KTĐT - Cho nhanh dúm chè vào chiếc chuyên nhỏ rồi thận trọng rót nước từ chiếc phích mới để cạnh bàn, anh Hin không giấu được niềm vui khi nói về cái Tết Tân Mão: "Tết này mình đã dành tiền để mua một con dê về thịt cho vợ con. Đã hai năm rồi, từ khi chuyển về đây sống, vợ con mình chưa được ăn Tết đầy đủ vì cái đói, cái nghèo. Còn năm nay, nhà mình có nhiều gạo để ăn và thóc để bán. Mình đã mua được một cái xe máy và đang dựng nhà mới nữa" - sự vui mừng của anh Hin cũng chính là niềm vui chung của nhiều gia đình bản tái định cư Phiêng Luông, xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm của tỉnh nghèo Bắc Kạn trong dịp Tết Nguyên đán Tân Mão 2011.

Nhọc nhằn dựng bản Đầu năm 2008, cùng 51 hộ khác ở khắp huyện Pắc Nặm, tỉnh Bắc Kạn, vợ chồng anh Đặng Phúc Hin, dân tộc Dao đỏ rời xa quê nghèo ở xã An Thắng đến tái định cư ở vùng đất mới Phiêng Luông. 52 hộ tuy thuộc 6 dân tộc khác nhau: Tày, Mông, Dao, Nùng, Sán Chỉ, Kinh nhưng đều có chung hoàn cảnh khó khăn, thiếu hoặc không có đất sản xuất. Đặt chân đến vùng đất mơi khai phá Phiêng Luông, mỗi gia đình được chia một suất đất để dựng nhà và 1.500m2 đất sản xuất nông nghiệp. Toàn bộ diện tích 12,55ha của bản là đất đồi đã được máy ủi và hàng trăm nhân công làm việc cật lực gần một năm trước đó. "Khi chúng tôi đến nhận đất làm nhà, toàn bộ vùng đồi này chỉ toàn đất đỏ đã được san ủi phần nền cơ bản. Trên những mặt bằng đó, các gia đình bỏ thêm công ra đôn nền cao hơn để tránh nước ngập khi mưa xuống. Tất cả bản như một công trường vào mùa thi công. Đất, gỗ, và quần áo nữa... Tất cả đều nhuộm đỏ màu đất. Cũng vì thế mà người dân ở những bản khác hay gọi người dân tái định cư Phiêng Luông là "anh em ở vùng đất đỏ"" - Bà Dương Thị Hồi, Trưởng bản Phiêng Luông cho biết. Những hộ dân được chuyển về tái định cư ở Phiêng Luông, 100% là hộ nghèo của huyện Pắc Nặm. Đó là chủ trương của chính quyền địa phương nhằm tạo điều kiện cho những hộ nghèo có cơ hội vươn đến cuộc sống ấm no, đồng thời góp phần sắp xếp dân cư trên địa bàn một cách hợp lý hơn kể từ khi tách huyện. Người dân tái định cư đã được chính quyền hỗ trợ dựng nhà, ổn định đời sống. Gia đình nào ở gần thì dỡ gỗ từ nhà cũ về bản tái định cư dựng nhà mới. Những gia đình ở xa, không thể vận chuyển nguyên vật liệu được thì dựng nhà tạm, phục vụ cuộc sống trước mắt và tập trung cho công cuộc chinh phục điều kiện tự nhiên ở quê hương mới. Tuy có nhiều thành phần dân tộc, từ nhiều xã khác nhau của huyện quy tụ về, nhưng họ có chung một suy nghĩ, sự tin tưởng vào cơ hội thoát nghèo ở Phiêng Luông: "Chúng tôi có nguyện vọng tái định cư ởđây vì tin vào chủ trương của Đảng và Nhà nước. Nhà nước tạo cơ hội cho mình thoát nghèo, tìm đến một vùng đất mới, giao thông đi lại thuận lợi hơn, lại được cấp đất sản xuất, được chính quyền giúp đỡ. Trong khi đó, ở quê không có ruộng thì chẳng biết làm gì cả" - anh Hin cho biết. Bắt đất nghèo "nhả" cơm thơm Nếu như việc xây dựng bản mới là cả một quá trình khai phá gian nan thì công cuộc cải tạo tự nhiên, bắt vùng đất ấy nuôi sống con người còn gian khó gấp nhiều lần. Quá trình ấy thấm đẫm mồ hôi, công sức của từng con người nơi đây. Vụ nông đầu tiên, cây ngô được đưa vào gieo trồng trên toàn bộ 10,55ha đất sản xuất của bản. Giống và phân bón được Nhà nước hỗ trợ. Ngoài ra, để cải tạo đất, Ban hướng dẫn tái định cư bản Phiêng Luông đã chủ động cùng bà con sang các bản bên mua phân trâu về bón thêm cho đất. Song sự cằn cỗi