Các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp đang gặp nhiều khó khăn, trở ngại về cơ chế, chính sách, đất đai, vấn đề tiếp cận vốn, đó là thực trạng được chỉ ra tại Diễn đàn doanh nghiệp nông nghiệp được Bộ NN&PTNT tổ chức tổ chức vừa qua tại Hà Nội.

Các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp đang gặp nhiều khó khăn, trở ngại về cơ chế, chính sách, đất đai, vấn đề tiếp cận vốn, đó là thực trạng được chỉ ra tại Diễn đàn doanh nghiệp nông nghiệp được Bộ NN&PTNT tổ chức tổ chức vừa qua tại Hà Nội.

Đóng góp quan trọng

Việc phát triển doanh nghiệp trong lĩnh vực nông lâm nghiệp, thủy lợi và thủy sản (doanh nghiệp nông nghiệp) cả về số lượng cũng như quy mô hoạt động và tăng cường hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động ở các vùng nông thôn, miền núi và miền biển, góp phần vào việc xóa đói, giảm nghèo cho đất nước. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, tính đến 31-12-2009, nước ta có 8.749 doanh nghiệp nông nghiệp đang hoạt động sản xuất kinh doanh (chiếm trên 3,5% tổng số doanh nghiệp của tất cả các ngành kinh tế của cả nước). Những doanh nghiệp ấy đã giúp cho trên 380.000 lao động có việc làm, chiếm trên 4% tổng số lao động trong các doanh nghiệp của tất cả các ngành kinh tế và bằng 1,6% tổng số lực lượng lao động trong ngành nông nghiệp. Trong khi Việt Nam là một nước nông nghiệp với 70% dân số sống ở nông thôn, trong đó gần 50% lao động làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp thì việc phát triển những doanh nghiệp nông nghiệp có ý nghĩa hết sức quan trọng.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn đã có nhiều phát biểu thiết thực

Trong những năm qua, mỗi năm, bình quân kinh tế nông nghiệp đóng góp trên 20% cho GDP của cả nước. Năm 2011, giá trị sản xuất nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 5,2% so với năm 2010, trong đó nông nghiệp tăng 4,78%, lâm nghiệp tăng 5,74%, thủy sản tăng 6,39%; tốc độ tăng trưởng toàn ngành đạt khoảng 3%. Tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản năm 2011 đạt gần 25 tỷ USD, tăng 29% so với năm 2010.

Ông Nguyễn Viết Mạnh, Vụ trưởng Vụ Tín dụng, Ngân hàng Nhà nước: Chúng tôi khẳng định tiền cho vay không thiếu nhưng vấn đề là các doanh nghiệp muốn tiếp cận được nguồn vốn thì phải có phương án kinh doanh cụ thể, tính khả thi và độ tin cậy cao. Nông nghiệp, nông thôn là một trong 4 lĩnh vực ưu tiên hàng đầu trong năm 2012 của các ngân hàng. Năm 2011, tăng trưởng tín dụng toàn ngành tăng 13% thì riêng lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn đã tăng tới 28%.

Cũng trong năm 2011, đã có 4 mặt hàng đạt giá trị kim ngạch xuất khẩu trên 3 tỷ USD là: thủy sản 6,1 tỷ; đồ gỗ 4,1 tỷ; gạo 3,7 tỷ; cao su 3,3 tỷ. Các mặt hàng khác như cà phê có kim ngạch xuất khẩu 2,7 tỷ USD và hạt điều có kim ngạch xuất khẩu trên 1,5 tỷ USD. Thặng dư thương mại toàn ngành đạt trên 9,2 tỷ USD, góp phần tích cực vào cán cân thương mại của cả nước. Kết quả nêu trên có sự đóng góp không nhỏ của các doanh nghiệp nông nghiệp của cả nước.

Khó khăn nhiều

Thực hiện chính sách sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp nhà nước, cơ cấu doanh nghiệp nông nghiệp giữa khu vực quốc doanh và dân doanh đang có sự thay đổi. Số lượng doanh nghiệp 100% vốn nhà nước ngày càng giảm, số lượng doanh nghiệp dân doanh ngày càng tăng. Trên 98% số doanh nghiệp nông nghiệp là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Số lao động bình quân làm việc trong một doanh nghiệp nông nghiệp là trên 40 người. Trên 90% số doanh nghiệp nông nghiệp có vốn dưới 10 tỷ đồng; 6,5% số doanh nghiệp có vốn từ 10-50 tỷ đồng và trên 1% số doanh nghiệp có mức vốn trên 200 tỷ đồng. Vốn sản xuất kinh doanh tính bình quân cho một lao động trong các doanh nghiệp nông nghiệp là 200 triệu đồng, bằng gần ¼ số vốn bình quân cho một lao động trong các doanh nghiệp của tất cả các ngành kinh tế.

