Một chính đảng cầm quyền như Đảng XHCN thống nhất Đức lại có thể đánh mất niềm tin của dân chúng tại những thời điểm như vậy. Việc đánh mất đại đa số lòng tin của dân chúng là sai lầm không thể cứu vãn được và không có lời bào chữa nào. - Ông Egon Krenz, TBT Đảng này chiêm nghiệm.

Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Lúc này ông Egon Krenz, nguyên tổng bí thư Đảng xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức, cũng nguyên là chủ tịch nước CHDC Đức đã sẵn sàng tại trường quay VietNamNet để chia sẻ, thảo luận với các bạn một số vấn đề bạn đọc quan tâm. Cảm ơn bạn đọc đã gửi rất nhiều câu hỏi đến buổi bàn tròn trực tuyến hôm nay. Cảm ơn Egon Krenz đã đến VietNamNet và sẵn lòng chia sẻ với bạn đọc VietNamNet. Trước hết tôi xin chuyển câu hỏi của bạn Nguyễn Cảnh Bình gửi ông: Ông đánh giá thế nào về những thành tựu đổi mới của Việt Nam hôm nay và ông có góp ý, lời khuyên gì với VN trong quá trình đổi mới? Ông Egon Krenz: Tôi sang VN lần đầu tiên cách đây 30 năm. Mỗi lần sang VN, tôi đều nhìn thấy một sự đổi mới. Điều ấn tượng với tôi luôn luôn là sự lao động chăm chỉ của người dân VN và các nhà lãnh đạo chính trị VN luôn luôn tìm cách cung cấp được những nhu cầu thiết yếu dành cho người dân trong nước cũng như trong các mối quan hệ quốc tế. Trong các chuyến đi dạo quanh thành phố Hà Nội cũng như trong các chuyến đi bộ, tôi có thể thấy không khí hết sức phấn khởi để thành phố kỷ niệm đại lễ 1000 năm. Ảnh Lê Anh Dũng. Và một điều thú vị ngọt ngào với chúng tôi là trong các chuyến dạo chơi như vậy, chúng tôi được gặp rất nhiều người đã từng nghiên cứu, học tập và tại CHDC Đức, những người mà ít hay nhiều đều có thể nói được tiếng Đức tốt. Đó là cơ hội rất tốt cho những chính sách của Đức, cho những nhà doanh nghiệp của Đức tận dụng tiềm năng này vào lĩnh vực kinh doanh của họ. Nếu có sự so sánh nào với VN 30 năm trước, thì đó là nước VN đang phát triển về phía trước. Năm 1989 tôi cũng đã nói chuyện với ngài Tổng Bí thư trung ương Đảng VN lúc đó về quá trình đổi mới của VN. Tại thời điểm đó, chúng tôi cũng đều rất hồi hộp, không biết đổi mới có thành công hay không, có được những kết quả thế nào, đất nước phát triển ra sao. Đến giờ tôi phải công nhận rằng chính sách đổi mới này đã thành công. Tôi thực ra không muốn gửi nhiều thông điệp vì CHDC Đức đã không còn tồn tại nữa. Tuy nhiên nếu có cơ hội, tôi cũng xin gửi gắm 1 thông điệp thôi: tôi rất vui mừng đối với sự phát triển của VN, vẫn giữ được định hướng xã hội chủ nghĩa, đồng thời luôn luôn nâng cao được chất lượng sống của người dân. Thiếu sự kiểm tra dân chủ ở Bộ Chính trị bởi trung ương Đảng (Đảng XHCN Thống nhất Đức) nên ngày càng lòi ra thêm chủ nghĩa chủ quan, bất lực khi tự chỉnh đốn và cải cách nội bộ cần thiết. Phớt lờ mọi vấn đề đã thành chuyện thường tình. Không khí này hạn chế khả năng sáng tạo và cá tính của ngay cả các đồng chí ngay cả trong TW Đảng, dẫn đến chủ nghĩa cơ hội, thụ động và nhẫn nhục. - Egon Krenz, trích trang 193, Hồi kí Mùa thu Đức 1989 Cho dù giờ tôi chỉ là một ông già về hưu, tôi cũng luôn luôn muốn được đóng góp sức lực vào mối quan hệ truyền thống tốt đẹp giữa Đức