K5 chỉ là một trong số những công nghệ tự động hóa đang ngày càng phát triển ở nơi mà bạn có thể ăn một cái bánh pizza được làm bởi robot hay được robot phi công phục vụ bia trong nhà hàng.

Với sự phát triển của tự động hóa, robot đang bắt đầu góp mặt nhiều hơn và dần dần thay thế lực lượng lao động truyền thống trong nhiều lĩnh vực. Thế nhưng, đi kèm với những sự nhảy vọt về sản lượng lao động và tiết kiệm chi phí, hàng triệu người đang phải đối mặt với nguy cơ mất việc làm, mất nguồn thu nhập, từ đó dẫn đến sự sụt giảm nguồn thu ngân sách từ thuế của chính phủ. Thực tế này đã làm dấy lên những tranh cãi xung quanh việc có nên áp dụng đánh thuế lên robot hay không.

Nguy cơ hiện hữu đối với người lao động

Ông Eric Leon, một nhân viên bảo vệ, đang lặng lẽ quan sát robot bảo mật Knightscope K5 lướt qua khu mua sắm và thu hút khách hàng với những ánh đèn xanh, trắng nhấp nháy. Theo lời nhà sản xuất, chú robot này sẽ giúp hạn chế trộm cắp, các hành động phá hoại hay nghịch ngợm chỉ bằng việc di chuyển qua lại và quan sát.

Leon lo lắng rằng, K5 sẽ lấy đi công việc của ông một ngày nào đó trong tương lai. “Nó không bao giờ phàn nàn bất kì điều gì, chỉ im lặng làm việc, không cần nghỉ ngơi. K5 xứng đáng được điểm 10", Leon bày tỏ.

Danh thue robot: 'Cuoc chien' chua co hoi ket - Anh 1

Robot K5 thu hút sự chú ý của rất nhiều người. Ảnh: AP

Nhờ ứng dụng trong công nghệ, robot an ninh có thể ghi lại hình ảnh những đoàn người tập nập qua lại trên các con phố kéo dài từ Thung lũng Silicon đến San Francisco. K5 chỉ là một trong số những công nghệ tự động hóa đang ngày càng phát triển ở nơi mà bạn có thể ăn một cái bánh pizza được làm bởi robot hay được robot phi công phục vụ bia trong nhà hàng.

Mùa hè năm nay, tờ San Francisco Chronicle đã xuất bản một cuốn hướng dẫn du lịch công nghệ, trong đó liệt kê hàng chục điểm đến mà du khách có thể quan sát công nghệ tự động hóa và robot làm việc tại nơi đây.

Tuy nhiên, San Francisco cũng là nơi đầu tiên áp dụng phép nghỉ ốm bắt buộc và phép nghỉ chăm sóc con cái nguyên lương cho người lao động. Năm 2014, các cử tri đã thông qua mức lương tối thiểu 15 USD/một giờ cho người lao động, đây mức lương cao nhất nước Mỹ. Điều luật này đã được Chính quyền của thị trưởng Jerry Brown ký cho toàn bộ bang vào năm 2016.

Hiện, một số quan chức ở San Francisco đang thúc đẩy việc đánh thuế robot trên toàn tiểu bang nhằm hạn chế tình trạng cắt giảm việc làm cho người lao động do sự phát triển của robot. Vẫn còn quá sớm để đánh giá nỗ lực cắt giảm thất nghiệp này sẽ thành công hay thất bại, nhưng những cuộc tranh luận đang bùng lên giữa một bên ủng hộ sự đổi mới công nghệ còn một bên ủng hộ các giá trị xã hội truyền thống. Mâu thuẫn dường như ngày càng leo thang khi robot tự động hóa xâm nhập vào khắp nơi, từ các nhà máy đến công sở.

Danh thue robot: 'Cuoc chien' chua co hoi ket - Anh 2

Jane Kim, giám sát viên thành phố, người đề xuất đánh thuế robot tại San Francisco. Ảnh: AP

Jane Kim, giám sát viên thành phố - người phát động cuộc ủng hộ đánh thuế robot, cho rằng điều quan trọng bây giờ là phải tính toán xem người lao động sẽ kiếm sống như thế nào trong tương lai khi có ngày càng nhiều công việc ở Mỹ bị thay thế bởi robot tự động hóa.

Sau khi nói chuyện với các chuyên gia về chủ đề này, cô quyết định khởi động một chiến dịch trên toàn bang với hy vọng, ý tưởng này sẽ giúp tăng ngân sách cho tiểu bang hoặc tăng thu nhập trực tiếp cho người lao động.

"Không phải sự di cư, hay các lao động ở nước ngoài, mà chính tự động hóa và robot, mới là sự thách thức lớn nhất đối với người lao động Mỹ trong tương lai", chị Jane Kim cho biết.

