GDP, sản xuất công nghiệp, thương mại nội địa... đều tăng trong 7 tháng đầu năm 2009, nhưng kim ngạch xuất khẩu lại giảm tới 13,4%. Hội nghị giao ban xuất khẩu do Bộ Công thương tổ chức ngày 27.7 tại TP.HCM đã mổ xẻ vấn đề này.

Lượng tăng, giá trị vẫn giảm “Xuất khẩu 7 tháng chỉ đi được 1/2 chặng đường, với 32,35 tỉ USD. Do vậy, 5 tháng còn lại mỗi tháng chúng ta phải “gồng mình” xuất khẩu 6 tỉ USD mới hy vọng đạt 64 tỉ USD cả năm” - Thứ trưởng Bộ Công thương Nguyễn Thành Biên phát biểu. Tuy nhiên, với diễn biến giá cả và thị trường các nước nhập khẩu chưa phục hồi, thì khả năng xuất khẩu 6 tỉ USD/tháng rất khó thực hiện. Theo thông tin cập nhật từ ông Biên, sản lượng xuất khẩu nhiều mặt hàng trong 7 tháng qua không giảm, mà lại tăng bằng hoặc cao hơn cùng kỳ. Chẳng hạn, sản lượng gạo xuất khẩu tăng 45%, cà phê tăng 19%, chè tăng 14%, hạt tiêu tăng 44%... Nhưng sức mua của thị trường giảm, khả năng thanh toán kém đã tác động đến giá cả giảm mạnh. Cụ thể, về giá, dầu thô giảm 53%, cao su giảm 46%, hạt tiêu giảm 34%, cà phê giảm 28%, gạo giảm 29%... “Tính chung 7 mặt hàng chịu ảnh hưởng giảm giá nặng nề nhất đã thiệt hại cho kim ngạch xuất khẩu của VN trong 7 tháng qua là 5,5 tỉ USD” - ông Biên nói. Nhưng trong bối cảnh đó, một số mặt hàng đã bất ngờ tăng cả lượng và giá trị, đặc biệt là dệt may (tăng trưởng nhờ thị trường Nhật Bản) và sắn, các sản phẩm từ sắn. Trong 7 tháng, sản lượng sắn xuất khẩu tăng gấp 3 lần so cùng kỳ và giá trị tăng gấp 2 lần, hơn cả xuất khẩu rau quả, hạt tiêu, chè. Tuy nhiên, với 90% giá trị xuất khẩu phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc, sản phẩm này cần được xem xét nghiêm túc về việc phát triển vùng nguyên liệu. Với tình hình thực tế hiện nay, Bộ Công thương dự đoán kim ngạch xuất khẩu năm 2009 có thể đạt khoảng 61 tỉ USD. Trong trường hợp kinh tế thế giới phục hồi vào đầu quý IV và giá dầu thô vượt trên 70 USD/thùng thì có khả năng đạt trên 64 tỉ USD. Khôi phục thị trường cũ Nhiều doanh nghiệp (DN) cho biết, trong khi thị trường xuất khẩu cũ đã mất hoặc còn bế tắc, thì thị trường mới vẫn chưa thông. Ông Trương Đình Hòe, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến thủy sản VN, cho biết thị trường của con cá tra tại Nga được mở từ tháng 5.2009 nhưng 2 tháng qua mới chỉ xuất khẩu được 10 tấn. “Chúng tôi không kỳ vọng vào thị trường được xem là mới này, do khả năng hấp thụ còn hạn chế” - ông Hòe nói. Cho nên, áp lực chỉ tiêu 4,6 tỉ USD xuất khẩu thủy sản cả năm đang đè nặng lên vai của ngành này, khi 7 tháng xuất khẩu mới được 2,1 tỉ USD. “Nỗ lực lắm thì có thể được từ 4 - 4,2 tỉ USD” - ông Hòe cân nhắc. Nhiều thị trường mới như châu Phi, Trung Đông... vẫn chưa mang lại hiệu quả như mong đợi. Trong bối cảnh đó, bên cạnh thúc đẩy thị trường nội địa, các DN tại TP.HCM với sự hỗ trợ của UBND TP đã tiếp cận mạnh mẽ thị trường gần là Campuchia. Bà Nguyễn Thị Hồng, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết những tháng đầu năm kim ngạch xuất khẩu vào thị trường này tăng tới 44%. Tuy nhiên, không phải dễ dàng vào được thị trường Campuchia, khi thuế nhập khẩu vào đây rất cao. Để có được đầu ra, vấn đề quan trọng nhất thời điểm này là công tác xúc tiến thương mại. Thế nhưng, ông Trần Quốc Mạnh, Giám đốc Sadaco, Phó chủ tịch Hội Mỹ nghệ và chế biến gỗ TP.HCM, phải thốt lên: “Mời DN tham gia xúc tiến thị trường rất khó khăn. Họ không đủ kinh phí, yếu lắm rồi!”. Trong khi, theo Thứ trưởng Nguyễn Thành Biên, ngân sách xúc tiến thương mại của năm 2009 được Chính phủ cấp cao gấp đôi so năm 2008, với 172 tỉ đồng so với 80 tỉ. Nhưng DN hoàn toàn bị động và gặp trở ngại khi tiếp cận nguồn ngân sách này. Ông Trương Đình Tuyển, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại, cho rằng thông thường những tháng cuối năm xuất khẩu cao hơn các tháng đầu năm. Tuy nhiên, đạt mức tăng trưởng 3% so với năm 2008 để cán đích ở con số 64 tỉ USD là “khó lắm”. Ông Tuyển cũng đồng tình với bà Hồng về việc cần hỗ trợ DN tạo ra sản phẩm mới cho những thị trường mục tiêu, thành lập kho ngoại quan ở nước ngoài để DN đưa hàng xuất khẩu vào, đặc biệt là Bộ Công thương cần làm tốt hơn chiến lược xúc tiến thương mại. N.Trần Tâm