Giữa người bán vé số với đại lý hoặc công ty xổ số không có mối quan hệ thuê mướn sử dụng người lao động, đây là kẻ hở pháp luật chưa được điều chỉnh hơn 40 năm qua....?

Gần đây, truyền thông báo chí phản ánh nhiều về việc người bán vé số sai địa bàn bị phạt gây bức xúc dư luận xã hội. Để tìm hiểu rõ căn cứ pháp lý khi áp dụng xử phạt dưới góc nhìn của luật gia và trong đời sống thực tiễn xã hội, chúng tôi xin phân tích rõ như sau:

Trước khi xác định kinh doanh xổ số kiến thiết là loại hình đặc thù thì cũng phải nhìn nhận đội ngũ hàng vạn người bán vé số hiện nay hầu như tuyệt đại đa số đều là người lao động nghèo, họ luôn có mặt trên khắp nơi hang cùn ngõ hẻm trên mỗi miền đất nước. Khá phổ biến hiện nay họ còn là trẻ em, người tàn tật, người già yếu phải lam lũ bán vé số kiếm sống hàng ngày.

Thậm chí việc đi bán vé số trong một gia đình còn lưu truyền đến hai, ba thế hệ ông bà cha mẹ và con cháu. Thế nhưng họ không thuộc phạm vi đối tượng điều chỉnh của Luật lao động hay nói cách khác là giữa người bán vé số với đại lý hoặc công ty xổ số không có mối quan hệ thuê mướn sử dụng người lao động và người lao động.

Ngược lại đó là mối quan hệ mua bán kinh doanh lời ăn lỗ chịu nên không thể ký kết hợp đồng lao động, họ không thể có các quyền lợi về bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội mặc dù thực tế có đến hàng vạn người lao động thuộc lĩnh vực kinh doanh vé số. Xem ra đây còn là kẻ hở pháp luật chưa được điều chỉnh hơn 40 năm qua…?!

Xu phat nguoi ban ve so sai dia ban chua dam bao Hien phap? - Anh 1

Luật gia Nguyễn Thanh Lương.

Căn cứ pháp lý xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực kinh doanh xổ số chưa rõ ràng thuyết phục?!

Trong khi đó theo Thông tư 75/2013/TT-BTC ngày 04/06/2013 của Bộ tài chính hướng dẫn chi tiết về hoạt động kinh doanh xổ số được áp dụng cho các tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động kinh doanh xổ số thì việc phát hành vé xổ số chia thành 3 khu vực: miền Bắc, miền Trung, miền Nam và tùy theo loại vé xổ số truyền thống, xổ số cào, xổ số bóc biết kết quả ngay hay xổ số lô tô thủ công đều có quy định rõ ràng, được tiêu thụ trong phạm vi địa giới hành chính của tỉnh thành phố trực thuộc trung ương của từng công ty xổ số kiến thiết hay được phát hành theo cơ chế thị trường chung.

Ngoài ra Thông tư còn hướng dẫn đối tượng tham gia dự thưởng xổ số có nghĩa là người mua phải đáp ứng đủ điều kiện là công dân Việt Nam, người Việt Nam định cư ở ngước ngoài hoặc người nước ngoài nhập cảnh hợp pháp vào Việt Nam và phải là người từ đủ 18 tuổi trở lên không bị hạn chế về năng lực hành vi dân sự hoặc bị mất năng lực hành vi dân sự. Xem ra Thông tư quy định tuy có phần cục bộ nhưng tương đối chặt chẽ, rõ ràng.

Thế nhưng sau đó tại Điều 38 Nghị định 98/2013 NĐCP ngày 28/08/2013 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, kinh doanh xổ số có mức phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 20 triệu đồng do vi phạm về kinh doanh xổ số không đúng địa bàn. Người vi phạm còn bị tịch thu toàn bộ số lượng vé số và buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp thu được từ việc thực hiện hành vi vi phạm.

Như vậy nếu áp dụng quy định trên là hết sức vô lý. Thực tế sẽ gặp nhiều vướng mắc không những cho cơ quan thẩm quyền, người thừa hành công vụ mà còn gây khó khăn cho người bán vé số, tạo phản cảm và gây dư luận xấu trong xã hội. Bởi vì theo Hiến pháp năm 2013 mọi công dân đều có quyền về dân sự, kinh tế, các quyền này đã được công nhận và bảo vệ được quy định tại Điều 14, Điều 33 Hiến pháp.

Do đó mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm thì cớ sao Thông tư, Nghị định lại đề ra sự giới hạn phạm vi hoạt động kinh doanh của người bán vé số. Như vậy việc Bộ trưởng Bộ tài chính đề nghị Chính phủ ban hành Nghị định 98/2013/NĐCP để làm căn cứ xử phạt vi phạm hành chính đối với phần hoạt động kinh doanh xổ số là đi ngược lại đường lối chủ trương của Hiến pháp, có phải đây còn là hiện tượng cản trở sự phát triển dân giàu nước mạnh, dân chủ công bằng và văn minh xã hội.

Lần nữa cho thấy việc ban hành Nghị định 98/2013 NĐCP ngày 28/8/2013 của Chính phủ tại phần quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực kinh doanh xổ số chỉ có thể áp dụng đối với tổ chức là Công ty xổ số và đại lý.

Riêng việc áp dụng trong trường hợp cá nhân (không là đại lý) còn đồng nghĩa là vi hiến vì không có quy định nào trong Hiến pháp làm hạn chế quyền tự do kinh doanh của công dân cụ thể là phải tuân theo khu vực địa giới hành chính, không khác gì hiện tượng “phép vua thua lệ làng” và “ngăn sông cấm chợ”. Vì vậy chỉ cần phải được lãnh đạo quan tâm và nhanh chóng khắc phục.

Luật gia Nguyễn Thanh Lương

(Hội luật gia TPHCM)/ KD&PL