Để hỗ trợ người nuôi cá tra, ngày 1/11 NHNN ban hành Thông tư 26/2014/TT-NHNN, hướng dẫn tái cấp vốn 364 ngày cho những TCTD đã khoanh nợ cho hộ nuôi cá tra để các khoản người nuôi cá tra vay có thêm tối đa 3 năm nữa chưa phải trả nợ vay chờ thị trường phục hồi.

Rẻ như hầm cá tra

Ông Đ. ở cồn Tân Lộc (quận Ô Môn, TP. Cần Thơ) - một người nuôi cá tra nhiều năm kinh nghiệm - cuối cùng đã buộc phải đưa ra quyết định “cắt lỗ” đầy khó khăn để rút khỏi ngành này. Gần chục năm trước, ông dốc toàn bộ sổ tiết kiệm, vay mượn thêm người thân và NH để mua hơn 8 công đất nuôi cá tra. Ông tính rằng, mỗi công đất nuôi cá tra lúc đó có giá 12 cây vàng. Với giá cá bán tại đầm có thời điểm lên đến 28 nghìn đồng/kg, trung bình một kg cá tra người nuôi lời khoảng 4 - 5 nghìn đồng.

Những mảnh đất vàng nuôi cá tra một thời, nay ế ẩm không ai mua

“Khi nghề nuôi cá tra hưng thịnh thì cá bán giá nào cũng có người mua, vì thế giá đất tăng đến chóng mặt”, anh Hữu Nghĩa người môi giới đất cá tra nói. DN thủy sản và nhiều người ở xứ khác cũng kéo về bên bờ sông Tiền mua đất nuôi cá, đặt nhà máy chế biến. Những mảnh đất bãi bồi ven sông Hậu Giang, sông Cổ Chiên… bị xẻ ra nuôi cá. Nhu cầu tăng đẩy đất cá tra ở ĐBSCL lên 160 - 170 cây vàng/ha (năm 2007). Ở quận Ô Môn, DN từng phải xếp hàng chờ thuê đất dự án “Phát triển nuôi thủy sản kết hợp du lịch sinh thái” quy mô 30 ha…

Nhưng rồi, giá cá tra bắt đầu “lao dốc” xuống 16 nghìn đồng/kg vào năm 2008, lợi nhuận của người nuôi chỉ còn 2 - 3 nghìn đồng/kg. Kinh doanh không còn thuận lợi, những hầm nuôi cá tra từng được coi là “đất vàng” bắt đầu mất giá thê thảm... “Liên tiếp từ năm 2010 đến nay, người nuôi cá tra càng làm càng lỗ. Tháng 6/2014, tôi chính thức chia tay với con cá tra và rao bán toàn bộ diện tích nuôi trồng với giá 3 cây vàng/công đất để có tiền trả nợ. Nhưng đến nay vẫn chưa có người hỏi mua đất”, ông Đ. tâm sự.

Cũng chung cảnh ngộ, một nông dân ở Đồng Tháp cho biết đã đầu tư 6 hầm cá tra với tổng diện tích mặt nước 20.000 m2, nhưng đến nay thu hẹp còn một phần ba. Số diện tích còn lại bỏ trống chờ bán ao. Anh Hữu Nghĩa cho biết thêm, nếu chuyển đổi sang hình thức cây trồng thì lại tốn thêm chi phí hút san lấp ao. Nhiều hộ dân cạn vốn, không còn tài sản thế chấp nên không thể tiếp tục vay NH chuyển đổi mô hình sản xuất.

Cồn Tân Lộc đã có thời được mệnh danh “cù lao tỷ phú cá tra”, với khoảng 60 hộ có diện tích đầm nuôi cá quy mô lớn vài chục ha. Đến nay, khu vực này chỉ còn khoảng 5 - 10 hộ bám nghề. Số còn lại bỏ trống hầm, treo ao. Số liệu thống kê của ngành nông nghiệp các tỉnh Đồng Tháp, An Giang, Vĩnh Long, Bến Tre những năm gần đây cho thấy, diện tích thực nuôi cá tra liên tục giảm qua các năm. Tại An Giang hiện chỉ còn 9/23 nhà máy chế biến đang hoạt động, Cần Thơ có 7/17 nhà máy còn chạy.

Sợ không dám vay vốn đầu tư

Thực tế là khi cá tra đang được giá các NH trong vùng ĐBSCL nhận tài sản đảm bảo nợ vay diện tích mặt nước nuôi trồng thủy sản. “Giá trị tài sản đảm bảo được tính toán dựa trên giá thị trường, nay đất cá tra mất giá 40 - 60% so với thời điểm nhận tài sản đảm bảo nợ vay, nếu phát mãi tài sản theo giá thị trường thì thâm vào vốn NH, nhưng bán giá cao không ai mua”, một cán bộ Agribank Ô Môn cho biết.

Theo các NH, hiện giá một mảnh đất diện tích trung bình cho hộ dân nuôi cá tra, thuận lợi vận chuyển cũng chỉ ở mức 100 - 120 triệu đồng/công (tương đương khoảng 3 - 4 cây vàng). Như vậy, khó khăn của người nuôi cá tra cũng liên đới đến các NH.

Tại các vùng nuôi cá tra trọng điểm ở ĐBSCL hiện nay nếu muốn tiếp tục đầu tư cho cá tra phải vay nợ, trong khi nợ cũ NH những năm qua chưa trả được do đầu tư giữa lúc giá đất lên đỉnh. Bến Tre hiện có rất ít hộ gia đình nuôi cá tra, do nỗi sợ thua lỗ sau cơ “khủng hoảng cá tra” những năm vừa qua. Nhiều hộ dân hiện đang chuyển đổi dần các hầm cá tra sang nuôi cá lóc, cá diêu hồng, ít rủi ro hơn.

Để hỗ trợ người nuôi cá tra, ngày 1/11 NHNN ban hành Thông tư 26/2014/TT-NHNN, hướng dẫn tái cấp vốn 364 ngày cho những TCTD đã khoanh nợ cho hộ nuôi cá tra để các khoản người nuôi cá tra vay có thêm tối đa 3 năm nữa chưa phải trả nợ vay chờ thị trường phục hồi. Cùng vào cuộc, chính quyền địa phương tại khu vực ĐBSCL cũng đang thực hiện quy hoạch vùng nuôi; tổ chức nuôi trồng thủy sản chất lượng theo tiêu chuẩn VietGAP, Global GAP, ASC. Một số địa phương cũng đang thực hiện quy định của Chính phủ về nuôi, chế biến và xuất khẩu sản phẩm cá tra, giải quyết những bất cập trong quy hoạch vùng nuôi và bài toán thị trường thời gian qua.

Theo đại diện BIDV An Giang, với những cơ sở pháp lý, giải pháp tháo gỡ khó khăn hiện có, người dân có thể yên tâm đầu tư nuôi cá trở lại để phục hồi vùng nguyên liệu cho xuất khẩu. Như vậy, giá đất nuôi cá tra cũng có thể phá bỏ xu hướng giảm giá, NH tăng được giá trị tài sản đảm bảo...

Bài và ảnh Trần Thu Hiền