và VN bằng việc khuyến khích, hỗ trợ các hoạt động kinh tế cụ thể. Chính vì vậy tôi rất mong muốn trong cái sức khỏe của tôi hỗ trợ các doanh nghiệp Đức sang kinh doanh tại VN, ví dụ tập đoàn Evagor luôn muốn thực hiện dự án của mình tại VN. Có thể nói một cách khác là VN luôn nằm trong trái tim tôi. Đông Đức sụp đổ vì một núi nguyên nhân Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Theo ông tại sao lúc đó CHDC Đức không thành công trong công cuộc cải tổ? Ông Egon Krenz: Đó là câu hỏi mà tôi nghĩ tôi sẽ phải dành cả cuộc đời để tìm câu trả lời. Tôi là 1 chiến sĩ cộng sản hoàn toàn tin tưởng vào lý tưởng của đất nước chúng tôi, tuy nhiên đất nước chúng tôi đã không thể có sự phát triển thành công như VN các bạn hiện tại. Các nguyên nhân rất phức tạp, chúng ta không thể nói rằng nguyên nhân là do một, hai yếu tố cá biệt. CHDC Đức là một phần của khối XHCN tại châu Âu, dưới sự lãnh đạo của Liên bang Xô Viết. Nó là một phần của toàn thể, một toàn thể của hệ thống đã sụp đổ tại châu Âu. Đó là cuộc đấu tranh giữa 2 hệ thống chính trị, khối TBCN và XHCN. Có thể nói, giữa năm 1989, 1990, cuộc chiến tranh Lạnh giữa hai hệ thống của thế giới đã chấm dứt và Liên bang Xô Viết đã coi như đầu hàng trước Mỹ. Chính vì lý do đó mà CHDC Đức cũng đã sụp đổ theo. Có rất nhiều lý thuyết lý giải CHDC Đức đã phá sản, chính vì vậy mà bị sụp đổ. Đó là điều không đúng. Nếu so sánh về mặt kinh tế thì rõ ràng CHDC Đức không thể so với CHLB Đức trước đây nhưng trong khối XHCN tại Đông Âu, CHDC Đức vẫn là một quốc gia hết sức lành mạnh. Cũng có người nói CHDC Đức quá ít dân chủ, vì vậy sụp đổ. Đó cũng là câu hỏi rất khó trả lời vì nền dân chủ của CHDC Đức khác với nền dân chủ của các nước tư bản và các quyền phát biểu ý kiến của các xí nghiệp tại CHDC Đức trước đây chắc chắn là phổ biến, sôi nổi, đông đảo người tham gia hơn các xí nghiệp của CHLB Đức ngày nay. Đáng tiếc chúng tôi đã không thành công trong việc khuyến khích mọi người tham gia vào nền chính trị nhiều hơn, thuyết phục mọi người về con đường chọn lựa đúng đắn. Nếu một quốc gia sụp đổ vì thiếu dân chủ thì tôi tin rằng đại đa số các nước tư bản hiện nay cũng không tồn tại được. Tôi nghĩ rằng có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của CHDC Đức, có cả núi nguyên nhân, các nguyên nhân quốc tế cũng như nội địa, chính trị, kinh tế, lý thuyết. Thẩm quyền lãnh đạo một nhà nước xã hội XHCN không bắt nguồn tiên quyết từ thành tích trong quá khứ. Những gì các nước tư bản chủ nghĩa chỉ nhắc đến ngay trước kì vận động tranh cử là đảng cầm quyền ở một nhà nước XHCN không giây phút nào được phép quên: phải hằng ngày giành được niềm tin. - Egon Krenz trong Hồi kí Mùa thu Đức 1989, trang 183. Nếu chúng tôi tuyệt đối trung thành đi theo đường lối của chủ nghĩa Mác - Ăngen thì có lẽ nền chính trị của chúng tôi đã phát triển thành công hơn. Cá nhân tôi rất thích định hướng phát triển của các bạn, đó là theo chủ nghĩa Mác- Lenin, tư tưởng HCM. Việc đi theo đường lối đó sẽ đáp ứng được sự phát triển, thách thức của quốc tế cũng như trong nước hiện nay. Lỡ cơ hội đối thoại cởi mở với dân Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Trong