(baodautu.vn) Kết quả thí điểm áp dụng công cụ kiểm toán xã hội nhằm đánh giá những kết quả đạt được về mặt xã hội của kế hoạch phát triển kinh tế xã hội đã đặt ra cho các cơ quan hoạch định chính sách những yêu cầu cải thiện.

Phát biểu tại Hội thảo “Đổi mới công tác xây dựng, theo dõi và đánh giá kế hoạch phát triển kinh tế xã hội: bài học, thách thức và cơ hội” do Bộ Kế hoạch và Đầu tư và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tổ chức hai ngày 2 và 3/11/2011 tại Ninh Thuận, ông Nguyễn Quang Thắng, Vụ trưởng Vụ Lao động – Văn xã (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho biết, lần đầu tiên công cụ kiểm toán xã hội được thực hiện thí điểm tại 4 tỉnh, thành phố gồm TP.HCM, Quảng Nam, Điện Biên và Trà Vinh như một công cụ quan trọng để quản lý nguồn lực công.

Bốn công cụ kiểm toán xã hội được thử nghiệm đợt đầu này gồm Thẻ báo cáo công dân (khảo sát các vấn đề về chất lượng, sự đầy đủ, hiệu quả của dịch vụ công); Thẻ cho điểm cộng đồng (giám sát định tính đánh giá chất lượng dịch vụ công thông qua thảo luận nhóm với người sử dụng dịch vụ và các nhà cung cấp dịch vụ); Kiểm toán giới (đánh giá thành quả của bình đẳng giới); Khảo sát theo dõi chi tiêu công (đánh giá các dòng tài chính, kết quả đầu ra các dịch vụ và trách nhiệm giải trình).

Đã có những phát hiện khá thú vị như, tỷ lệ phải trả thêm chi phí không chính thức trong dịch vụ y tế ở Điện Biên khá cao, 14% so với TP.HCM, chỉ khoảng 1,2%. Thậm chí, 16% người dân ở Điện Biên chỉ chi trả phí không chính thức khi sử dụng dịch vụ y tế công; hay tại tình trạng phân bổ không đúng mục tiêu tại Trà Vinh khi một phần nguồn kinh phí dành cho Chương trình nhà ở cho người nghèo (Chương trình 167) lại được sử dụng để cho ban chỉ đạo Chương trình, làm ảnh hưởng đến tiền hỗ trợ nhà ở cho người dân…

“Khi các đối tượng liên quan trong thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội được quyền có ý kiến, chất lượng kế hoạch phát triển kinh tế xã hội và kế hoạch phát triển ngành được lựa chọn cho giai đoạn 2011-2015 của các tỉnh này được cải thiện rõ ràng, cụ thể là có sự gắn kết giữa các vấn đề và giải pháp, tập trung hơn với nhóm dễ bị tổn thương…”, ông Thắng phân tích và cho rằng các công cụ này thực sự có ý nghĩa thực tế khi khung giám sát và đánh giá kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam hiện hành dựa quá nhiều vào dữ liệu định lượng chủ yếu lấy từ dữ liệu hành chính và điều tra khảo sát, thiếu quan tâm đến yếu tố đánh giá tác động, thiếu cơ chế phù hợp cho dự tham gia của các bên có liên quan vào hoạt động này.

Tuy nhiên, những khó khăn đã phát sinh. Bên cạnh những vấn đề mang tính kỹ thuật, nguồn lực, theo đánh giá về các ý kiến, đại diện CIEM cho rằng, tỷ lệ người trả lời trung lập khá cao. Ngay trong công cụ về theo dõi chi tiêu công, số lượng câu trả lời không có ý kiến khá lớn. Những lo ngại của người dân trong trả lời các vấn đề liên quan đến chính quyền vẫn là rào cản lớn trong kết quả của các công cụ kiểm toán xã hội.

Ông Jean Dupraz, Chuyên gia Chính sách xã hội UNICEF Việt Nam cho rằng, kiểm toán xã hội là một công cụ bổ sung chứ không phải thay thế các công cụ hiện có. “Yếu tố quan trọng nhất của công cụ này là theo dõi thực hiện kế hoạc phát triển kinh tế xã hội và phương thức có sự tham gia của xã hội, nhằm nâng cao tính minh bạch thông qua sự phản hồi của người dân nên nhất thiết phải nâng cao năng lực thực hiện của các địa phương để đảm bảo chất lượng của các kết quả khảo sát”.

Được biết, kế hoạch triển khai tiếp tục hoạt động này đang được đề xuất đưa vào chương trình hỗ trợ của UN với Việt Nam trong Dự án nâng cao năng lực, giám sát và đánh giá kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2012-2016. Theo đó, trong giai đoạn tiếp theo, hoạt động thí điểm sẽ được mở rộng ra một số địa phương khác. “Tuy nhiên, mục tiêu cuối cùng của Dự án là các địa phương phải nhận thức được tầm quan trọng của các công cụ này để có những kế hoạch cụ thể thực hiện cho mình trong công tác đánh giá, giám sát thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội. Khi đó, giới hạn của các lĩnh vực, địa phương sẽ không còn”, ông Thắng nhấn mạnh.

Kiểm toán xã hội là công cụ quản lý và cơ chế trách nhiệm giải trình có thể được định nghĩa là một loạt phương pháp luận, công cụ và kỹ thuật được dùng để đánh giá, hiểu và báo cáo để cái thiện kết quả thực hiện về mặt xã hội của một tổ chức, một kế hoạch hay một chính sách.

Kiểm toán xã hội bao gồm các phương thức như theo dõi chi tiêu công, thẻ báo cáo công dân, giám sát và đánh giá có sự tham gia, hoặc lập ngân sách xã hội.

Kiểm toán xã hội tạo điều kiện cho sự minh bạch (sự sẵn có và khả năng tiếp cận thông tin), tạo ra tri thức (bằng cách nêu lên những ý kiến của người dân, các nhận thức và trải nghiệm) và trách nhiệm giải trình (đối với việc cung ứng dịch vụ công có chất lượng và các chính sách).

Nguồn: Dự án Nâng cao năng lực kiểm toán xã hội Kế hoạch Phát triển kinh tế - xã hội giữa Bộ Kế hoạch và Đầu tư và UNICEF Việt Nam.