- “Rừng bạch dương” vừa dậy một tin loang ra như lửa cháy: Nhà chính trị tầm quốc gia, từng ngự trị trên thủ đô nước Nga gần hai thập kỷ đã bị cách chức. Một khi đảm bảo đặc quyền cho người dân Moscow được xem như thành tựu chính của Lujkov, nó cũng đã là mề đay, đồng thời là con bài chính trị và điểm tựa kinh tế, "đặc quyền của Moskvitch” sẽ đội nón ra đi cùng “người đội cát két” (кепка), là Lujkov?

Thần hộ mệnh cho đặc quyền “Công” của Lujkov trong sự nghiệp làm cho Moscow (Moskva) hoành tráng theo những tiêu chuẩn “siêu thị kiểu phương Tây hiện đại” đã vang vọng khắp truyền thông bấy lâu nay. Thủ đô này từng ban phát được những những đặc quyền mà ít kinh thành nào của lịch sử phong kiến thế giới có thể sánh kịp. Danh tiếng của Lujkov đã đạt những đỉnh cao “chói lòa”. Năm 2007 đã xảy ra cuộc đấu giá vô song, khi chiếc mũ cát két (кепка) của thị trưởng Matx được bán với giá 1 triệu USD. Người thắng, tức là chủ mới cái mũ - biểu tượng cho cái “ô” của thủ đô thời tân tư bản, một là lãnh đạo của Liên hiệp xây dựng nhà ở số 1 (ДСК -1), trực thuộc thành phố. Chắc hơi thừa khi nhắc lại rằng Lujkov từng sáng lập, và mới đây còn là phó chủ tịch Đảng Nước Nga thống nhất, đảng cầm quyền, vì thế ai đó đã không cảm thấy quá lố, khi nói rằng Lujkov là một vị “cha” của nước Nga mới. Một danh hiệu như thế (Oтец Отечества) vốn chỉ dành cho Pier đại đế. Chủ tịch Đảng Nước Nga thống nhất hôm nay là ông Vladimir Putin, được vời vào cương vị này năm bản lề 2008, cho dù tới lúc đó ông chưa hề “vào Đảng” này (1). Tuần trước, khi bị sa thải khỏi cương vị Thị trưởng Moscow, Lujkov đã “mong phú” (rời bỏ) luôn Đảng Nước Nga thống nhất, và tuyên bố sẽ chủ trì một phái đối lập. Các giới thân cận Kremli thì bảo “không vấn đề” (no problem). Chỉ cần rà soát một vài khoản trong danh mục tài sản của vợ chồng cựu Thị trưởng, chiếc “cát két” sẽ được kéo sụp xuống mắt ngay. Hiện chưa rõ việc ra đi của Lujkov - phu quân của tỉ phú Baturina sẽ ảnh hưởng ra sao đối với nền tài chánh của Đảng. Cách Thần đặc quyền ban phát đặc quyền? Truyền thông cho rằng một km đường phố Moscow hôm nay có giá lên tới hàng chục triệu đô la, nhưng những miếng đất ngon nhất ở Thủ đô đã rơi vào tay công ty “Inteko” của phu nhân ngài thị trưởng (2). Chủ tịch phong trào “Vì công bằng xã hội” Igor Smykov khuyến dụ: “Cần nhớ rằng thành tựu duy nhất của Lujkov là các ưu đãi về xã hội dành cho người Moskva ... Bản thân Lujkov luôn hiểu rằng để bù giá cho vô thiên lủng những ưu tiên, phải tăng thu ngân sách từ các khoản nộp của “Chợ Vòm” chẳng hạn” (3). Chợ Vòm nằm trong danh mục các vấn đề xã hội có thể nổ như bom ở Matx. Báo chí Nga từng “khép” chợ này vào nhiều