cuốn sách Mùa thua Đức 1989 của mình, ông có nói một ý tôi rất tâm đắc: trong những năm qua chính lãnh đạo Đảng đã tự đánh mất niềm tin của dân chúng., Tại sao một chính đảng nắm toàn quyền lãnh đạo, lại có bộ máy nhà nước, có công an, quân đội... quyền điều hành trong tay mình lại làm mất niềm tin của dân chúng? Ông Egon Krenz: Trước hết tôi cũng phải nói rằng tiểu sử của tôi, tất cả những công việc, hoạt động của tôi đều gắn liền rất nhiều với ông Erich Honecker và đó là quyết định rất khó khăn của tôi khi phải đi ngược lại đường lối của ông Erich Honecker (những quyết định ông đưa ra khi có tuổi rồi). Cũng có thể chính những tình cảm đó đã khiến tôi hơi chậm trễ trong việc ra những quyết định của cá nhân mình. Chúng tôi nghĩ mình cũng đã bỏ lỡ những cơ hội khi vào những năm 1985, tại Liêng bang Xô Viết cũng đang có những cuộc đổi mới, cải cách. Chúng tôi đã để lỡ mất cơ hội nói chuyện với đại đa số dân chúng cởi mở hơn về chiến lược phát triển của CHDC Đức. Ông cũng hoàn toàn đúng khi mà một chính đảng cầm quyền như Đảng xã hội chủ nghĩa thống nhất Đức lại có thể đánh mất niềm tin của dân chúng tại những thời điểm như vậy. Và việc chúng tôi đánh mất đại đa số lòng tin của dân chúng là sai lầm không thể cứu vãn được và không có lời bào chữa nào. Tuy nhiên chúng ta cũng cần lưu ý rằng, vị trí địa lý của CHDC Đức ở trung tâm châu ÂU cũng là một vị trí khiến cho bị rất nhiều cuộc tấn công. Chính quyền Liên bang Đức thời đó được sự hỗ trợ của Mỹ và đồng minh của Mỹ đã làm tất cả mọi việc để gây tổn hại đến lợi ích của CHDC Đức. Áp lực của CHDC Đức lúc đó rất lớn, cả về kinh tế, chính trị. Có cả những chính sách hạn chế chuyển giao công nghệ cho những công nghệ cao nhất của phương Tây không được chuyển giao sang CHDC Đức. Thời đó chính quyền CHLB Đức luôn cho mình quyền đại diện duy nhất cho nước Đức và không công nhận CHDC Đức là một quốc gia độc lập. Mục tiêu của chúng tôi là đem đến một tính năng động mới cho CNXH ở CHDC Đức với nhiều dân chủ hơn. Chúng tôi chủ trương cải cách hệ thống chính trị. Trong đó bao gồm: luật bầu cử, đảm bảo cho bầu cử chung được tự do, dân chủ và bí mật, bảo đảm có thể kiểm tra công khai mỗi giai đoạn bầu cử. ... Chúng tôi chủ trương nhà nước pháp quyền XHCN với xuất phát điểm là quyền cơ bản và quyền con người. Luật pháp là thước đo hành động chính trị của đảng. Chúng tôi khẩn thiết cần luật tự do lập hội đoàn, tự do hội họp, luật bầu cử, luật truyền thông và thay đổi luật hình sự. Cần đạt được tính độc lập của thẩm phán. Chúng tôi đề nghị cải cách hành chính. Các quy định về đặc quyền đặc lợi không đi kèm thành tích sẽ bị bãi bỏ ngay lập tức. - Chương trình hành động của Đảng XHCN thống nhất Đức đưa ra tại phiên họp ngày 11/11/1989. (trích trang 389 Hồi kí Mùa thu Đức 1989) Trong cả Hội đồng Tương trợ kinh tế, khối Vacsava ngày xưa cũng đã không có được những ý kiến thống nhất. Ví dụ như năm 1989, tại Hungary, đảng cầm quyền là đảng tư bản, không còn là XHCN nữa, Ba Lan diễn ra cuộc phân chia quyền lực giữa ông tổng thống vẫn là người cộng sản và những đảng phái khác. Ngay cả ở Liêng bang Xô Viết, cuộc cải tổ cũng không giống như cuộc