Với một tương lai tươi sáng phía trước, châu Á đang ngày càng khám phá lại quá khứ của mình. Để hiểu đầy đủ về sự nổi lên của châu lục này, chúng ta phải gắn với các lực lượng đã tạo thành lịch sử của nó: di sản của phương Tây, Hồi giáo và Phật giáo. Giờ là lúc để xem lại bài học châu Á về tôn giáo và đa dạng văn hóa.

Khi châu Á lại nổi lên trên trường quốc tế trong thế kỷ này, các nguồn gốc khai hóa của nó sẽ trở thành một chủ đề được nghiên cứu và thảo luận nhiều. Người châu Á đang khám phá lại quá khứ của mình và chuyển cảm hứng từ nó cho tương lai. Nguồn cảm hứng này bao bọc mọi lĩnh vực, trong đó có quản lý, nghiên cứu khoa học, kiến trúc và mỹ học. Khả năng sáng tạo đang bùng nổ mạnh mẽ và ngày càng rõ rệt trên toàn châu Á. Thế giới phương Tây đã trải qua một giai đoạn tương tự khi họ nổi lên trong thời Trung Cổ. Chính bởi vậy, "sự phục hưng" thế giới đã phải thích nghi với sự tái nổi lên của châu Á ngày nay.

Trong một phần của sự phục hưng này, Quốc hội Ấn Độ mới đây đã thông qua một đạo luật tái xây dựng trường Đại học Nalanda thành đại học quốc tế. Nalanda từng là trường đại học cổ nhất thế giới, hưng thịnh qua nhiều thế kỷ trước khi bị phá hủy trong cuộc xâm lược của người Afghanistan trong thế kỷ 12.

Nếu xác định nguồn gốc của nền văn minh phương Tây ở Hy Lạp, Rome và Cơ đốc giáo - Do Thái, thì nguồn gốc nền văn minh Đông Á chính là ảnh hưởng của Đạo Khổng, Nho giáo và Phật giáo Đại thừa. Và cũng đúng như việc quá khứ của châu Âu một phần được tìm lại thông qua cỗ xe Arập - dành cho những người Arập say mê nền văn minh của người Hy Lạp cổ và công việc của họ đã được truyền tải vào ngôn ngữ Arập khi người phương Tây vẫn ở trong kỷ nguyên đen tối -, quá khứ của châu Á một phần được tìm lại thông qua cỗ xe phương Tây. Không có sự đóng góp lớn của các học giả phương Tây, sự hiểu biết của chúng ta về chính quá khứ của chúng ta tại châu Á sẽ ít hơn ngày nay rất nhiều.

Nơi gặp nhau của các tôn giáo lớn trên thế giới

Nói về di sản Phật giáo tại châu Á dễ hơn nhiều việc nói về sự tương tác khó khăn của Do Thái giáo, Cơ đốc giáo, và Hồi giáo trong các thế kỷ qua. Đối với hậu duệ của Abraham - tổ phụ của dân Do Thái và dân Aập - thì đó là một lịch sử của xung đột. Tuy nhiên, trong trường hợp Phật giáo sau cuộc tắm máu ở Kalinga khiến Ashoka bị sốc và đẩy ông đi theo một con đường khác, thông điệp nói chung là hòa bình, tình thương yêu và sự chấp nhận. Phật giáo dạy chúng ta rằng không gì là vĩnh cửu. Điều này nhắc chúng ta rằng không nên kiêu căng, ngạo mạn. Phật giáo dạy chúng ta rằng mọi hành động đều có kết quả. Điều này nhắc chúng ta phải sống tốt. Tính nhân văn sâu sắc trong đạo Phật là một giá trị chúng ta cần nhiều hơn bất cứ thứ gì trong một thế giới nhỏ bé mà không tôn giáo nào, không nhóm sắc tộc nào chiếm đa số.

Nằm giữa Đông Á và Nam Á là Đông Nam Á, nơi tất cả tôn giáo và văn hóa lớn nhất trên thế giới gặp nhau và trộn lẫn vào nhau. Nếu chúng ta không thể sống với những người khác với ta về đức tin, sẽ không có hòa bình hay đối tác. Dưới những làn gió trao đổi thương mại, mở ra ở Đông Nam Á những nền văn hóa trong đó các nhóm dân tộc và tôn giáo khác nhau có thể cùng chung sống. Sự mềm dẻo này xuất phát từ Ấn Độ giáo và Phật giáo, được du nhập đến đây từ hơn 2.000 năm trước. Nhiều thầy tu lớn như Fa Xian và Yi Jing, những người đã đi lại giữa Nam Á và Đông Á và dành thời gian ở Đông Nam Á, đặc biệt là ở Sriwijaya, Sumatra.