tội danh, nhẹ cũng là “đầu độc tâm hồn Nga” . Càng nằm lâu dưới chiếc “cát két”, ở Moscow càng vang dội hơn những cáo buộc rằng, mãnh liệt những nỗ lực phá hủy khu phố cổ ở trung tâm Thủ đô, để thay bằng những trung tâm thương mại. Sự hủy hoại phong cách kiến trúc cổ của thành Moscow được xem là xâm hại “hồn nước”, vì sau nước Nga Kiev (880 – 1240), ta có thể kể tên Đại công quốc Mạc Tư Khoa (1283 – 1547). Dường như để tăng thu cho ngân sách Thủ đô, tòa Thị chính đã tìm mọi cách, như xây các bãi để ôtô ngầm dưới các công trình kiến trúc cổ, được phục chế kiểu “dùi đục chấm mắm cáy” kết hợp với “ba lợi ích, bốn lợi ... nhuận”. Bản thân Lujkov từng đánh giá: “Người Moscow sống tốt. Ở thủ đô số lượng căn hộ xấp xỉ bằng số lượng gara. Chúng tôi xây gara chẳng kịp” ( 4). Cả người Moskovitch hiểu luật, và các địa phương khác cho rằng chính quyền thành Matx dưới thời Lujkov đã dùng những biện pháp “phi tiêu chuẩn” về hành chính để “khơi” dòng tiền chảy về Thủ đô, đạt kết quả là 80 – 90. Đã có những đặc quyền được trao cho những chợ trời, như người của cơ quan công quyền gần như không có quyền vào chợ để kiểm tra (5), thậm chí cho làm thủ tục hải quan với hàng nhập ngay trong chợ(!) Hào quang đặc quyền Thủ đô sẽ biến đi cùng Lujkov? Smykov tiết lộ rằng, tại Quảng trường Đỏ, “cát két” đã được yêu cầu bãi bỏ hết các ưu đãi về xã hội ở Moscow. Ông chủ của “Thành đá trắng” tới 18 năm này trả lời “cấp trên”: “Hoặc phải bãi chức tôi, hoặc bước qua xác tôi”. Ngay sau đó, lệnh huyền chức Lujkov đã được ký, Chủ tịch phong trào “Vì công bằng xã hội” khẳng định như vậy với truyền thông Nga (6) . Vậy đặc quyền là thành tựu, cũng là con bài, chỗ dựa của Lujkov. Nhờ đó ông có phiếu tín nhiệm, và “đi dân nhớ, ở dân yêu”. Nhưng nếu không còn đặc quyền thì chắc là “trên bảo dưới không (tiếng Anh: no) nghe”. Hôm sau ngày Medvedev ký lệnh “định mệnh” nói trên, báo “Nước Nga” ngày 29/9 cho hay, dự án ngân sách toàn Nga năm 2011 – 2013 có nhiều thay đổi. Chẳng hạn, trình tự thanh toán tại bệnh viện sẽ thay đổi theo hướng (cắt giảm đối tượng “chế độ”) giúp cho Quỹ bảo hiểm y tế tiết kiệm 50 tỷ rúp mỗi năm (7). (1) Báo Nga Izvestia, 22 tháng Tư 2008. (2) Bài “Chiếc bánh thủ đô bị cắt thế nào”, Hãng thông tấn Nga Vesti. http://www.vesti.ru/doc.html?id=392045 (3) Báo Nga “Ngày mai” http://zavtra.ru/cgi//veil//data/zavtra/09/813/11.html (4) http://perly.ru/2008/01/11/vyiskazyivaniya-luzhkova-yuriya-mihaylovicha-vyipusk-2/ (5)Báo Nga Itogi, bài “Quốc gia chợ Vòm” http://www.itogi.ru/obsch/2009/26/141339.html (6) http://svpressa.ru/politic/article/31215/ (7) Báo “Nước Nga” http://www.rg.ru/2010/09/28/bolnichnye.html Lê Đỗ Huy (tổng hợp)