khắc phục và phát triển caosu ở miền Trung, dự kiến sẽ ban hành quy trình này vào cuối tháng 11 để phổ biến rộng rãi cho nông dân.

Tập đoàn cũng đang hình thành nhà máy sử dụng gỗ caosu để chế biến làm gỗ MDF có giá trị kinh tế cao. Hướng điều chỉnh quy hoạch của tập đoàn này là sẽ trồng caosu hướng nhiều về phía tây, sử dụng giống caosu kháng gió đã được khảo nghiệm và điều chỉnh quy trình trồng. Những nơi liên tục thiệt hại nặng sẽ chuyển đổi trồng theo hướng lấy gỗ bằng cách tăng mật độ trồng lên.

Nhiều biện pháp tái quy hoạch caosu ở BTB được bàn thảo sôi nổi tại buổi tọa đàm. Các ý kiến đều thống nhất rằng cây caosu có thể trồng được tại khu vực BTB nói riêng và miền Trung nói chung. Tuy nhiên, về lâu dài, để hạn chế tối đa thiệt hại do thiên tai bão lũ gây ra, nếu không có sự vào cuộc sát sao của cơ quan quản lý, sự kiên quyết của chính quyền địa phương và sự thay đổi tư duy của DN và các hộ trồng caosu, sự trợ giúp từ các nhà khoa học, các ngân hàng... thì những rủi ro, mất mát từ thiên tai như vừa qua có thể lặp lại bất cứ lúc nào.

Buổi tọa đàm đã thu hút hơn 20 cơ quan thông tấn, báo chí tham dự và đưa tin, bài. Những bài báo này đã phản ánh khách quan và đa chiều về giải pháp cho quy hoạch cây caosu tại Bắc Trung Bộ. Một số thông tin tiêu biểu:

* Báo điện tử Dân Trí: Bão số 10 và 11 làm thiệt hại hàng vạn hécta caosu ở Bắc Trung Bộ, nhưng việc duy trì diện tích caosu hiện có là cần thiết vì nó đem lại lợi ích kinh tế cho nông dân, điều cần thiết là rà soát lại quy hoạch để phát triển bền vững. Tuy nhiên, vùng Bắc Trung Bộ là vùng rất khó khăn về phát triển nông nghiệp, cho nên cũng phải chấp nhận những rủi ro của thiên tai. Nhà nước cần có chính sách lâu dài nên đưa cây caosu vào bảo hiểm rủi ro để giúp bà con nông dân yên tâm sản xuất và chủ động đối phó với những tình huống như cơn bão số 10 vừa rồi.

* Thời báo Ngân hàng: Tại buổi tọa đàm, các chuyên gia và các nhà khoa học đã đưa ra nhiều vấn đề như nên hay không nên tiếp tục trồng caosu ở Bắc Trung Bộ - nơi được xem là “rốn bão” và chỉ cần gió trên cấp 8, cây caosu với đặc tính thân giòn sẽ hoàn toàn đổ rạp. Nếu không trồng caosu thì trồng cây nào phù hợp hơn và mang lại giá trị kinh tế tương đương? Còn nếu trồng lại caosu cần phải bắt đầu lại như thế nào để không lặp lại những thiệt hại khủng khiếp do thiên tai gây ra?

* Báo Dân Việt: Bão Haiyan đổ bộ miền Trung khiến dư luận thêm một lần nữa nơm nớp lo lắng cho các vườn caosu. Trước đó, tại buổi tọa đàm: “Giải pháp nào cho cây caosu ở miền Trung” diễn ra ngày 8.11, ông Dương Đình Phương - chủ vườn caosu tiểu điền thị trấn Nông trường Việt Trung, huyện Bố Trạch, Quảng Bình - chia sẻ:

“Cơn bão số 10 vừa qua gây hại rất lớn cho người dân trồng caosu trong đó có gia đình tôi. Cường độ bão đi chậm, quần trong 4 giờ đồng hồ, cây caosu đều đổ hết, những cây đất mềm bị trốc, những cây có rễ cọc thì gãy ngang”.