Sự pha trộn là một cách sống ở Đông Nam Á. Trong nhiều thành phố nơi đây, không khó để tìm những đền thờ Hồi giáo, điện thờ của Phật giáo và nhà thờ của Thiên Chúa giáo ở một khoảng cách không xa nhau, thậm chí liền kề. Điều này có đặt ra vấn đề gì không? Có, tất nhiên, hàng ngày! Nhưng khôn ngoan hơn cả là khoan dung, giúp đỡ và tìm cách để chung sống.

Di sản Hồi giáo và Tây phương ở châu Á

Bên cạnh di sản Phật giáo, di sản Hồi giáo và Tây phương cũng là những yếu tố hợp nhất quan trọng ở châu Á. Khác với sự gặp gỡ lịch sử của đạo hồi với phương Tây, vốn thường không hạnh phúc, sự xuất hiện của đạo Hồi ở Đông Nam Á rất khác biệt. Nó đem tới sự trong lành, thanh sạch và một hệ thống niềm tin tạo điều kiện cho trao đổi thương mại. Trong một thời gian dài, con đường tơ lụa trên biển từ Địa Trung Hải tới Trung Quốc do các thương gia Hồi giáo làm chủ. Sự ảnh hưởng của người Ottoman đối với người Hồi giáo ở Đông Nam Á rất sâu sắc. Songkok - trang phục của người Hồi giáo ở Đông Nam Á - là thánh tích cho thấy sự ảnh hưởng này.

Đạo Hồi đến Đông Nam Á không chỉ từ Trung Đông và Ấn Độ, mà còn từ Trung Quốc. Các hạm đội lớn thời nhà Minh Trung Hoa đã vượt biển tới Đông Nam Á và Ấn Độ Dương cách đây 600 năm do các đô đốc người Hồi giáo điều khiển, nổi tiếng nhất tất nhiên là ông Trịnh Hòa (Zheng He). Di sản Hồi giáo vì vậy là một chủ đề khác trong sự phục hưng của châu Á.

Sẽ không hiểu được sự phục hưng của châu Á nếu không nghiên cứu tầm ảnh hưởng của phương Tây trong 500 năm qua. Dù vai trò chế ngự của phương Tây đã giảm, tác động của nó lên mọi mặt của cuộc sống ở châu Á là rõ rệt, kéo dài và ở mọi nơi. Sự trở lại của châu Á gắn liền với nhiều đóng góp tích cực của phương Tây, trong đó có những ý tưởng dân chủ, xã hội chủ nghĩa và quyền cá nhân. Ảnh hưởng của Thiên Chúa giáo ở châu Á cũng lan tỏa khắp nơi. Nếu các hội truyền giáo Thiên Chúa không hy sinh cuộc sống của mình để truyền giáo cho hàng triệu người châu Á, thì quá trình hiện đại hóa châu Á còn lâu mới diễn ra.

Tinh thần quốc tế của Đại học Nalanda

Trong hơn 700 năm qua, trường đại học lớn ở Nalanda đã là một trung tâm giáo dục một loạt bộ môn, như triết học, khoa học, toán học và sức khỏe cộng đồng. Nalanda là một biểu tượng của sự phục hưng châu Á trong thế kỷ 21 và sẽ thu hút sinh viên và các học giả từ mọi nơi, như nó đã từng làm trước đây. Nó sẽ lại sẵn sàng vì sự tiến bộ chung của toàn nhân loại có tri thức trên thế giới. Theo cách này, dự án Nalanda không chỉ là một cách tán dương quá khứ, mà còn là một nguồn cảm hứng cho tương lai của châu Á và thế giới. Trong một thế giới đa cực hỗn độn, tinh thần Nalanda về con người sống hài hòa với con người, về con người sống hài hòa với thiên nhiên, và về con người sống là một phần của thiên nhiên sẽ là tinh thần chung của chúng ta./.

George Yeo is Singapore's foreign minister. This article was adapted from a presentation to the Berggruen Institute's 21st Century Council.