(VnMedia) - Giải thưởng Văn hóa Phan Châu Trinh 2010 đã tôn vinh 6 tác giả ở các lĩnh vực: Giáo dục – Nghiên cứu - Dịch thuật và Việt Nam học, tối qua 24/3. Đây có thể coi là giải thưởng đáng chú ý của giới trí thức, giữa vô số giải thưởng ở các lĩnh vực khác hiện nay.

Phan Châu Trinh (1872–1926) là nhà thơ, nhà văn, và là chí sĩ thời cận đại trong lịch sử Việt Nam. Ông nổi tiếng cùng phong trào Duy tân, với phương châm “tự lực khai hóa” và tư tưởng dân quyền cùng khẩu hiệu: Chấn dân khí, khai dân trí, hậu dân sinh. Trong đó: Chấn dân khí: Thức tỉnh tinh thần tự lực, tự cường, mọi người giác ngộ được quyền lợi của mình, giải thoát được nọc độc chuyên chế. Khai dân trí: Bỏ lối học tầm chương trích cú, mở trường dạy chữ Quốc ngữ cùng kiến thức khoa học thực dụng, bài trừ hủ tục xa hoa. Hậu dân sinh: Phát triển kinh tế, cho dân khai hoang làm vườn, lập hội buôn, sản xuất hàng nội hóa... Tôn vinh những hoạt động trí thức Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh được một nhóm các trí thức tâm huyết với văn hóa đất nước lập nên từ năm 2007. Giải thưởng Văn hóa Phan Châu Trinh được Quỹ xét trao hàng năm cho các cá nhân có các công trình giá trị trong các lĩnh vực Giáo dục, Dịch thuật, Nghiên cứu văn hóa và Việt Nam học. Giải thưởng “Giáo dục” ghi nhận những công trình nghiên cứu / đóng góp cải cách đối với nền giáo dục Việt Nam. Giải thưởng “Nghiên cứu” dành cho các nhà nghiên cứu Việt Nam trong các lĩnh vực Khoa học Xã hội và Nhân văn. Giải “Dịch thuật” được trao cho các tác giả có những bản dịch xuất sắc các tác phẩm tinh hoa của tri thức nhân loại. Giải “Việt Nam học” tôn vinh những người có công nghiên cứu / truyền bá những giá trị văn hóa – dân tộc của Việt Nam. Theo quy chế của giải, những ứng viên phải là những người còn sống và được một trong các thành viên Hội đồng Khoa học của Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh hoặc một người đã từng được nhận giải giới thiệu. Sau khi nhận được văn bản giới thiệu chính thức, Hội đồng khoa học Quỹ sẽ mời 2 chuyên gia trong lĩnh vực liên quan làm phản biện và tổ chức các phiên họp thảo luận xét duyệt từng trường hợp cụ thể. Người nhận giải phải là ứng viên được 100/100 số phiếu của toàn thể thành viên Hội đồng khoa học (gồm các thành viên là các nhà nghiên cứu, hoạt động văn hóa - xã hội có uy tín). Với các thành viên là trí thức uy tín, cùng quy trình xét giải khoa học, bất vụ lợi, qua 4 năm, giải thưởng Văn hóa Phan Châu Trinh ngày càng khẳng định được giá trị học thuật và ảnh hưởng xã hội của mình. Chấn dân khí – Khai dân trí Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh do bà Nguyễn Thị Bình - nguyên Phó Chủ tịch nước, cháu ngoại cụ Phan Châu Trinh làm Chủ tịch và GS.TS Chu Hảo - Giám đốc NXB Tri Thức làm Phó Chủ tịch. Hội đồng khoa học Quỹ do nhà văn, nhà nghiên cứu Văn hóa Tây Nguyên, dịch giả Nguyên Ngọc làm Chủ tịch và GS triết học Nguyễn Trọng Chuẩn (nguyên Viện trưởng Viện Triết học Việt Nam) làm Phó chủ tịch. Năm 2011 là năm kỷ niệm 85 năm ngày mất của nhà văn hóa – nhà cách mạng Phan Châu Trinh, người luôn canh cánh trong mình hoài bão “Canh tân văn hóa đất nước”. Đã 85 năm qua đi kể từ khi ông từ giã cõi đời, nhưng đến nay, khẩu hiệu hành động mà nhà yêu nước Phan Châu Trinh nêu lên từ đầu thế kỷ XX “Chấn dân khí - Khai dân trí - Hậu dân sinh” vẫn còn được thế hệ sau nhắc tới. Giải thưởng Văn hóa Phan Châu Trinh, cũng như các hoạt động của Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh, từ khi ra đời trung thành với tinh thần khai sáng của ông: Canh tân văn hóa Việt Nam. Bà Nguyễn Thị Bình, Chủ tịch Quỹ Phan Châu Trinh từng chia sẻ về “khát vọng” này: “Thời gian gần đây chúng ta đau lòng chứng kiến những biểu hiện suy đồi của đạo đức và lối sống... Tình trạng hết sức đáng lo ngại này càng thúc giục chúng ta chung sức chấn hưng nền giáo dục – văn hóa nước nhà để từ đó canh tân dân trí và văn hóa. Quỹ Văn hóa Phan Châu Trinh ra đời chính là một tự nguyện đảm nhận đó, trong vị trí khiêm tốn nhưng có trách nhiệm của những người tâm huyết vì tương lai của đất nước. Các chương trình của Quỹ hoạt động nhằm góp phần nâng cao tri thức của toàn dân để thực hiện công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước, đưa dân tộc ta hòa nhập vào dòng chảy văn minh tiến bộ của nhân loại”. Ngoài giải thưởng thường niền, Quỹ còn có dự án “Tủ sách Tinh hoa Tri thức thế giới” với mục tiêu dịch và xuất bản 500-1.000 đầu sách kinh điển là nền tảng của tri thức và tư tưởng nhân loại. Những người điều hành khẳng định, Quỹ trước sau vẫn hoạt động theo nguyên tắc bất vụ lợi, với nguồn kinh phí tự vận động, hướng tới mục đích canh tân văn hóa Việt Nam. Theo GS.TS Chu Hảo - Phó Chủ tịch Quỹ Phan Chu Trinh, Giám đốc NXB Tri Thức, năm nay, bên cạnh việc trao giải, Quỹ sẽ tổ chức nhiều hoạt động tưởng niệm Phan Châu Trinh. Danh sách Giải thưởng Văn hóa Phan Châu Trinh Năm 2007: Giáo dục - Dịch thuật: Nhà nghiên cứu triết học - Dịch giả Bùi Văn Nam Sơn, với bản dịch “Phê phán Lý tính Thuần túy” của Immanuel Kant. Năm 2008: Dịch thuật: Ông Phạm Anh Tuấn với bản dịch “Dân chủ và giáo dục” của John Dewey và nhóm Lê Hồng Sâm, Trần Quốc Dương với bản dịch “Émile hay là về giáo dục” của Jean-Jacques Rousseau. Nghiên cứu: Học giả Nguyễn Đình Đẩu, tác giả của hàng trăm công trình (sách đã xuất bản và bài báo bằng các thứ tiếng Việt, Pháp, Anh), trong đó nổi bật là các công trình nghiên cứu về địa bạ và bản đồ. Việt Nam học: GS David Marr (Australia) và GS Yumio Sakurai ( Nhật Bản). Năm 2009: Giáo dục: GS, TS Hồ Ngọc Đại - người đề ra Công nghệ Giáo dục Hồ Ngọc Đại và mở trường thực nghiệm giáo dục với chủ trương “lấy trẻ em làm trung tâm”. Dịch thuật: Dịch giả Phạm Vĩnh Cư (Các tác phẩm: Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Từ điển biểu tượng văn hóa thế giới, Triết học đạo đức, Siêu lý tình yêu…) và dịch giả Lê Anh Minh (tác giả dịch và chú giải bộ 2 tập Lịch sử triết học Trung Quốc). Nghiên cứu: Nhà thơ, nhà nghiên cứu Inrasara Phú Trạm - người có nhiều công trình nghiên cứu về văn học, văn hóa Chăm. Việt Nam học: GS Georges Condominas – nhà dân tộc học người Pháp đã có những tác phẩm nghiên cứu về Tây Nguyên và Việt Nam. Năm 2010: Giáo dục: GS Hoàng Tụy - Nhà Toán học tiêu biểu của Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu Toán học và nhiều đề xuất cải cách giáo dục Việt Nam. Dịch thuật: Dịch giả Phạm Văn Thiều được biết đến với các bản dịch tác phẩm của nhà vật lý Trịnh Xuân Thuận. Dịch giả Nguyễn Đôn Phước nổi tiếng với nhiều đầu sách dịch kinh điển về kinh tế. Nghiên cứu: Nhà nghiên cứu Lại Nguyên Ân với các công trình nghiên cứu về văn học Việt Nam, trong đó có văn bản học tiếng Việt từng nhận giải thưởng về nghiên cứu. Việt Nam học: Nhà thơ, nhà văn Mỹ Kevin Bowen - người được coi là mở đường cho văn học Việt Nam vào Mỹ qua việc tổ chức dịch nhiều tác phẩm và tổ chức nhiều cuộc giao lưu giữa các nhà văn, nghệ sĩ hai nước. Nhà dân tộc học Ivo Vasiliev - người dịch tác phẩm “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh sang tiếng Czech, từng công bố nhiều nghiên cứu giá trị về ngữ pháp Hán-Việt, ông cũng là tác giả cuốn sách “Nghiên cứu về di sản Việt cổ”. Lan Anh