Theo chị Kim, đó là lý do vì sao chính phủ cần đưa ra một loại thuế mới - thuế robot, nhắm vào các công ty tiến hành tự động hóa và sa thải bớt nhân công.

"Thật sự rất cần thiết phải kiểm soát khi thành phố đang trong giai đoạn chuyển giao công nghệ. Đây không phải là một điều xấu, nhưng nó sẽ chỉ làm lợi cho giới giàu có và tăng thêm bất bình đẳng trong xã hội nếu chúng ta không chuẩn bị từ bây giờ"- Kim chia sẻ thêm.

Ý tưởng "lố bịch"?

Danh thue robot: 'Cuoc chien' chua co hoi ket - Anh 3

William Santana Li, CEO của hãng sản xuất robot an ninh Knightscope K5.

Trong khi đó, William Santana Li, CEO của hãng sản xuất robot an ninh Knightscope K5, cho rằng đây là một ý tưởng “lố bịch”. Theo ông Li, ngành công nghiệp an ninh tư nhân đang gặp rắc rối với tỷ lệ nghỉ việc cao do lương thấp.

Việc sử dụng robot kiểm soát có nghiệp vụ chuyên môn cho phép con người đảm nhiệm nhiều trách nhiệm hơn - như quản lý một trung đội robot K5 - và có thể kiếm được nhiều tiền hơn.

Li thừa nhận rằng các công việc như vậy sẽ đòi hỏi phải đào tạo thêm cho nhân viên về công nghệ. Nhưng người hưởng lợi cuối cùng vẫn là con người. Bên cạnh đó, Li cho rằng: thật sai lầm khi nghĩ robot có thể làm việc thay con người.

“Hiện nay chúng tôi đang có khoảng 160 hợp đồng lao động, và tôi có thể chỉ ra 2 hợp đồng liên quan đến vấn chúng ta đang bàn tới. Làm sao mà robot có thể thay thế vị trí công việc của con người được chứ!”- Ông phát biểu.

Ngoài ra, liệu bao lâu thì các robot tự động hóa hoàn toàn thay thế vị trí của con người vẫn là vấn đề đang được tranh cãi gay gắt. Hồi tháng 2 năm nay, Bill Gates, nhà sáng lập của Microsoft đã đưa ra đề xuất áp thuế lên robot như là một biện pháp nhằm kìm hãm tốc độ tự động hóa để người lao động có thời gian chuẩn bị.

Ông cho rằng, người lao động ở Mỹ hiện có thể kiếm được khoảng 50.000 USD/năm và sẽ phải nộp thuế thu nhập. Nếu robot làm việc tương tự, chúng cũng nên nộp thuế như con người. Theo Bill Gates, chính phủ nên đánh thuế doanh nghiệp sử dụng hàng loạt robot, nguồn thu từ thuế có thể tài trợ cho các công việc đặc biệt và còn phụ thuộc vào sức lao động của con người như chăm sóc người già và trẻ nhỏ.

Một báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế OECD năm ngoái kết luận có 9% việc làm ở Hoa Kỳ (tương đương khoảng 13 triệu việc làm) có thể được tự động hoá.

Các nhà phân tích đưa ra quan điểm rằng ngành công nghiệp tự động hóa nên tạo ra nhiều việc làm mới cho người lao động để bù đắp cho các công việc cũ đã bị tự động hóa, chẳng hạn như việc điều khiển và phát triển máy móc, phần mềm.

Trong quá khứ, sự đổi mới công nghệ đã tạo ra nhiều việc làm đòi hỏi kỹ năng hơn do đó mức lương trả cho các vị trí này cũng cao hơn. Khi thu nhập tăng lên thì phần lớn những nhân viên này chi tiêu nhiều hơn cho dịch vụ và sản phẩm mua sắm. Điều này góp phần tạo ra nhiều việc làm hơn.

J.P. Gownder, một nhà phân tích của công ty nghiên cứu Forrester, phát biểu: “Sẽ có nhiều công việc được tạo ra để phục vụ ngành công nghiệp tự động hóa. Chúng ta sẽ có nhiều công việc làm việc trực tiếp với các robot.

Robot hỗ trợ chứ không chiếm đoạt công việc của con người?

Danh thue robot: 'Cuoc chien' chua co hoi ket - Anh 4

Ông Eric Leon và nỗi lo thất nghiệp vì robot.

Điều gì sẽ xảy ra khi con người bị thất nghiệp bởi các robot tự động hóa mà không thể chuyển qua các công việc đòi hỏi hiểu biết về công nghệ?

Các nhà lập pháp ở Hawaii đã sử dụng mức lương cơ bản tối thiểu như là cách để đảm bảo thu

Danh thue robot: 'Cuoc chien' chua co hoi ket - Anh 5

Steve Cousins, CEO của Savioke, bên cạnh robot Relay.

nhập cho các công việc có nguy cơ bị thay thế bởi robot trong tương lai như phục vụ bàn, đầu bếp, lao công.

