UBND tỉnh Bình Định vừa quyết định thu hồi chủ trương đầu tư dự án nhà máy điện gió Nhơn Hội. Đây là dự án do 2 doanh nghiệp Đức, Thụy Sĩ liên danh làm chủ, công suất 61,1 MW, vốn đầu tư 2.295 tỉ đồng, diện tích đất 700 ha. Có giấy chứng nhận đầu tư từ tháng 6.2014, dự án Nhà máy điện gió Nhơn Hội cơ bản chỉ tồn tại trên giấy cho đến ngày khai tử.

Du an dien gio con... tren giay, rung da bi pha - Anh 1

"Dấu hiệu" của một dự án phong điện

Loay hoay giữ đất, mất rừng

“Nhìn ngoài vậy thôi chứ bên trong, nhiều chỗ trắng hết rồi”, trưởng thôn Phú Hậu Nguyễn Đức Thính vừa dò dẫm dẫn đường, vừa thông báo ngắn gọn. Điểm đến của chúng tôi là tiểu khu 281, xã Cát Chánh, huyện Phù Cát, thuộc Khu Kinh tế Nhơn Hội. Khu rừng nằm trên mặt bằng 143 ha, từ nhiều năm nay do Cty CP Phong điện Phương Mai quản lý để đầu tư xây dựng Nhà máy Phương Mai 1.

Chỉ cách tuyến đường Nhơn Hội – Cát Tiến chừng vài trăm mét, đã thấy một khung cảnh tan hoang, trơ trụi. Hàng trăm gốc dương đường kính 20 – 30cm bị đốn hạ lởm chởm. Mặt đất ngổn ngang lá, cành thải loại. Ông Thính cho biết: “Rừng bị chặt phá tơi tả những tháng cuối năm 2015. Họ (đối tượng phá rừng) rầm rộ kéo đi thành đoàn vài ba chục người, hầu hết là dân Huỳnh Giản (Phước Hòa, Tuy Phước). Từ Tết đến nay, tình hình dịu lại song nguy cơ mất rừng, cháy rừng vẫn chưa hoàn toàn được kiểm soát”.

Du an dien gio con... tren giay, rung da bi pha - Anh 2

Rừng bị "khoét ruột" tan hoang

Theo chủ tịch UBND xã Cát Chánh Võ Thành Hải, trách nhiệm chính thuộc về chủ đầu tư. “Xã có 368 ha rừng phi lao, rừng phòng hộ ven biển thì 231 ha đã giao cho hai dự án phong điện 1 và 3. Chúng tôi thực hiện chức năng quản lý hành chính, còn đất thuộc doanh nghiệp nào, doanh nghiệp đó phải tổ chức bảo vệ. Chủ đầu tư dự án Phương Mai 3 là Cty CP Phong điện Miền Trung còn tới lui phối hợp chứ Phương Mai 1 thì gần như biệt tăm biệt tích. Họ tuốt ngoài Hà Nội, ngay lãnh đạo Ban Quản lý Khu Kinh tế Bình Định muốn làm việc cũng còn khó khăn, huống chi cán bộ xã thôn. Nhiều lần họp với tỉnh, với huyện, tôi nói thẳng, dân Huỳnh Giản có nghề hầm than truyền thống. Giá than 7.000 đồng/kg là mối lợi không nhỏ đối với người nghèo. Dự án treo hết năm này sang năm khác, canh giữ thì ầu ơ, rất khó để ngăn chặn xâm nhập”.

An nguy của rừng phòng hộ Cát Chánh hiện được trao cho hai nhóm bảo vệ “tay ngang” với mức phí 400.000 đồng/ha/năm. Như đã nói, nhóm Phương Mai 3, do được giám sát thường xuyên, đặc biệt là công sá kịp thời, đầy đủ, nên căn bản “tròn vai”. Phương Mai 1, ngược lại, nhóm bảo vệ cũ từng rủ nhau bỏ việc, có người thậm chí còn tham gia đội ngũ phá rừng.