đổi mới như ở VN. Ông Gorbachev đầu tiên chỉ đề cập đến những vấn đề về chính trị chứ chưa đề cập đến vấn đề kinh tế. Tất cả những nguyên nhân này như dần dần đánh mất niềm tin trong nước. Các áp lực ngày càng mạnh hơn từ Mỹ và chính quyền CHLB Đức, một nền chính trị bất ổn định tại Liên bang Xô Viết, việc tan rã của Hội đồng tương trợ kinh tế XHCN, sự tách khỏi khối Vacsava của Hungarry và Ba Lan, tất cả những điều đó đã góp phần làm CHDC Đức sụp đổ. Và chúng tôi đã không thành công trong việc giải thích cho người dân Đông Đức hiểu quá trình chuyển đổi từ mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa sang mô hình kinh tế tư bản không phải là một cuộc dạo chơi, nó sẽ rất khó khăn, nó sẽ xảy ra thất nghiệp, v.v... Rất tiếc chúng tôi đã bỏ lỡ cơ hội để đối thoại cởi mở hơn với người dân về những vấn đề còn tồn tại đó. Không thể áp đặt quan điểm chủ quan thành nhìn nhận khách quan Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Trong cuốn sách Mùa thu Đức 1989 (trang 193), khi đánh giá yếu kém của nước CHDC Đức và đảng cầm quyền lúc đó, ông viết: Thiếu sự kiểm tra dân chủ ở Bộ Chính trị bởi trung ương Đảng nên ngày càng lòi ra thêm chủ nghĩa chủ quan, bất lực khi tự chỉnh đốn và cải cách nội bộ cần thiết. Phớt lờ mọi vấn đề đã thành chuyện thường tình. Không khí này hạn chế khả năng sáng tạo và cá tính của ngay cả các đồng chí ngay cả trong TW Đảng, dẫn đến chủ nghĩa cơ hội, thụ động và nhẫn nhục. Xin ông lý giải tình trạng Đảng lúc đó? Ông Egon Krenz: Có thể nói điều đó cũng hết sức là tự nhiên, vì các chính trị gia cũng là con người, con người luôn luôn có tính chủ quan. Tất nhiên là chính trị gia chúng ta phải luôn lưu ý, không thể áp đặt, biến quan điểm chủ quan thành nhìn nhận khách quan được và nếu biến như thế thực tế sẽ thay đổi rất nhiều. Chúng tôi cũng có những nghiên cứu xã hội học, nhưng tất cả những nghiên cứu đó không được đưa một cách thấu đáo vào những chính sách. Cũng có rất nhiều vấn đề nghiêm trọng khác diễn ra vào cuối thập niên 1980. Các đồng chí của chúng tôi trong bộ chính trị, đặc biệt là những đồng chí tiền bối đã đưa ra những đánh giá, phê bình rất nghiêm khắc về cuộc cải cách của ông Gorbachev. Nhưng ngoài việc phê bình nghiêm khắc đó chúng tôi cũng quên mất là chúng tôi cũng phải xây dựng một công thức riêng cho mình. Nghĩa là chúng tôi đã quên không triển khai một công thức riêng cho nền kinh tế, chính trị của mình, chính vì vậy đã dẫn đến chủ nghĩa chủ quan, cách nhìn chủ quan. Và nếu như có một bài học mà tôi muốn rút ra qua thực tế của thời đó thì tôi muốn nói rằng không bao giờ những cái nhìn chủ quan được phép áp đặt, biến thành hiện thực khách quan cả. Quên nguyên tắc dân chủ trong Đảng Nhà báo Nguyễn Anh Tuấn: Tức là trong Đảng lúc đó có tình trạng là một vài cá nhân lãnh đạo có cái nhìn chủ quan áp đặt, không cho thực hiện dân chủ trong Đảng? Ông Egon Krenz: Tôi không muốn đề cập đến vấn đề này theo một cách tuyệt đối như vậy. Thế nhưng tôi có thể thừa nhận rằng là lúc đó có sự thiếu dân chủ trong đảng. Chính tôi cũng biết đảng (Đảng XHCN Thống nhất Đức - SED) đang khủng hoảng. Trong nhiều lĩnh vực, đảng từ lực lượng chính