Washington đã khinh suất với sự trỗi dậy của Trung Quốc phôi thai cho một thế giới lưỡng cực mới bắt đầu bằng sự kiện Hồng Kông về với Trung Quốc...

The Straits Times ngày 27/9 có đăng bài bình luận về chiến lược đối ngoại của các quốc gia tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương trước sự cạnh trạnh ngày càng gay gắt giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ tại địa bàn chiến lược này. Tờ báo của Singapore đã đặt vấn đề : Chọn Mỹ hay chọn Trung?

“Khi căng thẳng chiến lược gắn liền với châu Á ngày càng rõ ràng hơn khiến cho các nước nhỏ và trung bình trong khu vực - như Singapore và Australia – phải đối mặt với một lựa chọn khắc nghiệt. Đó là một sự lựa chọn quá phức tạp, hoặc rời xa Mỹ để tránh đối đầu với Trung Quốc, hoặc đứng về phía Mỹ và thách thức Trung Quốc”.

Washington khinh suat tao the luong cuc My-Trung - Anh 1

Mỹ phải chia sẽ ảnh hưởng với sự trỗi dậy của Trung Quốc.

Mỹ hiện đã bị thách thức bởi sự trỗi dậy của Trung Quốc và khi Washington xoay trục về khu vực Châu Á – Thái Bình Dương thì cũng đồng thời tạo hình cho thế giới lưỡng cực Mỹ - Trung tại địa bàn chiến lược này. Vậy thế giới lưỡng cực mới ra sao?

Sai sót của Washington đã tạo hình cho thế giới lưỡng cực

The Straits Times dẫn lời Giáo sư Hugh White, nghiên cứu chiến lược tại Đại học Quốc gia Australia cho rằng : “Không ai muốn sống dưới cái bóng của Trung Quốc, nhưng rất ít quốc gia trong khu vực có thể tránh được ảnh hưởng bởi tham vọng ngày càng lớn của Trung Quốc. Cho dù chúng ta có thích hay không, nhưng đây là thực tế không thể chối bỏ”.

Học giả người Úc cho rằng Mỹ không thể thiếu vắng tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương vì bao năm qua Mỹ đã tạo ra một trật tự nhất định tại khu vực này. Song các quốc gia phải chấp nhận việc Trung Quốc sẽ đảm nhận vai trò ngày càng lớn tại đây. Tuy nhiên chính sách của Mỹ hiện nay là thiếu sót nên rất ít hy vọng cho quan hệ ổn định với Trung Quốc.

Và xung đột trong quan hệ Mỹ - Trung đã tạo hình cho một thế giới lưỡng cực mới, sau 1/4 thế kỷ tồn tại của thế giới đơn cực xoay quanh trục Mỹ. Thực ra Washington đã khinh suất với sự trỗi dậy của Trung Quốc phôi thai cho một thế giới lưỡng cực mới, mà bắt đầu bằng sự kiện Hồng Kông về với Trung Hoa đại lục vào năm 1997.

Sự khinh suất kéo dài cả thập kỷ cho đến khi Tổng thống Obama bước vào Nhà Trắng và nhận diện sự nguy hại với Washington. Tranh thủ cả thập kỷ khinh suất của Mỹ, Trung Quốc có thêm cả thập kỷ phát triển nóng liên tục giúp kinh tế Trung Quốc nhanh chóng vượt qua Nhật, trở thành nền kinh tế có quy mô lớn thứ hai thế giới và chính thức đối trọng với Mỹ.

Theo The New York Times ngày 4/12/2015, sự chậm trễ của Washington khiến cho Obama phải vội vã và, tạo cơ hội cho Trung Quốc vươn lên mạnh mẽ và vượt qua Mỹ, chi phối nhiều lĩnh vực trong nền kinh tế toàn cầu. Cùng với đó là những nước cờ chiến lược mà Bắc Kinh thực hiện đã đưa Mỹ vào thế chống đỡ bị động và thế giới lưỡng cực Trung – Mỹ đã thành hình.

Washington buộc phải chấp nhận chia sẻ lợi ích và tầm ảnh hưởng với Bắc Kinh

Năm 2015, trong một buổi nói chuyện tại Đại học Harvard năm 2015, cựu Thủ tướng Australia Kevin Rudd đã nhận định rằng, Washington phải sẵn sàng đối mặt với thực tế là phải chia sẻ lợi ích và tầm ảnh hưởng với Bắc Kinh tại khư vực Châu Á. Mỹ không thể phủ nhận vai trò ngày càng lớn của Trung Quốc tại đây.

Còn theo Giáo sư Hugh White, Washington không thể giữ quan niệm có thể sử dụng các biện pháp ngoại giao phối hợp đe dọa sử dụng vũ lực để thuyết phục Bắc Kinh từ bỏ thách thức của họ đối với vai trò cầm trịch của Mỹ tại Châu Á. Mỹ phải đối xử với Trung Quốc như một cường quốc và chia sẻ tầm ảnh hưởng tương đương với Mỹ trong khu vực.

Washington khinh suat tao the luong cuc My-Trung - Anh 2

Liên minh Nga - Trung tạo khác biệt cho thế giới lưỡng cực mới. Ảnh : AFP

Có thể thấy quan điểm của cựu Thủ tướng Úc và học giả Úc rất logic và sát với diễn biến thực tế. Mỹ không thể “một mình một ngựa” như hơn 1/4 thế kỷ quan được nữa mà thế giới lưỡng cực Mỹ - Trung đã thành hình và sự trỗi dậy của Trung Quốc đang ngày càng chiếm ưu thế so với Mỹ trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương.

Do vậy, việc Mỹ chia sẻ vai trò với Trung Quốc là hiển nhiên và cũng là mong muốn của các quốc gia trong khu vực để tránh xung đột, đảm bảo ổn định để phát triển. Và đây cũng chính là điểm khác biệt lớn nhất giữa thế giới lưỡng cực mới Trung – Mỹ so với thế giới lưỡng cực cũ Xô – Mỹ. Có ba nguyên nhân tạo ra sự khác biệt ấy.

Thứ nhất, việc xoay trục của Mỹ quá chậm so với sự trỗi dậy của Trung Quốc, trong khi trước đây Xô – Mỹ song hành ngay từ thời hậu Thế chiến II. Điều đó khiến Washington đến giờ vẫn chưa xây được trụ móng mới tại khu vực, trong khi những trụ móng cũ thì dang bị Bắc Kinh làm lung lay. Phillipines đã thể hiện rõ nhất chính sách dần “xay Mỹ” của mình.

Thứ hai, Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) được xem là nền tảng đảm bảo thành công cho việc xoay trục của Washington có ảnh hưởng rất lớn của Trung Quốc đối với việc vận hành của nó, dù Bắc Kinh bị gạt khỏi TPP. Do vậy, xung đột Mỹ -Trung sẽ khiến cho TPP khó có thể vận hành và việc xoay trục của Washington có thể phá sản.

Thứ ba, thế giới lưỡng cực mới định hình và chiến tranh lạnh mới hồi sinh không cùng một giới tuyến, Mỹ đang phải đấu chọi với hai đối thủ trên hai trận tuyến. Do vậy, việc thỏa hiệp, chia sẻ với Bắc Kinh có thể giúp cho Washington hiệu chỉnh hướng bay của cả hai mũi tên nguy hại đang hướng vào nước Mỹ. Và đó cũng là cách giúp Washington ngăn chặn đối thủ phân hóa đối tác, quyến rũ đồng minh.

Ngọc Việt