Bên cạnh đó, quy mô sản xuất của các doanh nghiệp nông nghiệp còn ở mức nhỏ bé so với nhu cầu thực tế và so với doanh nghiệp các ngành kinh tế khác. Quy mô vốn nhỏ sẽ khó khăn trong việc mở rộng phát triển sản xuất kinh doanh và thị trường. Nhiều doanh nghiệp không tiếp cận được các nguồn vốn vay của các ngân hàng, nhất là các doanh nghiệp nhỏ. Chất lượng sản phẩm nông sản còn thấp so với tiêu chuẩn xuất khẩu, khối lượng sản phẩm sản xuất ra chưa nhiều, thậm chí còn manh mún. Tính đến nay, danh mục sản phẩm nông nghiệp có thương hiệu uy tín trên thị trường quốc tế của Việt Nam còn rất ít. Do vậy dẫn đến khả năng tiếp cận thị trường của các doanh nghiệp nông nghiệp bị hạn chế.

Phần lớn các doanh nghiệp nông nghiệp có trình độ khoa học, công nghệ lạc hậu, tay nghề công nhân thấp, do vậy chất lượng sản phẩm, hàng hóa dịch vụ thấp, khả năng cạnh tranh yếu, chi phí giá thành cao, đầu tư đổi mới kỹ thuật và công nghệ còn thấp so với yêu cầu phát triển. Bên cạnh yếu kém về chất lượng sản phẩm hàng hóa, thì việc thiếu hụt về công nghệ thông tin và khả năng ngoại ngữ cũng là nguyên nhân quan trọng thể hiện doanh nghiệp nông nghiệp chưa thật sự có đủ sức mạnh trước yêu cầu cấp bách của hội nhập.

Cần được hỗ trợ nhiều hơn

Ông Đoàn Trọng Lý, Chủ tịch HĐQT, Giám đốc Công ty Chăn nuôi chế biến và Xuất nhập khẩu (Aprocimex): Nhiều chính sách hỗ trợ cho doanh nghiệp nông nghiệp chưa đi vào cuộc sống. Ví như, yêu cầu phải hình thành các khu công nghiệp hoặc quỹ đất riêng cho lĩnh vực chăn nuôi, mặc dù đã được nói rất nhiều tại các diễn đàn, nhưng đến nay Bộ NN&PTNT vẫn chưa thực hiện được.

Ông Phạm Xuân Hoàn, Phó Trưởng ban Đổi mới doanh nghiệp Bộ NN&PTNT cho biết, hiện nay, Bộ cũng đã có nhiều giải pháp đồng bộ để giúp các doanh nghiệp nông nghiệp yên tâm sản xuất như: Tổ chức diễn đàn doanh nghiệp nông nghiệp hàng năm nhằm tiếp thu ý kiến phản ánh của các doanh nghiệp về khó khăn và vướng mắc; Trợ giúp thông tin cho doanh nghiệp thông qua đăng tải thông tin về chính sách của Nhà nước có liên quan đến doanh nghiệp qua các phương tiện thông tin đại chúng; Tiến hành các hoạt động đào tạo… Chính phủ cũng đã có nhiều chính sách hỗ trợ cho các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này. Nghị định 56/2009/NĐ-CP về trợ giúp phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đã quy định các chính sách trợ giúp và khuyến khích doanh nghiệp phát triển như: trợ giúp tài chính thông qua việc khuyến khích thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng; trợ giúp mặt bằng; trợ giúp phát triển nguồn nhân lực, phát triển khoa học kỹ thuật; chính sách miễn, giảm tiền thuê đất, mặt nước cho các nhà đầu tư...

Ông Phạm Xuân Hoàn đề nghị Nhà nước có chính sách miễn giảm tiền sử dụng đất, thuê đất, thuê mặt nước cho các nhà đầu tư. Cùng với đó là hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực, phát triển thị trường, hỗ trợ dịch vụ tư vấn, hỗ trợ áp dụng khoa học công nghệ, cước phí vận chuyển...

Như vậy, chủ trương, chính sách thì đã có, nhưng việc áp dụng trong thực tế vẫn còn nhiều hạn chế. Các doanh nghiệp nông nghiệp cần được quan tâm tháo gỡ những khó khăn để có thể phát huy hơn nữa vai trò của mình trong nền kinh tế của đất nước.

Bảo Nam