Từ khi được phát hiện, nhân đàn và đưa vào kinh doanh, giống gà 9 cựa (hay còn gọi là gà truyền thuyết) đã giúp người dân ở vùng rừng quốc gia Xuân Sơn từng bước xóa được đói nghèo và vươn lên làm giàu.

Xuan Son (Tan Son, Phu Tho): Xoa ngheo nho nuoi ga 9 cua - Anh 1

Gà 9 cựa đang giúp người dân xã Xuân Sơn thoát nghèo và vươn lên làm giàu. Ảnh: TQ

Thời gian gần đây, một số người đã phát hiện ra loại gà mà người dân trong các thôn như: Dù, Cỏi, Lạn, Lấp đang nuôi có tới 9 cựa. Họ cho rằng, đây là loại gà nằm trong lễ vật thách cưới Mỵ Nương của truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh. Thông tin được lan truyền và xã Xuân Sơn nhanh chóng “nổi tiếng” từ giống gà này.

Theo người Dao và người Mường (rừng quốc gia Xuân Sơn chỉ có thuần nhất hai dân tộc này sinh sống) loại gà này có từ lâu. Thế nhưng họ chưa bao giờ gọi là gà 9 cựa như người Kinh mà họ gọi là “gà chúa”. Ông Lý Phúc Lâm, xóm Cỏi cho biết, người Dao rất coi trọng ngày lập tịch (có nơi còn gọi là cấp sắc), để làng bản và trời đất công nhận sự trưởng thành của người con trai, từ trước đến nay ở Xuân Sơn không thể thiếu gà 9 cựa để dùng làm tế lễ. Thông thường, để làm lễ này, dù giàu hay nghèo các gia đình vẫn phải chuẩn bị đủ 20 con gà nhiều cựa.

Gà nhiều cựa thân hình mảnh dẻ, mang dáng dấp của gà rừng. Mào gà đỏ rực, đuôi gà cong như một chiếc cầu vồng. Tuy nhỏ bé nhưng chân gà lại vồng to, óng lên màu vàng quyến rũ và to như chân gà Đông Cảo, chỉ khác biệt là mỗi bên chân có từ 4 đến 5 cựa (tổng cộng 2 chân lúc nào cũng có 9 cựa). Buổi sáng chúng chạy lên rừng tre, nứa để tự kiếm ăn, tối lại về gầm sàn người nuôi để ở.

Theo ông Bàn Xuân Lâm, Chủ tịch UBND xã Xuân Sơn: "Gà 9 cựa là giống gà của người Dao từ xa xưa, khi tôi lớn lên nó đã có rồi. Thịt gà chắc thơm và giòn, vị ngọt mà không giống gà nào khác có được. Chúng cứ thế tồn tại bao đời nay mặc thời tiết khắc nghiệt của vùng rừng sâu, núi cao nơi đây. Nhà nào cũng nuôi, ít thì chục con, nhiều khoảng hơn chục. Giống này lạ lắm, muốn nhân rộng ra nuôi nhiều hơn rất khó. Giống gà này rất “kiêu” và hiếu chiến. Nếu đã nuôi nó trong nhà thì không thể nuôi được các loại gà khác nữa. Có nuôi chung thì một là nó tự bỏ đi, hai là gà khác phải đi và nếu không thì nó cũng đá cho bằng chết. Hơn nữa, gà này còn có cái lạ, nếu nuôi nó trong nhà thì cầy, cáo (một trong những sát thủ của gà) cũng không dám bén mảng đến".

Từ khi cuộc sống được nâng lên, người ta sính tìm tòi những thứ hiếm lạ để bồi bổ cho cơ thể mình, thì động vật rừng trở thành đặc sản. Cũng như các loài khác, từ vô tình được phát hiện, thông tin được loan truyền, gà 9 cựa ở Xuân Sơn trở nên nức tiếng. Khách nhậu, con buôn lũ lượt tìm vào để “săn lùng” gà nhiều cựa ở Xuân Sơn.

Tại thời điểm này, giá bán 1kg gà 9 cựa đã lên đến 450 - 500 ngàn đồng. Nhiều đại gia tìm những con gà trống lâu năm, khỏe khoắn, mào đỏ như hoa chuối rừng, chân có đủ 9 cựa, không ngại ngần mà trả đến vài triệu/con.

Anh Triệu Quảng Thắng, dân tộc Dao ở Bản Lấp cho biết, bằng việc nắm bắt và tận dụng cơ hội này, hiện nhà anh lúc nào cũng duy trì đàn hơn năm chục con, trong đó lúc nào cũng có khoảng 10 con có thể xuất chuồng. Mỗi năm ước chừng cho thu nhập khoảng 10 - 20 triệu đồng. Chăn nuôi gà 9 cựa này nhàn hơn và có thu nhập cao hơn làm nông nghiệp. Việc này càng có ý nghĩa hơn với người dân nằm trong “vùng lõi” của rừng quốc gia vì diện tích đất gieo trồng không có nhiều. Nuôi gà 9 cựa tạo nguồn thu, hạn chế cả việc người dân phá rừng do đói kém.

Bản Cỏi nằm bên cạnh dòng suối Hang với 77 hộ người Dao sinh sống cũng đã có rất nhiều hộ gia đình chuyển hướng làm kinh tế bằng việc nuôi giống gà quý này. Ông Đặng Văn Phúc, Trưởng bản Cỏi cho biết: "Trước, mỗi nhà chỉ có đám ruộng rộng bằng gian nhà bên suối Hang, cắm cây lúa xuống ngồi ngóng đến lúc tuốt bông, năm được năm mất. Hiện nay giống gà nhiều cựa được nhiều người biết, có giá để người Dao mình trông vào, như nhà ông Phúc, nhà Bàn Văn Hùng, Đặng Thế Toàn, Triệu Văn Khoa, Bàn Văn Thiều… đã tập trung nuôi giống gà này. Mỗi năm đã đem lại thu nhập khá lý tưởng cho họ".

Hiện nay, với nhiều chương trình hỗ trợ, người dân Xuân Sơn đang có thêm cơ hội nhân đàn, tăng số lượng về giống. Đây cũng là hy vọng để phát triển kinh tế với một vùng đất mà lâu nay đói nghèo luôn vây hãm người dân.

Trần Quý