Hoang sơ, hùng vĩ, mới lạ, khác biệt... là những điều mà du khách sẽ bắt gặp khi lần đầu đến với huyện đảo Lý Sơn, Quảng Ngãi. Tuy nhiên, thời gian gần đây, khách du lịch cả nước dồn dập đổ về Lý Sơn một cách bất thường. Hòn đảo nhỏ bé quá tải với lượng khách đôi khi lên trên 2.000 người trong vài ngày. Ngoài lý do khám phá, du khảo, phần lớn khách viếng thăm Lý Sơn đều với một tâm nguyện là được gần hơn với Hoàng Sa. Và bây giờ, Lý Sơn càng hấp dẫn hơn khi chuẩn bị có Khu tưởng niệm nghĩa sĩ Hoàng Sa như một công viên văn hóa - tâm linh sống động do Tổng LĐLĐVN xây dựng.

Den Ly Son de 'cham' den Hoang Sa - Anh 1

Một góc đảo tiền tiêu Lý Sơn.

“Người mẹ thắp lửa”

Den Ly Son de 'cham' den Hoang Sa - Anh 2

Đồ án "Người mẹ thắp lửa" đã được chọn để xây dựng khu tưởng niệm nghĩa sĩ Hoàng Sa tại Lý Sơn.

Nối tiếp chuỗi hoạt động hướng về biển đảo thuộc chương trình “Nghĩa tình Hoàng Sa, Trường Sa”, tháng 8.2015, Tổng LĐLĐVN phát động cuộc thi thiết kế Khu tưởng niệm nghĩa sĩ Hoàng Sa. Một cuộc khảo sát được tổ chức cho các nhà sử học, nhà văn hóa, các điêu khắc gia, kiến trúc sư ở 3 miền đất nước ra Lý Sơn du khảo, lấy cảm hứng sáng tác. Và chỉ trong thời gian ngắn, đến đầu tháng 12.2015 đã có hàng chục đồ án hoàn thành, dự thi. Trong số đó, tác phẩm “Người mẹ thắp lửa” của tác giả Trần Văn Dũng (TP.HCM) đã được chọn trao giải nhất. Đây cũng là đồ án được độc giả bình chọn nhiều nhất khi được ban tổ chức đưa lên mạng Internet. Tác phẩm của kiến trúc sư Trần Văn Dũng đã hội đủ các điều kiện “khắc nghiệt” mà cả ban tổ chức, người dân mong đợi, đặt ra. Nhưng ít có ai biết được, để có một tác phẩm nhiều ý nghĩa, giàu cảm xúc biểu đạt này lại gần như nhờ một chuyến đi thực tế ra Lý Sơn.

Trở lại Lý Sơn để chuẩn bị cho lễ đặt viên đá xây dựng Khu tưởng niệm nghĩa sĩ Hoàng Sa, KTS Trần Văn Dũng đã bộc bạch: “Tôi thật sự tự hào vì tác phẩm của mình được bình chọn, được truyền thông trong nước và cả quốc tế đưa tin, khen ngợi. Nhưng thú thật tôi phải khấu đầu cảm tạ Lý Sơn”. KTS Dũng kể, từ khi hưởng ứng lời phát động cuộc thi của Tổng LĐLĐ VN, anh đã tìm hiểu, đọc rất nhiều tài liệu, xem phim... liên quan đến chủ quyền biển đảo Việt Nam đối với Hoàng Sa, Trường Sa. Gần như anh đã thuộc lòng tiến trình lịch sử hơn 400 năm kể từ ngày Chúa Nguyễn phái những suất binh phu đầu tiên ra Hoàng Sa để cắm mốc chủ quyền, khai thác sản vật, đo đạc hải triều... cho đến những nghĩa binh thời thuộc Pháp, rồi thời Việt Nam cộng hòa đã anh dũng chiến đấu, hy sinh để bảo vệ vùng đảo thiêng liêng của tổ quốc.

Sự hy sinh của những lớp người con đất Việt là không thể nào sánh nỗi, nhưng để chọn một hình ảnh mang tính biểu trưng nhất, đại diện cho các thời kỳ lịch sử, có các thể chế chính trị, chế độ quản lý nhà nước khác nhau quả là bài toán rất khó đối với những tác giả tham dự cuộc thi này. Chính KTS Dũng cũng không dưới 3 lần tự gạch bỏ các đồ án đầy tâm đắc của mình, để rồi, sau chuyến đi thực tế ra Lý Sơn, bắt gặp những khuôn mặt mộc trong chiếc áo quê mùa của người đàn bà miệt biển, những ánh mắt vợi xa nhìn về phía chân trời góc biển, anh mới nãy sinh ra ý tưởng mới, trở thành điểm mạnh để chiến thắng tuyệt đối cuộc thi. KTS Dũng nói: “Hình ảnh người phụ nữ chờ chồng trong truyền thuyết Việt không hiếm, nhưng hình ảnh những người phụ nữ duyên hải miền Trung, đặc biệt là những người đàn bà ở Lý Sơn khóc cúng chồng con, đứng ngóng đợi trên bờ biển là những hình ảnh đầy cảm xúc.

