Dư luận thực sự bất ngờ sau khi tên tuổi của cựu nhân viên CIA Edward Snowden đứng đầu danh sách 100 nhà tư tưởng thế giới do tạp chí Foreign Policy bình chọn vừa công bố mới đây. Trước đó, Edward Snowden từng được tạp chí Time của Mỹ đánh giá là nhân vật thứ hai của năm sau Đức Giáo hoàng Francis và là một trong số những cá nhân được đề cử nhận giải Nobel Hòa bình năm 2014. Giải thích về lựa chọn kể trên, tạp chí Foreign Policy cho biết,việc tiết lộ tài liệu mật của NSA đã làm thay đổi nhận thức của thế giới không chỉ đối với bộ máy tình báo của Mỹ, mà với cả những cạm bẫy trên mạng Internet.

Những cuộc trả lời phỏng vấn gây sốc

Ngày 25/12, Edward Snowden đã có bài phát biểu trên kênh truyền hình Anh Channel 4 về chương trình nghe lén gây tranh cãi của Cơ quan An ninh quốc gia Mỹ (NSA). Bài phát biểu này được ghi âm sẵn tại Nga, và là tuyên bố trên truyền hình đầu tiên của Edward Snowden, nơi cựu nhân viên CIA đang tị nạn tạm thời tránh sự truy đuổi của Mỹ. Trong bài phát biểu kể trên, Edward Snowden đã cảnh báo người xem ở Anh về mối đe dọa đến sự riêng tư của họ dưới sự giám sát của chính phủ.

Trước đó (24/12), Edward Snowden cũng đã trả lời phỏng vấn tờ Washington Post ở Moskva với khẳng định, đã hoàn thành nhiệm vụ của mình (về phương diện cá nhân) và không có ý định phá hủy NSA. Tuy nhiên, Edward Snowden cho biết hài lòng vì giờ đây công chúng đã được biết về chương trình theo dõi mạng và điện thoại của chính phủ Mỹ.

Người Đức biểu tình phản đối NSA.

Cựu nhân viên CIA cũng nhấn mạnh, không hề cung cấp thông tin tình báo cho Nga hay Trung Quốc bởi không có bất cứ thỏa thuận nào với họ. Trong cuộc trả lời phỏng vấn kể trên, Edward Snowden còn nhấn mạnh: vẫn làm việc cho NSA nhưng họ không nhận ra!

Trong buổi trả lời phỏng vấn kéo dài 14 tiếng đồng hồ với tờ Washington Post, Edward Snowden vẫn giữ nguyên thái độ chỉ trích chương trình do thám của NSA vì đã xâm phạm quyền riêng tư cá nhân. Khi trả lời về cuộc sống tị nạn ở Nga, Edward Snowden cho biết hầu như ở trong nhà và rất hiếm khi ra ngoài. Nhưng khi được hỏi còn lưu giữ thông tin mật nào không, cựu nhân viên CIA đã từ chối trả lời.

Đây là lần đầu tiên Edward Snowden trả lời báo chí kể từ tháng 6/2013 sau khi rời trụ sở làm việc ở Hawaii hồi tháng 5 để bay sang Hongkong. Tuy đang sống ở Nga, nhưng địa chỉ cụ thể của Edward Snowden chỉ một số người biết và cựu nhân viên CIA này liên lạc với luật sư và giới truyền thông qua mạng. Theo Đài Tiếng nói nước Nga, Edward Snowden đã bày tỏ sự biết ơn nước Nga đã cho ông "cơ hội sống tự do và tham gia các cuộc tranh luận lớn trên toàn cầu".

Ngày 19/12, Tổng thống Putin cho biết, ông chưa từng gặp Edward Snowden, đồng thời khẳng định, các cơ quan tình báo Nga không liên lạc với cựu nhân viên CIA này.

Trả lời phỏng vấn kênh truyền hình Brazil Globo hôm 22/12, Edward Snowden cho biết không hối tiếc đã tiết lộ thông tin mật của tình báo Mỹ, và hiện đang có nhiều thời gian để đọc, theo dõi chặt chẽ các sự kiện trên thế giới và cũng đã sở hữu vốn tiếng Nga tương đối. Edward Snowden còn cho biết, muốn đến Brazil nếu được chính phủ nước này cho phép, nhưng Bộ Ngoại giao Brazil cho biết họ chỉ có thể cân nhắc yêu cầu tị nạn khi nhận được đơn xin chính thức.

Còn trong lá thư gửi đến tuần báo của Đức Stern, Edward Snowden tuyên bố, sẽ giúp Đức điều tra chương trình do thám của Mỹ, nếu Berlin cho anh tị nạn chính trị. Tờ Der Spiegel cho biết, phản ứng trước bức thư đề nghị cấp phép tị nạn hồi tháng 11 của Edward Snowden, hơn 50 quan chức Đức từng đề nghị Berlin cấp phép để cựu nhân viên CIA tới tị nạn để giúp điều tra làm rõ những cáo buộc về hoạt động tình báo của Mỹ tại nước này.

Phản ứng sau những tiết lộ mới

Theo giới chuyên môn, thời điểm ra đời của CIA (1947) cũng là năm mở đầu cuộc Chiến tranh Lạnh (1947-1991) giữa 2 siêu cường của thế giới lúc đó và kể từ đó đến nay nghe lén luôn là đề tài được dư luận quan tâm bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Bình luận về những cáo buộc Mỹ đã do thám các nhà lãnh đạo Israel , ngày 23/12, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố, hoạt động như vậy là không thể chấp nhận và không có chỗ trong mối quan hệ thân cận giữa hai đồng minh này.

Nhiều quan chức cấp cao của Israel , trong đó có Bộ trưởng Tình báo Yuval Steinitz, đã phản ứng gay gắt trước việc Washington do thám Tel Aviv. Theo tờ Guardian, đây là lần đầu tiên quan chức Tel Aviv tỏ thái độ bức xúc với Washington kể từ khi xuất hiện thông tin Mỹ theo dõi đồng minh thân cận tại Trung Đông.

Ngày 24/12, PressTV dẫn nguồn tin từ các phương tiện truyền thông Israel cho biết, tình báo Mỹ đã thuê một căn hộ đối diện nơi ở của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel Ehud Barak để theo dõi ông trong thời gian 2008-2009. Trong căn hộ này có đầy đủ thiết bị giám sát điện tử, nhưng quan chức Đại sứ quán Mỹ lại cho đó là “một sự trùng hợp ngẫu nhiên”.

Theo những tài liệu mới được tiết lộ từ Edward Snowden, NSA đã cùng với Cơ quan Tình báo Anh (GCHQ) chặn email của ông Ehud Barak và giám sát văn phòng của cựu Bộ trưởng Quốc phòng Israel . Ngoài ra, NSA còn do thám thông tin liên lạc email của cựu Thủ tướng Israel Ehud Olmert. Trong cuộc trả lời phỏng vấn với tờ New York Times hôm 20/12, ông Ehud Olmert cho biết, email của mình được dùng để trao đổi thông tin với những nhân viên trong văn phòng và không biết có bí mật nào bị xâm nhập hay không.

Cũng trong ngày 20/12, tờ Guardian của Anh, New York Times của Mỹ và Der Spiegel của Đức đã đồng loạt đăng tải danh sách hơn 1.000 mục tiêu trong chương trình giám sát của NSA ở nước ngoài. Theo đó, GCHQ và NSA đã do thám các tổ chức như chương trình phát triển của Liên hợp quốc, quỹ nhi đồng UNICEF và tổ chức Medecins du Monde. Tổng thống Barack Obama từng nhấn mạnh, những tiết lộ của Edward Snowden đã làm tổn hại tới lợi ích của Mỹ. Và thực tế đang chứng minh, các tiết lộ về chương trình nghe lén đang tiếp tục làm tổn hại thanh danh vốn đã bị hoen ố của cơ quan tình báo Mỹ.

Tổng thống Mỹ Barack Obama cho biết, đã sẵn sàng cho một thảo luận về vai trò của NSA và đang cân nhắc thay đổi quyền hạn của cơ quan này trong một số chương trình. Những chủ đề này sẽ được tuyên bố trong tháng 1/2014. Ngày 21/12, Giám đốc Tình báo Quốc gia Mỹ James Clapper đã công bố các tài liệu được giải mật cho biết cựu Tổng thống George W.

Bush lần đầu tiên cho phép NSA tiến hành các hoạt động do thám vào tháng 10/2001 như là một phần của Chương trình Giám sát Khủng bố ngay sau khi xảy ra vụ tấn công khủng bố hôm 11/9/2001