Jane Kim đang cân nhắc ý tưởng sử dụng thu nhập từ thuế robot để bù qua cho các công việc trả lương thấp mà không thể tự động hóa như trợ lý chăm sóc sức khỏe tại nhà.

Doug Bloch, giám đốc Hội đồng đồng quản lý Teamsters 7 ở Bắc California và phía bắc Nevada, cho biết không có vụ sa thải hàng loạt nào trong số các nhân viên phục vụ khách sạn, vận chuyển hàng hóa, thực phẩm do tự động hóa. Nhưng ngày đó có thể đang đến rất gần, ông cảnh báo.

Các công ty công nghệ cũng mong muốn sản phẩm của họ phần lớn sẽ hỗ trợ, chứ không phải thay thế công nhân. Công ty Savioke, trụ sở tại San Jose, sản xuất robot Relay cao 91cm chuyên cung cấp dịch vụ phục vụ phòng tại các khách sạn vào ban đêm.

Nó giúp lễ tân có thể tập trung làm công việc của mình tại quầy tiếp tân”, Steve Cousins, CEO của Savioke, phát biểu, “Robot Relay giúp hỗ trợ công việc cho con người chứ không chiếm lấy vị trí công việc của họ. Relay rất giỏi trong việc trực hội trường và thang máy”.

Theo các chuyên gia, với việc từ 38 - 47% lao động tại Mỹ có thể bị thay thế bởi tự động hóa trong những thập kỷ tới, đề xuất đánh thuế robot được cho là một giải pháp để khắc phục những xáo trộn và bất bình đẳng thu nhập do quá trình này gây ra. Tuy nhiên, tính thuế như thế nào cho phù hợp để vừa đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của doanh nghiệp và người lao động vẫn là một câu hỏi chưa có lời đáp.

Tương tự, nhóm bạn Steve Simoni, Luke Allen và Gregory Jaworski đã nảy ra ý tưởng về một con robot phục vụ đồ uống ban đêm tại quán bar đông đúc ở San Francisco. Phục vụ hàng ngàn khách hàng trong khi không có ai phục vụ bàn cả.

Họ đã tạo ra chiếc Bbot, một chiếc hộp trượt trên tuyến đường cố định tại Folsom Street Foundry ở San Francisco, phục vụ đồ uống được đặt qua điện thoại di động thông minh và chế biến bởi bartender - người vẫn được nhận tiền tip.

Chia sẻ lý do chế tạo Bbot, Allen cho biết: “Chúng tôi đều muốn uống thêm ly nữa. Nhưng mỗi lần vậy chúng tôi đều phải cử 1 người hy sinh đứng đợi trước quầy bar tận 10 phút để đặt đồ uống”.

Simoni cho biết đây là một công ty nhỏ nên không thể đóng thuế cho chính phủ. Nhưng ông mừng là các nhà làm luật đang chuẩn bị cho một tương lai có nhiều robot tự động hóa hơn.

Ông phát biểu thêm: "Tôi không biết liệu việc đánh thuế có cần thiết hay không, nhưng tôi nghĩ đó là một cuộc tranh luận quan trọng. Đối với bộ ba chúng tôi, chúng tôi luôn chuẩn bị sẵn sàng cho những thay đổi trong tương lai. Chính những thay đổi là động lực khiến thế giới phát triển”.

Hàn Quốc là quốc gia đầu tiên trên thế giới công bố chính sách đánh thuế đối với robot.

Tuy nhiên quyết định do chính quyền tổng thống Moon Jae-in đề xuất sẽ không trực tiếp đánh thuế vào robot, mà chỉ là sự hạn chế về ưu đãi đối với các khoản đầu tư cho lĩnh vực tự động hóa.

Khoản thuế thu được sẽ bù đắp cho các khoản thu nhập bị mất khi người lao động dần dần bị thay thế bởi máy móc, cũng như bổ sung vào các quỹ phúc lợi cho người dân.

Động thái trên của Hàn Quốc không phải là hình thức ngăn chặn các công ty bước chân vào công nghệ tự động hóa, mà trái lại, nó giống như một sự công nhận chính thức rằng ngành công nghiệp robot đã phát triển tới quy mô đủ lớn để có thể đánh thuế doanh thu tại Hàn Quốc.

Hiện Hàn Quốc là nước có tỷ lệ sử dụng robot trong ngành công nghiệp cao nhất thế giới. Cứ 10.000 lao động sẽ có tới 531 robot. Đi kèm với con số này là tỷ lệ thất nghiệp đang ở mức cao nhất trong vòng 17 năm. Luật thuế robot của Hàn Quốc dự kiến có hiệu lực từ cuối năm 2017.

Ngọc Hương (AP)