Tôi đã ấn tượng họ trên báo chí, giờ gặp họ trực tiếp trên biển đảo tiền tiêu này thì lựa chọn họ làm biểu trưng không cần phải băn khoăn nữa. Họ như những chứng nhân phản ánh sự thiếu vắng những người nghĩa sĩ đã, đang và sẽ hy sinh vì Hoàng sa. Bao đời nay, hàng ngày những người vợ, người mẹ vẫn ra bờ biển ngóng trông chồng con trở về, và họ cúng chồng con ở đó khi chồng con mình không bao giờ về nữa. Trong lòng dân tộc những người dân binh năm xưa và những người lính đã ngã xuống trước và trong những ngày tháng 1 năm 1974, và những người đang và sẽ tiếp tục đương đầu với giặc để bám giữ vùng biển quê hương mãi mãi là những người con anh dũng của Mẹ Việt Nam. Mẹ Tổ quốc - đất Mẹ vẫn chờ vẫn đợi quần đảo Hoàng Sa máu thịt như những đứa con lưu lạc sẽ trở về với Mẹ. Ngọn đèn trước ngực như lửa từ trong trái tim yêu thương của Mẹ - lửa vĩnh cửu tưởng nhớ đến những người con của mình đã hy sinh ngoài Hoàng Sa. Và ngọn lửa cũng thắp sáng niềm hy vọng đòi lại chủ quyền cho Hoàng Sa. Mẹ còn có nghĩa như một tác nhân hòa giải dân tộc, tập hợp mọi người con đất Việt cho mục tiêu bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của tổ quốc.

“Chạm” đến Hoàng Sa

Quần đảo Hoàng Sa của Việt Nam đã bị Trung Quốc dùng vũ lực chiếm đóng từ năm 1974. Tuy vậy, một phần máu thịt ấy của tổ quốc vẫn luôn ở trong tâm trí mọi thế hệ người con Việt. Đặc biệt, trong những năm gần đây, khi mọi quốc gia trên thế giới đều “hướng ra đại dương”, đẩy mạnh chiến lược phát triển kinh tế biển, Biển Đông trở thành vấn đề nóng bỏng, khắp nơi khơi gợi những xung đột do tuyên bố, khẳng định chủ quyền trên những vùng biển đảo tranh chấp. Hơn lúc nào hết, lớp lớp người dân Việt khắp năm châu lại sục sôi tinh thần dân tộc, nhắc nhở nhau về lòng yêu nước, ý thức về chủ quyền biển đảo. Tìm hiểu về lịch sử, địa lý, về đời sống của cư dân vùng biển đảo trở thành nhu cầu lớn của nhiều tầng lớp nhân dân. Trong khi đó, Lý Sơn - quần đảo tiền tiêu của tổ quốc chỉ cách với Hoàng sa tươi đẹp chừng hơn 1 ngày đêm đi thuyền (123 hải lý), lại hội đủ những điều thú vị để du khách khám phá. Vì vậy, lượng du khách ào ạt đến với Lý Sơn là điều dễ hiểu.

Den Ly Son de 'cham' den Hoang Sa - Anh 3

Một góc đảo tiền tiêu Lý Sơn.

Lý Sơn còn là vùng lãnh thổ may mắn của tổ quốc, không chịu sự tàn phá trực tiếp từ cuộc chiến tranh Đông Dương và cả các cuộc chiến tranh ở Việt Nam. Bởi vậy, trầm tích văn hóa nơi đây gần như còn nguyên vẹn, luôn ẩn chứa nhiều điều lạ lẫm, mới mẻ, mà người đương đại chưa khám phá, hiểu hết được về nơi này. Lý Sơn được hình thành từ 5 miệng núi lửa, nhô giữa lòng biển khơi, vì vậy bản thân những ngọn đồi, những ghềnh đá, hang chùa ven biển... đã trở thành những danh thắng hùng vĩ, đẹp mắt. Ngoài ra, quần đảo này còn “sở hữu” khá nhiều những di tích cổ, gắn liền với truyền thống văn hóa biển đặc sắc từ bao đời. Đặc biệt, Lý Sơn là quê hương của những cai đội Hoàng Sa thời Nguyễn, là nơi lưu dấu đậm nét nhất của Hải đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải, những hiện vật minh chứng chủ quyền Hoàng Sa là của Việt Nam. Chính vì thế, đến với Lý Sơn, du khách có cảm giác như được “chạm” đến Hoàng Sa.

Tất cả những sự lạ lẫm ấy, mới mẻ ấy đối với du khách khi đến với Lý Sơn, lại là điều quen thuộc thường ngày, từ bao đời của người dân biển đảo này. Với hơn 2 vạn dân, người Lý Sơn chủ yếu sống bằng nghề đánh bắt hải sản và trồng tỏi. Đàn ông nối gót các thế hệ cha anh từ bao đời trước, ra ngư trường truyền thống Hoàng Sa để làm ăn, góp phần bảo vệ chủ quyền biển đảo. Đàn bà ở quê nhà nuôi dạy con cái, trồng tỏi. Quần đảo giữa mênh mông trời nước này cũng được mệnh danh là “vương quốc tỏi” của Việt Nam. Tươi đẹp, kỳ thú với người lạ, ẩn chứa nhiều tầng nấc văn hóa truyền thống chưa được khám phá hết...

Để trở thành một điểm đến hấp dẫn, ấn tượng đối với du khách, nhiều địa danh như Hội An, Nha Trang, Đà Lạt... phải mất từ vài chục năm đến cả trăm năm. Nhưng với Lý Sơn, chỉ trong vài năm gần đây, khi nhắc đến, du khách không cần phải giải thích thêm là một huyện đảo, thuộc tỉnh Quảng Ngãi. Lý Sơn đã “đứng” được độc lập trong lòng người dân Việt, lan tỏa dến du khách nước ngoài là nhờ tình yêu tổ quốc, tinh thần dân tộc, là vì một phần biển đảo của Việt Nam vẫn còn nằm trong tay ngoại bang. Vì vậy, thêm một không gian văn hóa tâm linh, một khu tưởng niệm nghĩa sĩ - những bậc tiền nhân đã hy sinh trong quá trình xác lập, bảo vệ chủ quyền đối với Hoàng Sa sẽ khiến Lý Sơn trở thành địa chỉ mới, đầy lôi cuốn. Ra Lý Sơn du khảo địa lý để học lịch sử.