trị tiên phong biến thành nhà quản lí. Trung ương Đảng và bộ máy lãnh đạo trực thuộc ngày càng cứng nhắc trong cơ cấu quan liêu. Trích trang 179 Hồi kí Mùa thu Đức 1989 của Egon Krenz. Có những nguyên tắc cơ bản về dân chủ tập trung, những thực tế về cơ bản là đúng. Nguyên tắc đó là việc khi một vấn đề được đưa ra thảo luận dân chủ thì tất cả mọi người đều được quyền thảo luận. Nhưng ở thời đó chúng tôi tập trung vào việc chính quyền trung ương quá nhiều và quên đi những nguyên tắc dân chủ của nó. Rất nhiều đồng chí cộng sản thuộc các chi đảng bộ dưới có cảm giác các ý kiến, các đề xuất của họ không được Trung ương quan tâm và đánh giá đúng mực. Nhưng tôi nghĩ rằng đó không phải là lí do khiến CHDC Đức sụp đổ vì khuyết điểm đó hoàn toàn có thể sửa được. Rất tiếc việc sửa sai đó diễn ra quá chậm. Bạn Hữu Hảo: Ba người ở vị trí lãnh đạo cao nhất của CHDC Đức ngày đó là ông (Krenz), Modrow và Schabowski đều viết hồi ký về những ngày cầm quyền cuối cùng, tuy nhiên với những đánh giá và kết luận rất trái chiều. Xin ông cho biết, sự bất đồng ý kiến đó bắt đầu từ khi nào? Ông Egon Krenz: Tôi nghĩ, chúng ta theo dõi tiến trình lịch sử như nó xảy ra như thế nào, chứ không phải là phân tích về cái diễn biến đó. Trong cuốn sách của tôi, tôi đã dựa vào các sự kiện lịch sử chính xác. Tôi đã viết từ năm 1999, năm 2009 khi nhà xuất bản muốn tái bản và muốn hỏi tôi có muốn sửa chữa, bổ sung gì không, tôi đã từ chối. Tôi đã viết như tôi đã sống và chứng kiến như thế nào, chứ không phải sau này tôi nhìn lại và đánh giá sự kiện như thế nào. Nhiều người viết hồi ký sau này 10 năm, 20 năm với cái nhìn hiện tại. Viết như vậy nghĩa là họ mở ra với các ý kiến chủ quan của họ vào sách. Còn tôi tôn trọng khách quan. Ông Modrow và tôi là đồng chí, chúng tôi hoạt động từ trong đoàn Thanh niên. Và tôi, với tư cách là Tổng bí thư của Đảng SED đã đề xuất ông ấy làm Thủ tướng. Tất nhiên đôi lúc chúng tôi cũng bất đồng chính kiến với nhau. Tuy nhiên, về nguyên tắc chúng tôi cùng một định hướng. Tôi cũng không bao giờ để những người khác tạo ra những chia rẽ đối với chúng tôi. Nhưng vấn đề với ông Schabowski thì hơi khác một chút. Ông ấy là một Đảng viên rất dứt khoát. Ông ấy thực sự muốn làm một cuộc cách mạng triệt để và tôi thực sự không biết đánh giá ông ấy, vì ông ấy cũng ở trong Đảng cầm quyền như tôi, cùng cương vị như tôi. Ngày mai, sẽ có buổi truyền hình trực tuyến của Đài Truyền hình Đức nói chuyện với ông Schabowski và các phương tiện thông tin đại chúng ngày hôm nay đã viết ông ấy xấu hổ với Cộng hòa dân chủ Đức. Một người đồng chí, một con người hoạt động rất là năng nổ trong các vị trí lãnh đạo của Đảng mà bây giờ nói những lời như vậy thì tôi nghĩ rằng đó không phải là đồng chí của tôi. Tôi cảm thấy xấu hổ khi người như ông ấy mà thuộc Bộ chính trị của chúng tôi hồi xưa. Nhưng cuộc sống là vậy, con người vẫn chỉ là con người. Không chỉ các nước xã hội chủ nghĩa tạo ra con người có tính cách như thế mà tính cách như vậy có tất cả ở các hệ thống. Rất là tiếc, tôi phải nói như vậy. Tôi tin tưởng những người trung thành với lý tưởng của họ, đặc biệt là trong những giai đoạn khó khăn. Còn nữa