của loại đất hoang hóa đến cỏ dại còn khó mọc này đã khiến cây ngô khó sống. Đến kỳ thu hoạch, cây cao không quá đầu con trẻ, thân cằn cỗi. Phần nhiều diện tích ngô của cả bản không thể trổ bắp. Phần còn lại cũng chỉ là những lõi ngô chỏng trơ không hạt. "Nhà mình gieo 1 yến ngô giống, thu hoạch chỉ được 2 gùi nhưng cũng cũng không có hạt để ăn" - anh Hin nhớ lại. Và vụ mùa đầu tiên, dân bản Phiêng Luông hoàn toàn mất trắng. Thế chỗ cây ngô, cây đậu tương được đưa vào trồng. Cây trồng mới, hy vọng mới nhưng cũng không mang đến thành quả cho người dân nơi đây. Sự cằn cỗi của đất như hòn đá tảng khổng lồ chặn đứng mọi nỗ lực của người dân trên bước đường cải tạo tự nhiên. Phiêng Luông bị mất mùa, Nhà nước phải hỗ trợ gạo cứu đói cho 100% bà con trong bản, với mức 15kg/khẩu, trong vòng 6 tháng liên tiếp. Theo sự hướng dẫn Phòng Nông nghiệp huyện, cây gấc được đưa vào gieo trồng thay thế cây đậu tương và nhanh chóng cho thấy khả năng thích ứng với vùng đất đã qua 2 vụ cải tạo này. Tuy nhiên, khi gấc xanh lá thì việc làm giàn cho gấc cũng là lúc bài toán nan giải. Bởi với Phiêng Luông, việc tìm tre, nứa về làm giàn cũng khó tựa đi kiếm gỗ dựng nhà. Phiêng Luông không có rừng, mọi vật liệu làm giàn phải lấy từ rừng của các bản bên. Vậy là, thêm một vụ mùa nữa bà con Phiêng Luông thất bại. Hệ quả của nỗi thất vọng ấy là 7 gia đình đã rời bỏ nhà tái định cư, trở về quê cũ sinh sống. "Họ nói là về quê cũ, tuy cuộc sống khó khăn nhưng ít khi bị đói nhiều như ở đây" - Trưởng bản Hồi nhớ lại. Cuối cùng, cây lúa được đưa và gieo trồng. Bờ ruộng được đắp, làm đất khẩn trương. Hệ thống mương dẫn nước được chỉnh trang để phục vụ cấy trồng lúa nước. "Ngay vụ lúa đầu tiên (vụ Xuân 2009 - 2010), bản mình đã được mùa lớn. Ai cũng vui mừng. Nhà mình thu được 17 bao thóc. Ăn không hết, nhiều nhà còn đem xuống thị trấn bán" - anh Hin cho biết. Hiện tại, gần 30% gia đình ở Phiêng Luông đã thoát nghèo. Đó là con số rất đáng mừng, điều đó phản ánh chủ trương đúng đắn của Nhà nước, đặc biệt là sự nỗ lực lớn lao của người dân Phiêng Luông. Bởi chỉ gần 3 năm trước, 100% gia đình ở đây là hộ nghèo từ khắp huyện Pắc Nặm quy tụ về. Nhưng năm nay, cái đói ở Phiêng Luông đã thành quá khứ. Đó là một thành quả rất đáng mừng với một bản khó vùng cao. Tuy nhiên, với trưởng bản Hồi, niềm vui lớn nhất không chỉ là con số gần 30% gia đình thoát nghèo ấy, mà là sự đổi mới trong suy nghĩ và cách làm của bà con trong bản. Bà vui khi đa phần người dân đã biết tự làm tự ăn, không dựa dẫm vào chủ trương cũng như sự trợ cấp của Nhà nước như trước. Trong niềm vui chung, bà cho biết: "Những ngày đầu chuyển về, không ít đàn ông còn tụ tập uống rượu, trốn lao động để đi chợ chơi, có phần ỷ lại vào Nhà nước hỗ trợ. Nhưng nay, hầu hết gia đình ở đây đã biết làm ruộng, biết trồng rau xanh làm thực phẩm, không để đất trống quanh nhà. Tết này, dân bản không những đủ gạo ăn, nhiều gia đình còn có thóc bán để mua sắm, hay để làm nhà". Đó là những dấu hiệu xóa nghèo cho Phiêng Luông trong tương lai không xa. Đến Phiêng Luông những ngày này, chợt thấy một sức Xuân bừng sáng, mạnh mẽ và tươi mới. Từ một nơi tập trung những hộ nghèo khó nhất huyện tái định cư ở bản mới Phiêng Luông, xã Công Bằng, huyện Pắc Nặm, giờ đây bản nghèo đặc biệt này đang đổi thay từng ngày. Cái đói đang dần bị đẩy lùi và một năm mới với tương lai hứa hẹn đang vẫy gọi những con người cần lao nơi bản nghèo tái định cư Phiêng Luông. Trần Triều Vương