QĐND - Cuộc khủng hoảng ở Xy-ri bùng phát cách đây 13 tháng diễn biến theo chiều hướng ngày một xấu đi và đến nay đã có tới gần 9 nghìn người thiệt mạng vì bạo lực. Mọi giải pháp nội bộ do chính quyền Xy-ri đưa ra đều thất bại vì phe đối lập nổi loạn bác bỏ. Những đòi hỏi của phe nổi loạn cũng không được chính quyền chấp nhận. Điều đó đã khiến đất nước Xy-ri lún sâu vào khủng hoảng và bạo lực không ngừng nghỉ. Trong khi đó, cộng đồng quốc tế cũng loay hoay tìm kiếm các giải pháp nhằm chấm dứt bạo lực ở Xy-ri. Sau một loạt những nỗ lực bất thành, kế hoạch hòa bình 6 điểm của Đặc phái viên LHQ và Liên đoàn A-rập (AL) Cô-phi An-nan được ủng hộ rộng rãi đang được hy vọng sẽ là cứu cánh giúp mở ra lối thoát. Mặc dù vậy, tính hiệu nghiệm của giải pháp này vẫn đang là vấn đề được theo dõi một cách thận trọng.

Chính quyền Xy-ri đã tuyên bố chính thức tuân thủ lệnh ngừng bắn hoàn toàn theo bản kế hoạch vào thời hạn chót 12-4. Còn phe đối lập đã tỏ ý hoài nghi ngay từ đầu tính khả thi của nó và có ý bác bỏ. Trong khi đó, bạo lực vẫn diễn ra ở những điểm nóng ở Xy-ri ngay trước thời hạn chót của bản kế hoạch với một ngày chết chóc nhất được ghi nhận từ khi cuộc khủng hoảng bùng nổ. Các bên ở Xy-ri đều “muốn nắm đằng chuôi”, không bên nào chịu buông vũ khí hoàn toàn và đều tuyên bố sẽ đáp trả nếu bị bên kia tấn công. Lệnh ngừng bắn vì thế có thể bị phá vỡ bất kỳ lúc nào.

Thực tiễn trong hơn một năm qua cho thấy rằng, các giải pháp áp đặt từ bên ngoài vào tình hình Xy-ri đều không thành công. Từ sáng kiến hòa bình 5 điểm của Nga và AL, cho tới giải pháp cử giám sát viên quốc tế tới Xy-ri trước đó, đều thất bại bởi không giải quyết được tận gốc vấn đề ở Xy-ri. Trong bối cảnh ấy, kế hoạch mà Đặc phái viên Cô-phi An-nan đưa ra cũng đang mang số phận mong manh. Đây chỉ có thể là biện pháp tạm thời nếu được các bên thực thi nghiêm túc để hướng tới ngăn chặn bạo lực và tìm ra giải pháp toàn diện mà các bên đều chấp nhận được. Giải pháp ấy chỉ có thể là do chính người Xy-ri đưa ra trong đồng thuận. Và bất cứ sự thay đổi nào ở Xy-ri cũng nên xuất phát từ tiến trình nội bộ của chính nước này chứ không phải dưới sức ép từ bên ngoài. Đối thoại và hòa giải vẫn luôn là giải pháp được khuyến khích ở Xy-ri. Nhưng trong tình hình hiện nay, được sự hỗ trợ của các nước khác nhau, chính phủ Xy-ri và phe đối lập khó có thể cùng ngồi vào bàn đối thoại nếu đương kim Tổng thống An Át-xát không từ bỏ quyền lực - điều kiện tiên quyết của phe đối lập. Hai phe ở Xy-ri đều quyết tâm theo đuổi “cuộc chiến một mất một còn”, đẩy đất nước vào nội chiến đẫm máu.

Tình hình càng thêm phức tạp khi Xy-ri đang bị biến thành “bàn cờ” của các "ông lớn" trên thế giới với những toan tính lợi ích riêng. Người ta đã được chứng kiến những nỗ lực của phương Tây, đi đầu là Mỹ, trong việc giải quyết vấn đề Xy-ri, như gia tăng sức ép lên chính quyền Xy-ri bằng cách áp đặt các lệnh trừng phạt, kêu gọi lên án các hành động bạo lực của chính quyền Xy-ri. Nhưng rốt cuộc những giải pháp này cũng chẳng đưa lại kết quả gì bởi trong mọi giải pháp họ đưa ra đều thiếu sự cân bằng và hoàn toàn bênh vực phe đối lập trong khi nhất định muốn Tổng thống An Át-xát phải ra đi.

Các nước phương Tây đã và đang ra sức củng cố những lý lẽ về nhân quyền nhằm mở đường cho một cuộc "can thiệp nhân đạo" vào Xy-ri. Người ta đồ rằng, những toan tính ấy cũng sẽ chẳng đem lại lợi ích thực sự cho Xy-ri. Người ta cũng đã thấy một Li-bi sụp đổ bắt đầu từ sự "can thiệp nhân đạo" và sau đó là cuộc tấn công quân sự lật đổ chính quyền. Mặc dù Mỹ và phương Tây đã bác bỏ khả năng can thiệp quân sự vào Xy-ri, nhưng đây vẫn là một giải pháp được tính tới. Họ hiểu rằng sẽ khó hơn nếu thực hiện theo kịch bản Li-bi ở Xy-ri vì nó tiềm ẩn quá nhiều nguy cơ, khi không tìm được sự đồng thuận từ Nga và Trung Quốc. Đấy là hai thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an LHQ đã từng hai lần phủ quyết các nghị quyết chống Xy-ri do phương Tây bảo trợ. Hai nước này có nhiều lợi ích ràng buộc ở Xy-ri và sẽ không dễ gì để kịch bản Li-bi lặp lại ở Xy-ri. Hơn nữa, những thất bại “hậu can thiệp quân sự” ở I-rắc hay Áp-ga-ni-xtan là những bài học đắt giá đối với phương Tây. Có thể thấy hiện Mỹ và phương Tây vẫn đang gặp khó khăn trong việc lật đổ chính quyền “không hợp khẩu vị” của Tổng thống An Át-xát.

Tuy nhiên, có thể thấy rằng, Mỹ và phương Tây sẽ không từ bỏ thực hiện ý định này. Bởi, nếu lật đổ được Xy-ri, đồng minh số 1 của I-ran trong khu vực, thì cũng có nghĩa là I-ran càng bị cô lập. Ngoài ra, trước thực tế Xy-ri là đối tác chiến lược quan trọng của cả Nga và Trung Quốc ở khu vực sản xuất dầu lửa quan trọng hàng đầu thế giới, nếu loại bỏ được chính quyền Xy-ri, thì Oa-sinh-tơn sẽ chiếm được ưu thế cạnh tranh và tầm ảnh hưởng tại khu vực có vị trí địa-chiến lược quan trọng này.

Cuộc khủng hoảng ở Xy-ri không chỉ là cuộc đối đầu giữa các bên ở nước này, mà còn là bàn cờ chính trị và lợi ích giữa các cường quốc. Vì thế vấn đề Xy-ri sẽ khó có thể được giải quyết trong tương lai gần.

MỸ HẠNH