Xuất siêu trở lại sau gần 20 năm, nhập siêu giảm thấp - những tín hiệu đáng mừng cho những nỗ lực kiềm chế nhập siêu, cân bằng cán cân thương mại của Việt Nam. Song, ở góc độ khác, nhiều chuyên gia kinh tế cảnh báo rằng, con số xuất siêu này còn cho thấy những bất ổn nội tại của khu vực kinh tế trong nước, một bộ phận không nhỏ DN Việt đang gặp khó khăn…

Cảng Cát Lái (Đồng Nai)

Ảnh: Hoàng Long

Năm 2012, xuất siêu 284 triệu USD

Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, trong tháng 12, kim ngạch hàng hóa xuất khẩu ước đạt 10,4 tỷ USD, tăng 0,5% so với tháng 11 và tăng 15% so với năm 2011. Lũy kết của cả năm 2012, kim ngạch hàng hóa xuất khẩu đạt 114,6 tỷ USD, tăng 18,3% so với năm 2011. Tuy nhiên, kết quả này có được chủ yếu do khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) với kim ngạch đạt 63,9 tỷ USD, tăng 33,5% so với năm 2011 (không tính dầu thô). Trong khi đó, khu vực kinh tế trong nước chỉ đạt 42,3 tỷ USD, tăng trưởng gói gọn trong 1,3%. Mức tăng kim ngạch hàng hóa xuất khẩu của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đóng góp tới 17,7% vào mức tăng chung, trong khi khu vực kinh tế trong nước dừng lại ở con số 0,6. Nhóm hàng điện thoại và linh kiện tiếp tục là chủ lực đạt kim ngạch xuất khẩu tăng cao với 12,6 tỷ USD, tăng 97,7%, tiếp đó là điện tử máy tính đạt 7,9 tỷ USD, tăng 69,1%...

Ở chiều ngược lại, kim ngạch hàng hóa nhập khẩu trong tháng 12 ước đạt 10,6 tỷ USD, tăng 6,5% so với tháng 11 và tăng 13% so với năm 2011. Lũy kế của cả năm 2012, kim ngạch hàng hóa nhập khẩu đạt 114,3 tỷ USD, tăng 7,1%. Khu vực kinh tế trong nước đạt 54 tỷ USD, giảm 6,7%, còn khối DN FDI tăng 23,5%, với mức 60,3 tỷ USD. Không tính năm 2009, mức tăng kim ngạch nhập khẩu năm nay đạt thấp nhất tính trong 10 năm trở lại đây. Nếu loại trừ yếu tố giá, kim ngạch hàng hóa nhập khẩu năm 2012 chỉ tăng 7,4% so với năm 2011. Trung Quốc tiếp tục là thị trường hàng hóa nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch đạt 28,9 tỷ USD, tăng 17,6% so với năm 2011 và chiếm 25,3% tổng kim ngạch hàng hóa nhập khẩu.

Xét về nhóm mặt hàng nhập khẩu có kim ngạch tăng, các mặt hàng phục vụ gia công, lắp ráp như điện tử, máy tính và linh kiện tăng tới 66,8%, tiếp đó là vải, nguyên phụ liệu dệt may, giày dép.

Như vậy, kết lại cả năm 2012, Việt Nam chính thức xuất siêu 284 triệu USD và là năm đầu tiên Việt Nam xuất siêu hàng hóa kể từ năm 1993. Trong năm chỉ có quý 2 nhập siêu ở mức thấp, các tháng còn lại đều xuất siêu, đặc biệt là các tháng cuối năm.

Căn bệnh cố hữu

Giảm nhập siêu, cân bằng cán cân thương mại, ổn định kinh tế vĩ mô luôn là mục tiêu mà tất cả các quốc gia hướng tới. Do đó, con số 284 triệu USD xuất siêu năm nay cũng đã tạo nên một điểm sáng giữa bối cảnh khó khăn của năm 2012. Tuy nhiên, đây lại là một tín hiệu đáng buồn cho đà suy giảm tăng trưởng sản xuất trong nước. Theo Tổng cục Thống kê, việc Việt Nam xuất siêu, đơn thuần là do sự suy giảm của sản xuất và tiêu dùng trong nước nên nhập khẩu tăng thấp hơn nhiều so với xuất khẩu. Bởi, các ngành công nghiệp ở Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào nhập khẩu từ bên ngoài, ngay cả các mặt hàng chủ lực như dệt may, da giày, thủy hải sản. Những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của chúng ta phát triển thiếu tính bền vững.

Cùng với đó, công đầu của xuất siêu lại thuộc về khối các DN FDI, trong khi DN trong nước lại nhập siêu. Các mặt hàng xuất khẩu có kim ngạch tăng khá cũng đều thuộc nhóm hàng có tỷ trọng gia công cao. Các nhóm hàng nông sản chủ lực của Việt Nam như sắn và sản phẩm sắn, cà phê, cao su, điều, gạo, chè… lại chỉ tăng khá về lượng xuất khẩu, còn giá xuất khẩu giảm, khiến kim ngạch đạt được không cao. Việt Nam vẫn đang quá tập trung nhập nguyên liệu từ thị trường gần, đặc biệt là Trung Quốc, mà chưa tiến tới các thị trường có nguyên liệu, trang thiết bị công nghệ tiên tiến như EU, Hoa Kỳ.

Liệu bức tranh xuất khẩu có được cải thiện trong năm 2013? TS Nguyễn Minh Phong nhận định, nhiều khả năng, kịch bản của năm 2012 vẫn tái lập trong năm 2013, thậm chí trong một vài năm tiếp theo. Do đó, trước mắt, chúng ta cần coi việc lấy chất lượng, hiệu quả xuất khẩu là cơ sở quan trọng nhất. Ví dụ, điều hành xuất khẩu gạo năm tới nên lưu ý cung cầu thị trường, không nên tung ra thị trường trong quý đầu với giá thấp, đến khi giá lên lại không còn hàng để cung ứng.

Nguyễn Nga