Du an dien gio con... tren giay, rung da bi pha - Anh 3

Một chuyến tuần rừng

Ông Lê Trung Hiếu, một trong 4 nhân viên bảo vệ rừng ở đây bức xúc: “Lương bổng bê trễ, có lúc một tháng, có lúc nửa tháng nên anh em bất mãn”. Ông Hiếu từng là nạn nhân bị tấn công thành thương tích khi tham gia chống phá rừng. Vụ việc đưa ra tòa, bị hại được bồi thường hơn 11 triệu đồng mà giờ ông than vãn không biết có đòi thi hành án được hay không!

“Đóng băng” chờ giá?

Phương Mai 3 khởi động năm 2001 với việc thăm dò đo gió, lập thủ tục thuê đất, khoan định vị trụ tuabin. Tháng 8.2007, dự án được cấp giấy chứng nhận đầu tư trước khi có được văn bản của Tổng cục Năng lượng đồng ý bổ sung vào quy hoạch điện quốc gia, tháng 5.2013. Theo tiến độ, tháng 12.1014, trụ tuabin đầu tiên phải được lắp dựng để đầu 2015 nhà máy vận hành thử trước khi đấu nối vào hệ thống giữa năm 2016.

Trên thực tế, Phương Mai 3 chỉ quẩn quanh với bộ hồ sơ dự án, với cuộc giằng co giữ đất, giữ rừng ở hai xã Cát Tiến, Cát Chánh và nỗ lực “đòi” 17,01ha/139,4ha mặt bằng mà ban Quản lý Khu Kinh tế Bình Định chưa bàn giao. Theo thiết kế, nhà máy có công suất 21MW, vốn đầu tư 40,477 triệu USD. Phó tổng giám đốc Cty CP Phong điện miền Trung Dương Thị Nga nói: “Doanh nghiệp đổ vào đây hàng chục tỉ đồng, trong đó, riêng ký quỹ đã 8,7 tỉ. Nhiều đối tác Đan Mạch, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore... đến rồi đi. Cổ đông lúc đầu 10 thành viên, nay còn lại 8 mà không chắc ai cũng đủ kiên trì”.

Chậm hơn 2 năm, quy mô lớn hơn (công suất 30MW, vốn đầu tư 880,6 tỉ đồng, diện tích đất 143ha), Phương Mai 1 cũng làm “mất điểm” nhiều hơn dưới mắt các nhà quản lý. Từ tháng 6.2015, UBND tỉnh Bình Định từng nhiều lần ra văn bản hối thúc Cty CP Phong điện Phương Mai thực hiện cam kết đầu tư. Thời hạn thu hồi dự án cũng được ấn định (lần đầu tiên là 15.8.2015), tuy rằng cuối cùng đã phải “du di” chờ doanh nghiệp “hành động thực tế”.

Có dịp trao đổi với Chủ tịch HĐQT Cty CP Phong điện Phương Mai Phạm Trường Thọ, ông Thọ giải thích lý do trói buộc nhà đầu tư là giá điện: “Theo Quyết định 37/2011/QĐ-TTg, giá 1 kwh điện gió chỉ được mua 7,8 cent. Đây là mức giá không đảm bảo hiệu quả để đầu tư”. Chưa biết tình trạng lơ lửng, “chờ thời” sẽ còn kéo dài đến bao lâu. “Không loại trừ khả năng họ cò cưa xí phần, chờ chuyển giao dự án. Sau nhiều năm bất động, điện gió tại Nhơn Hội đang khiến người dân giảm sút niềm tin vào môi trường đầu tư và cảnh giác trước những lời hứa hẹn. Theo tôi, UBND tỉnh và Ban Quản lý Khu Kinh tế Nhơn Hội phải dứt khoát thu hồi dự án nếu doanh nghiệp tiếp tục trùng trình, kiếm cớ trì hoãn”, Chủ tịch xã Cát Chánh Võ Thành Hải bày tỏ quan điểm.

Phó Ban Quản lý Khu Kinh tế Bình Định Nguyễn Ngọc Toàn cho hay: “Cty CP Phong điện Phương Mai xin xây khu nhà làm việc nhưng chúng tôi còn cân nhắc. Xây lên chỉ để giữ đất thì... kẹt quá. Việc có kiến nghị thu hồi dự án hay không thì Ban đang tính toán”. P.V cũng liên lạc lại với doanh nghiệp để tìm hiểu thông tin nhưng đầu bên kia không bắt máy...

Bên trong rừng phòng hộ Cát Chánh: