PN - Trước thông tin chim yến nuôi tại Ninh Thuận, Tiền Giang nhiễm cúm H5N1, nhiều người tiêu dùng (NTD) ở TP.HCM tỏ ra dè dặt, không dám mua các sản phẩm từ tổ yến khiến sức tiêu thụ mặt hàng này giảm sút.

Nhiều cửa hàng bán yến cho biết, người dân rất dè dặt khi mua yến có nguồn gốc ở miền Trung. Anh Nguyễn Sơn, người chuyên bỏ mối sỉ yến nuôi tại Kiên Giang cho biết, tất cả sản phẩm yến đều bị ảnh hưởng, bất kể yến nuôi ở đâu. Khách hàng quen thì có thể giải thích, còn khách mới rất e ngại, chắc chờ khi dịch cúm được khống chế, tình hình buôn bán mới bình thường trở lại.

Công ty cổ phần Yến Việt khẳng định, nguồn tổ yến doanh nghiệp này khai thác trước khi có tình trạng chim yến bị nhiễm vi-rút cúm H5N1 (lô khai thác cuối cùng là vào thời điểm cuối năm 2012), nên tuyệt đối an toàn cho người dùng. Nhưng thông tin này vẫn chưa đủ sức trấn an NTD. Nhiều cửa hàng kinh doanh yến đang tổ chức khuyến mãi, giảm giá, tặng quà vì ế ẩm. Cụ thể, giá tổ yến nguyên liệu (tổ yến chưa qua xử lý) giảm từ 800.000-một triệu/g. Mức giảm giá phổ biến mà nhiều cửa hàng tung ra là từ 10 - 35%, tặng kèm đường phèn, hạt sen, táo tàu, bạch quả, nhãn nhục, dụng cụ chưng yến… Sản phẩm yến nuôi tinh chế giảm 500.000đ/hộp 100g còn 2,5 - 3 triệu đồng tùy loại I, II. Sản phẩm yến đảo tinh chế cũng giảm từ 6 triệu đồng xuống 5,5 triệu đồng/hộp 100g… Nhân viên cửa hàng yến trên đường Hậu Giang, Q.6, TP.HCM cho biết, hồng yến đảo làm sạch lông là mặt hàng trước đây khách rất chuộng, nhưng từ hai tuần nay sức mua yếu, hàng tồn nhiều nên giảm giá từ 6,3 triệu đồng còn 5,7 triệu đồng/hộp 100g. Các cửa hàng bán chè yến trên đường Hai Bà Trưng, Q.1, TP.HCM cũng giảm giá từ 150.000đ còn 125.000đ/chén nhưng vắng khách.

Một sạp bán tổ yến tại chợ Bình Tây (TP.HCM) - ẢNH: PHÙNG HUY

Tuy nhiên, nhiều người e ngại việc giảm giá này chính là chiêu lập lờ chất lượng của mặt hàng yến, bởi không loại trừ trường hợp nhà sản xuất sử dụng yến “non” để làm thành phẩm. Cụ thể giá tổ yến “già” khai thác đúng quy trình giá khoảng từ 25 triệu - 33 triệu/kg; yến non khoảng 20-25 triệu/kg (tùy theo khu vực khai thác), hàm lượng đạm chỉ đạt khoảng 45-46%, nên thực tế, giá bán không hề giảm. Thị trường bán đủ loại tổ yến với mức giá từ vài trăm ngàn đồng đến hàng chục triệu đồng được phân theo từng loại yến như: yến huyết, yến hồng, yến quan, yến thiên, yến địa, yến đảo, yến nuôi, yến bài, yến vụn… tùy kích cỡ, màu sắc yến nên NTD rất khó nhận biết chủng loại và chất lượng.

Yến sào (tổ yến) là thực phẩm chức năng nên bắt buộc phải công bố chất lượng. Nhưng theo Cục An toàn thực phẩm, Bộ Y tế, để hoàn tất hồ sơ, doanh nghiệp sản xuất yến phải đưa mẫu yến đi kiểm nghiệm, đánh giá chất lượng và công bố chất lượng theo kết quả xét nghiệm. Cơ quan chức năng chỉ kiểm tra dựa trên công bố của doanh nghiệp có phù hợp không chứ chưa có quy chuẩn Việt Nam để đánh giá chất lượng yến. Để tạo niềm tin cho khách hàng, một số đơn vị áp dụng quy chuẩn, quy trình được phát triển bởi các chuyên gia khoa học đầu ngành về tổ yến. Theo đó, sản phẩm yến đưa ra thị trường có đầy đủ thông tin chi tiết về địa điểm khai thác, nguồn cung ứng tổ yến; kiểm nghiệm chi tiết các mẫu yến dựa trên các thông số kỹ thuật chuẩn rồi đưa ra kết luận cho từng loại sản phẩm kiểm định. Tuy nhiên, với phương pháp này thì cũng chỉ yên tâm về độ sạch của yến (không lẫn tạp chất), an toàn vệ sinh thực phẩm.

Thực tế, nhiều sản phẩm yến bày bán trên thị trường hiện nay không công bố chất lượng nhưng vẫn không bị kiểm soát. Theo BS Trần Văn Ký - Hội Khoa học kỹ thuật an toàn thực phẩm VN thì về nguyên tắc, tổ yến nguyên liệu chưa phải là thành phẩm, doanh nghiệp nếu muốn khẳng định chất lượng sản phẩm thì tự giác công bố chất lượng chứ không bắt buộc. Chỉ bắt buộc công bố chất lượng khi yến được chế biến, đóng gói công nghệ (hút chân không, máy rập khuôn…). Tuy nhiên, với các loại thành phẩm, cũng rất khó xác định được chất lượng thực của sản phẩm yến, lượng yến chiếm bao nhiêu phần trăm…

BS Ký cho biết: “Nếu yến còn trong tổ và con chim yến nhiễm cúm H5N1 nằm trong tổ đó thì nguy cơ tổ yến nhiễm vi-rút cúm rất cao. Còn tổ yến nếu đã được chuyển ra khỏi tổ, cách ly chim nhiễm bệnh thì không vấn đề gì. Hơn nữa, qua sơ chế, chế biến, vi-rút cúm sẽ chết”. Đây là điều các nhà sản xuất, doanh nghiệp kinh doanh yến biết rõ nên việc giảm giá có khả năng chỉ là “chiêu trò”.

Để thị trường ổn định và đảm bảo sức khỏe cho NTD, thiết nghĩ, các cơ quan ban ngành cần sớm kiểm soát chất lượng các sản phẩm từ yến, cấp giấy chứng nhận chất lượng sản phẩm để người dân an tâm.

Nguyễn Cẩm - Minh Minh